توسعه بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها و ارزهای مجازی فرصت‏‌های اقتصادی تازه‏ای را در دنیا ایجاد کرده است. فرصت‏‌هایی ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏از قبیل امکان پرداخت سریع و ساده، ارائه خدمات مالی خلاقانه و نوین، و در نهایت رهایی از نظام مالی وابسته به بانک در سراسر دنیا. اما این دنیای تازه علاوه بر فرصت‏‌های زیاد، خطراتی را نیز در اقتصاد دنیا ایجاد کرده است. خطراتی که می‏‌تواند در میان‏‌مدت ساختار مالی دنیا را نابود کند. صندوق بین‏‌المللی پول در گزارش اخیر خود با اشاره به این فرصت‏‌ها و تهدید‏ها‏ی تازه نوشت: «نظام مالی دنیا با تحولات زیادی روبه‌‏رو شده است و حرکت در این مسیر می‏‌تواند ما را وارد دنیای تازه‏‌ای بکند. باید برای این تغییرات آماده بود و جزئیات آن ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏را شناخت.»

در بخش اول گزارش ارزش بازار دارایی‏‌ها‏ی مجازی در دنیا در سپتامبر سال ۲۰۲۱ بالغ بر ۲ هزار میلیارد دلار ارزیابی شده است که نسبت به ماه‌ها‏ی اول سال ۲۰۲۰ بالغ بر 10 برابر شده است. در نتیجه تحولات سریع در دنیای رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در سال‏‌های اخیر می‌‏توان این‏طور ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏بیان کرد که کل اکوسیستم رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در دنیا در حال شکوفایی و رشد است. هر روز خبری در مورد تغییرات ایجادشده در این بازار به گوش می‏‌رسد و زیرساخت‌های مرتبط با این صنعت با سرعت متحول می‏‌شود. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏قانون‏‌گذاران در کشورهای غربی به دنبال یافتن راهی برای ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏افزایش نظارت بر ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏مبادلات انجام‌‏شده در این فضا هستند و دریافت مالیات بر ارزش مبادلات را در دستور کار خود قرار داده‏‌اند؛ ولی همزمان با این تلاش‌ها‏ی پیگیر، شرکت‏‌ها و موسسات مالی بیش از پیش رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها را به عنوان پول مورد استفاده در مبادلات می‏‌پذیرند. شرکت‏‌هایی از قبیل تسلا که امکان مبادله ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏محصولاتش با استفاده از رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها را فراهم کرده است یا شرکت‏‌های بزرگی مانند آمازون و والمارت که به دنبال راهی برای قرار دادن رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در فهرست ارزهایی هستند که برای فروش محصولاتشان کاربرد دارد.

چالش‌های پیش روی اقتصاد دنیا کدام است

سازمان‏‌های بین‏‌المللی اقتصادی در مورد رشد سریع بازار ارزهای مجازی در دنیا هشدار داده‌اند و این بازار را تهدیدی برای نظام پایدار مالی و اقتصادی دنیا می‏‌دانند. عدم دسترسی به اطلاعات مرتبط با حجم و ارزش مبادلات در این بازارها، میزان پذیرش آن‏ها و عدم وجود اطلاعات کافی در مورد افرادی که در این زمینه فعالیت می‏‌کنند مسئله‌ای است که باعث چالش‌های اقتصادی زیادی شده است.

روسای بانک‌های مرکزی در کشورهای صنعتی بر این باور هستند که عدم وجود پشتوانه مالی برای بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها خطری جدی است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏در واقع ارزش این بازار به دلیل فعالیت‏‌های سفته‏‌بازی ایجاد شده است و ارزش واقعی برای آن ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏نمی‏‌توان متصور بود. موضوع نگران‏‌کننده‌‏تر این است که سرعت پذیرش رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در کشورهای در حال توسعه و بازا‏رها‏ی در حال گذار بیش از کشورهای صنعتی است. رشد مبادلات رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در کشورهای در حال توسعه در سال ۲۰۲۱ با سرعت زیادی افزایش پیدا کرده است. این در حالی است که بررسی‌ها‏ نشان می‏‌دهد سطح آگاهی در مورد عملکرد این بازار در کشورهای مذکور کمتر است.

