حجم بالای مصرف انرژی در فرایند استخراج و مبادله رمزارزها مسئلهای بسیار مهم است که در تصمیمگیریهای آتی در این بازار اثرگذار خواهد بود
آینده نگر/ ترجمه مونا مشهدی رجبی/ منبع: صندوق بینالمللی پول
توسعه بازار رمزارزها و ارزهای مجازی فرصتهای اقتصادی تازهای را در دنیا ایجاد کرده است. فرصتهایی از قبیل امکان پرداخت سریع و ساده، ارائه خدمات مالی خلاقانه و نوین، و در نهایت رهایی از نظام مالی وابسته به بانک در سراسر دنیا. اما این دنیای تازه علاوه بر فرصتهای زیاد، خطراتی را نیز در اقتصاد دنیا ایجاد کرده است. خطراتی که میتواند در میانمدت ساختار مالی دنیا را نابود کند. صندوق بینالمللی پول در گزارش اخیر خود با اشاره به این فرصتها و تهدیدهای تازه نوشت: «نظام مالی دنیا با تحولات زیادی روبهرو شده است و حرکت در این مسیر میتواند ما را وارد دنیای تازهای بکند. باید برای این تغییرات آماده بود و جزئیات آن را شناخت.»
در بخش اول گزارش ارزش بازار داراییهای مجازی در دنیا در سپتامبر سال ۲۰۲۱ بالغ بر ۲ هزار میلیارد دلار ارزیابی شده است که نسبت به ماههای اول سال ۲۰۲۰ بالغ بر 10 برابر شده است. در نتیجه تحولات سریع در دنیای رمزارزها در سالهای اخیر میتوان اینطور بیان کرد که کل اکوسیستم رمزارزها در دنیا در حال شکوفایی و رشد است. هر روز خبری در مورد تغییرات ایجادشده در این بازار به گوش میرسد و زیرساختهای مرتبط با این صنعت با سرعت متحول میشود. قانونگذاران در کشورهای غربی به دنبال یافتن راهی برای افزایش نظارت بر مبادلات انجامشده در این فضا هستند و دریافت مالیات بر ارزش مبادلات را در دستور کار خود قرار دادهاند؛ ولی همزمان با این تلاشهای پیگیر، شرکتها و موسسات مالی بیش از پیش رمزارزها را به عنوان پول مورد استفاده در مبادلات میپذیرند. شرکتهایی از قبیل تسلا که امکان مبادله محصولاتش با استفاده از رمزارزها را فراهم کرده است یا شرکتهای بزرگی مانند آمازون و والمارت که به دنبال راهی برای قرار دادن رمزارزها در فهرست ارزهایی هستند که برای فروش محصولاتشان کاربرد دارد.
چالشهای پیش روی اقتصاد دنیا کدام است
سازمانهای بینالمللی اقتصادی در مورد رشد سریع بازار ارزهای مجازی در دنیا هشدار دادهاند و این بازار را تهدیدی برای نظام پایدار مالی و اقتصادی دنیا میدانند. عدم دسترسی به اطلاعات مرتبط با حجم و ارزش مبادلات در این بازارها، میزان پذیرش آنها و عدم وجود اطلاعات کافی در مورد افرادی که در این زمینه فعالیت میکنند مسئلهای است که باعث چالشهای اقتصادی زیادی شده است.
روسای بانکهای مرکزی در کشورهای صنعتی بر این باور هستند که عدم وجود پشتوانه مالی برای بازار رمزارزها خطری جدی است. در واقع ارزش این بازار به دلیل فعالیتهای سفتهبازی ایجاد شده است و ارزش واقعی برای آن نمیتوان متصور بود. موضوع نگرانکنندهتر این است که سرعت پذیرش رمزارزها در کشورهای در حال توسعه و بازارهای در حال گذار بیش از کشورهای صنعتی است. رشد مبادلات رمزارزها در کشورهای در حال توسعه در سال ۲۰۲۱ با سرعت زیادی افزایش پیدا کرده است. این در حالی است که بررسیها نشان میدهد سطح آگاهی در مورد عملکرد این بازار در کشورهای مذکور کمتر است.