پیش‏‌بینی می‌‏شود تداوم روند پذیرش رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در کشورهای دنیا تهدیدی جدی برای نظام مالی دنیا باشد. این مسئله سبب می‌‏شود تا اقتصادهای دنیا دلاریزه شوند و شهروندان به جای پول ملی کشور خود از رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها که با واحد دلار سنجیده می‏‌شود برای خرید محصولات مورد نیاز خود استفاده کنند. حاکم شدن رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در بازار پول کشورهای در حال توسعه باعث می‏‌شود تا قدرت بانک‌های مرکزی برای اجرای سیاست‏‌های پولی و مالی و کنترل اوضاع ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اقتصادی کشور کاهش پیدا کند که به دنبال خود افزایش خطرات مالی و تضعیف ثبات مالی کشورها را به همراه می‏‌آورد.

افزایش فرار مالیاتی، معضل تازه اقتصاد دنیا

صندوق بین‌‏المللی پول در بخش دیگری از گزارش به ایجاد فرصت برای فرار مالیاتی بعد از توسعه استفاده از رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در دنیا اشاره کرد و نوشت: «دارایی‏‌ها‏ی مجازی بستر را برای فرار مالیاتی فراهم می‏‌کند. بررسی‌ها‏ نشان داده است در یک سال اخیر شمار زیادی از شرکت‏‌های بزرگ برای فرار مالیاتی اقدام به سرمایه‏‌گذاری در بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها کردند. از این طریق، هم توانستند سود کسب کنند و هم از پرداخت مالیات فرار کنند. به همین دلیل است که دولت‏‌های غربی به دنبال راهی برای نظارت بیشتر و دقیق‏تر بر عملکرد این بازار هستند. برخی بر این باورند که با ایجاد قوانینی که باعث افزایش نظارت بر بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها می‏‌شود، استقبال از ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این بازار و سرمایه‏‌گذاری در آن‏ها کمتر می‏‌شود زیرا سهم زیادی از سرمایه‌ها‏ی موجود در این بازار برای خارج شدن از سیستم نظارتی دولتی وارد این بازار شده است. حتی اگر این دیدگاه صحیح باشد، باید به این نکته توجه داشت که دنیا برای حفاظت از زیرساخت‏‌های مالی خود چاره دیگری ندارد و باید این بازار را مدیریت کند.»

افزایش تقاضا برای دارایی‏‌ها‏ی مجازی می‌‏تواند بستر را برای خروج سرمایه‏‌ها‏ از بازارهای مهم صنعتی و اقتصادی و حتی از کشورهای خاص فراهم کند که تاثیر این مسئله روی بازار ارزهای خارجی در کشورها و روی ارزش سرمایه‏‌گذاری خارجی در دنیا مشهود خواهد بود. در واقع با توسعه بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها، گردش سرمایه‌ها‏ در اقتصاد متفاوت خواهد بود و شاید اصولی که در سال‏‌های اخیر در فضای تجاری و اقتصادی دنیا پیگیری می‏‌شد، دیگر مشهود نباشد. این تحول می‏‏‌تواند روی رشد اقتصادی کشورها در سال‏‌های آتی تاثیرگذار باشد.

نکته دیگری که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته است حجم بالای انرژی مصرفی در فرایند استخراج رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها و مبادله آن ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏است. این صنعت، در زمره صنایع انرژی‌‏بر قرار دارد و حجم و ارزش انرژی مصرفی در فرایند کار این صنعت بسیار زیاد است. در ماه‏‌ها‏ی اخیر دولت چین رسما فعالیت در این بازار را ممنوع اعلام کرد و در نتیجه این سیاست شمار زیادی از شرکت‏‌های فعال در زمینه استخراج رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها یا مبادله آن ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏از چین خارج شدند و به کشورهای دیگر مهاجرت کردند. این سیاست روی مصرف انرژی داخلی در کشورها بسیار اثرگذار خواهد بود و معادلات انرژی ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏را متحول خواهد کرد. این مسئله برای کشورهایی که وابسته به سوخت‏‌های فسیلی هستند و صنعت رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها در آن‏ها باعث افزایش قابل توجه انتشار کربن می‏‌شود ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏از اهمیت بالاتری برخوردار است.