پیشبینی میشود تداوم روند پذیرش رمزارزها در کشورهای دنیا تهدیدی جدی برای نظام مالی دنیا باشد. این مسئله سبب میشود تا اقتصادهای دنیا دلاریزه شوند و شهروندان به جای پول ملی کشور خود از رمزارزها که با واحد دلار سنجیده میشود برای خرید محصولات مورد نیاز خود استفاده کنند. حاکم شدن رمزارزها در بازار پول کشورهای در حال توسعه باعث میشود تا قدرت بانکهای مرکزی برای اجرای سیاستهای پولی و مالی و کنترل اوضاع اقتصادی کشور کاهش پیدا کند که به دنبال خود افزایش خطرات مالی و تضعیف ثبات مالی کشورها را به همراه میآورد.
افزایش فرار مالیاتی، معضل تازه اقتصاد دنیا
صندوق بینالمللی پول در بخش دیگری از گزارش به ایجاد فرصت برای فرار مالیاتی بعد از توسعه استفاده از رمزارزها در دنیا اشاره کرد و نوشت: «داراییهای مجازی بستر را برای فرار مالیاتی فراهم میکند. بررسیها نشان داده است در یک سال اخیر شمار زیادی از شرکتهای بزرگ برای فرار مالیاتی اقدام به سرمایهگذاری در بازار رمزارزها کردند. از این طریق، هم توانستند سود کسب کنند و هم از پرداخت مالیات فرار کنند. به همین دلیل است که دولتهای غربی به دنبال راهی برای نظارت بیشتر و دقیقتر بر عملکرد این بازار هستند. برخی بر این باورند که با ایجاد قوانینی که باعث افزایش نظارت بر بازار رمزارزها میشود، استقبال از این بازار و سرمایهگذاری در آنها کمتر میشود زیرا سهم زیادی از سرمایههای موجود در این بازار برای خارج شدن از سیستم نظارتی دولتی وارد این بازار شده است. حتی اگر این دیدگاه صحیح باشد، باید به این نکته توجه داشت که دنیا برای حفاظت از زیرساختهای مالی خود چاره دیگری ندارد و باید این بازار را مدیریت کند.»
افزایش تقاضا برای داراییهای مجازی میتواند بستر را برای خروج سرمایهها از بازارهای مهم صنعتی و اقتصادی و حتی از کشورهای خاص فراهم کند که تاثیر این مسئله روی بازار ارزهای خارجی در کشورها و روی ارزش سرمایهگذاری خارجی در دنیا مشهود خواهد بود. در واقع با توسعه بازار رمزارزها، گردش سرمایهها در اقتصاد متفاوت خواهد بود و شاید اصولی که در سالهای اخیر در فضای تجاری و اقتصادی دنیا پیگیری میشد، دیگر مشهود نباشد. این تحول میتواند روی رشد اقتصادی کشورها در سالهای آتی تاثیرگذار باشد.
نکته دیگری که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته است حجم بالای انرژی مصرفی در فرایند استخراج رمزارزها و مبادله آن است. این صنعت، در زمره صنایع انرژیبر قرار دارد و حجم و ارزش انرژی مصرفی در فرایند کار این صنعت بسیار زیاد است. در ماههای اخیر دولت چین رسما فعالیت در این بازار را ممنوع اعلام کرد و در نتیجه این سیاست شمار زیادی از شرکتهای فعال در زمینه استخراج رمزارزها یا مبادله آن از چین خارج شدند و به کشورهای دیگر مهاجرت کردند. این سیاست روی مصرف انرژی داخلی در کشورها بسیار اثرگذار خواهد بود و معادلات انرژی را متحول خواهد کرد. این مسئله برای کشورهایی که وابسته به سوختهای فسیلی هستند و صنعت رمزارزها در آنها باعث افزایش قابل توجه انتشار کربن میشود از اهمیت بالاتری برخوردار است.
دولت چین در سالهای اخیر بارها در مورد ممنوعیت فعالیت در بازار رمزارزها صحبت کرده است ولی اخیرا این قانون را رسما اجرا و تاکید کرد هیچیک از بانکها و سیستمهای مالی چینی نباید در فرایند جابهجایی پول برای مبادلات رمزارزی وارد شوند. این قانون درواقع خط بطلانی بر عملکرد بازار رمزارزها کشید و کشور را به سمت تازهای هدایت کرد. همزمان با اعلام این محدودیت، دولت چین عرضه یوان دیجیتال به اقتصاد را نیز شروع کرد.
چگونه میتوان بازار رمزارزها را مدیریت کرد
به عنوان اولین گام برای مدیریت بازار رمزارزها، باید بستری برای نظارت بر این بازار فراهم شود. رصد پیشرفتهای سریع صنعتی در اکوسیستمهای مجازی در دنیا اولین و اصلیترین سیاست است. از طرف دیگر افزایش نظارت بر این بازار در کنار قانونمندسازی فعالیت در این صنعت از اهمیت بالایی برخوردار است. قانونگذاران باید اجرای استانداردهای جهانی کنونی برای مبادله در بازار رمزارزها را به عنوان زیربنای فعالیت در این صنعت در نظر بگیرند و به دنبال راهی برای تقویت قدرت نظارت خود بر بازار باشند. با این کار است که امکان استفاده از سرمایههای موجود در این بازار برای پولشویی و فعالیتهای مالی غیرقانونی از بین میرود و مدیریت سرمایههای موجود در این بازار با نظارت سیستم مالی کشورها بهدرستی انجام خواهد شد.
با توجه به توسعه سریع بازار استیبل کوینها در دنیا، قانونگذاران موظف هستند که نظارت دقیقی بر این بازار هم داشته باشند تا خطراتی را که ممکن است برای اقتصاد سنتی داشته باشد بشناسند و از فرصتهای موجود در این بازار برای تقویت جایگاه اقتصادی خود استفاده کنند.
در برخی از کشورهای در حال توسعه و بازارهای در حال گذار، افزایش پذیرش رمزارزها با تضعیف قدرت بانکهای مرکزی و آسیبپذیری این دستگاه مهم اقتصادی کشور همراه خواهد بود. در این کشورها، دولتها باید تقویت زیرساختهای کلان اقتصادی را به عنوان یک اصل مهم اقتصادی در دستور کار خود قرار دهند و ایجاد ارزهای دیجیتال ملی را به عنوان سیاستی مهم اجرا کنند. با توسعه استفاده از ارزهای دیجیتال ملی میتوان انتظار داشت استقبال از بازار رمزارزها کمتر شود و پول ملی داخلی محبوبیت بیشتری پیدا کند. البته این وضعیت در شرایطی ایجاد میشود که بازار پول داخلی کشور باثبات باشد و اقتصاد کشور دلاریزه نشده باشد.
اما برای مقابله با توسعه سریع بازار رمزارزها و مقابله با خطراتی که این بازار برای اقتصاد دنیا ایجاد میکند، بانکهای مرکزی کشورهای مختلف میتوانند سیستمهای مالی تازهای را ایجاد کنند که سرعت انتقال پول در سطح بینالمللی را افزایش و هزینه انتقال پول را کاهش میدهد و کارایی نظام مالی را بیشتر میکند. افزایش شفافیت در نظام پرداختهای مالی بینالمللی هم مسئلهای است که باید در این دوره مورد توجه قرار بگیرد.
مسئله بااهمیت این است که معضل اقتصادی ایجادشده در اثر توسعه استفاده از ارزهای مجازی در دنیا، مشکلی جهانی است و برای مقابله با آن هم باید کل دنیا همسو شوند. باید تلاش شود تا با ابزارهای مالی قابل اعتماد فضایی برای بهرهگیری از مزایای بازار رمزارزها فراهم شود و در عین حال خطراتی که این بازار برای اقتصاد ایجاد میکند به حداقل برسد.