دولت چین در سال‏‌های اخیر بارها در مورد ممنوعیت فعالیت در بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها صحبت کرده است ولی اخیرا این قانون را رسما اجرا و تاکید کرد هیچ‏یک از بانک‏‌ها و سیستم‌ها‏ی مالی چینی نباید در فرایند جابه‌‏جایی پول برای مبادلات رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ی وارد شوند. این قانون درواقع خط ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏بطلانی بر عملکرد بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها کشید و کشور را به سمت تازه‌ای هدایت کرد. همزمان با اعلام این محدودیت، دولت چین عرضه یوان دیجیتال به اقتصاد را نیز شروع کرد.

چگونه می‏‌توان بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها را مدیریت کرد

به عنوان اولین گام برای مدیریت بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها، باید بستری برای نظارت بر این بازار فراهم شود. رصد پیشرفت‏‌های سریع صنعتی در اکوسیستم‏‌ها‏ی مجازی در دنیا ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اولین و اصلی‌‏ترین سیاست است. از طرف دیگر افزایش نظارت بر این بازار در کنار قانونمندسازی فعالیت در این صنعت از اهمیت بالایی برخوردار است. قانون‏گذاران باید اجرای استانداردهای جهانی کنونی برای مبادله در بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها را به عنوان زیربنای فعالیت در این صنعت در نظر بگیرند و به دنبال راهی برای تقویت قدرت نظارت خود بر بازار باشند. با این کار است که امکان استفاده از سرمایه‌ها‏ی موجود در این بازار برای پولشویی و فعالیت‏‌های مالی غیرقانونی از بین می‌‏رود و مدیریت سرمایه‌ها‏ی موجود در این بازار ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏با نظارت سیستم مالی کشورها به‏‌درستی انجام خواهد شد.

با توجه به توسعه سریع بازار استیبل کوین‏‌ها‏ در دنیا، قانون‏گذاران موظف هستند که نظارت دقیقی بر این بازار هم داشته باشند تا خطراتی را که ممکن است برای اقتصاد سنتی داشته باشد بشناسند و از فرصت‏‌های موجود در این بازار برای تقویت جایگاه اقتصادی خود استفاده کنند.

 در برخی از کشورهای در حال توسعه و بازارهای در حال گذار، افزایش پذیرش رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها با تضعیف قدرت بانک‏‌های مرکزی و آ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏سیب‏‌پذیری این دستگاه مهم اقتصادی کشور همراه خواهد بود. در این کشورها، دولت‏‌ها باید تقویت زیرساخت‏‌های کلان اقتصادی را به عنوان یک اصل مهم اقتصادی در دستور کار خود قرار دهند و ایجاد ارزهای دیجیتال ملی را به عنوان سیاستی مهم اجرا کنند. با توسعه استفاده از ارزهای دیجیتال ملی می‏‌توان انتظار داشت استقبال از بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها کمتر شود و پول ملی داخلی محبوبیت بیشتری پیدا کند. البته این وضعیت در شرایطی ایجاد می‏‌شود که بازار پول داخلی کشور باثبات باشد و ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اقتصاد کشور دلاریزه نشده باشد.

 اما برای مقابله با توسعه سریع بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها و مقابله با خطراتی که این بازار برای اقتصاد دنیا ایجاد می‏‌کند، بانک‏‌های مرکزی کشورهای مختلف می‏‌توانند سیستم‌ها‏ی مالی تازه‏‌ای را ایجاد کنند که سرعت انتقال پول در سطح بین‌‏المللی را افزایش و ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏هزینه انتقال پول را کاهش می‌‏دهد و کارایی نظام مالی را بیشتر می‌کند. افزایش شفافیت در نظام پرداخت‌های مالی بین‌‏المللی هم مسئله‌ای است که باید در این دوره مورد توجه قرار بگیرد.

مسئله بااهمیت این است که معضل اقتصادی ایجادشده در اثر توسعه استفاده از ارزهای مجازی در دنیا، مشکلی جهانی است و برای مقابله با آن ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏هم باید کل دنیا همسو شوند. باید تلاش شود تا با ابزارهای مالی قابل اعتماد فضایی برای بهره‌گیری از مزایای بازار رمزارز‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها فراهم شود و در عین حال خطراتی که این بازار برای اقتصاد ایجاد می‏‌کند به حداقل برسد.