«جهانی‌سازی: شکل‌دهی به یک معماری جهانی در عصر انقلاب صنعتی چهارم»؛ این محور اصلی برگزاری اجلاس داووس در ابتدای سال 2019 بود. چطور قرار است جهانی­سازی برای همه موثر باشد و نه‌تنها برای عده‌ای انگشت‌شمار؟ این سوالی بود که قرار بود شرکت­کنندگان در بخش­های مختلف این اجلاس از زوایای گوناگون به آن بپردازند. آنچه در مورد داووس در خبرها پررنگ­تر بود غیبت شماری از سران کشورها بود. شرکت نکردن دونالد ترامپ و ترزا می و برخی چهره­های برجسته سیاسی در داووس 2019 خبرساز شد اما جدای از این مورد، نشست­های تخصصی داووس کار خودشان را کردند. حالا مدت­ها است که مجمع جهانی اقتصاد بر روی موضوع انقلاب چهارم صنعتی تمرکز کرده است و یکی از مهم­ترین موضوعات در این حوزه مسئله کار است.

با پررنگ شدن بیشتر تکنولوژی هر سال بیشتر از سال قبل مسئله فرصت­های شغلی و مهارت­های مورد نیاز برای آینده مورد توجه کارشناسان قرار می­گیرد. هرچه پای کامپیوتر، فضای مجازی، هوش مصنوعی و انواع فناوری بیشتر به محیط کار و کسب درآمد کشیده می­شود، این سوال پررنگ­تر می­­شود که برای شغل­های آینده چه مهارت­هایی بیشتر مورد نیاز است و اصولا چه شغل­هایی که ما می­شناسیم قرار است باقی بمانند و کدام­ها کم­کم به تاریخ می­پیوندند. با پایان گرفتن اجلاس داووس، مجمع جهانی اقتصاد به 5 نمونه از راهنمایی­هایی که چهره­های کسب­وکار و سیاست در مورد آینده کار و آنچه باید انجام شود، گفته بودند اشاره کرده است که ترجمه آن را در این بخش می­خوانید.

1. هوشمندانه است که آدم­های باهوش­تر از خود را استخدام کنید

این پندی است که جک ما، رئیس هلدینگ علی­بابا دارد: «وقتی من آدم­ها را استخدام می­کنم، کسانی را استخدام می‌کنم که از من باهوش­تر باشند. کسانی که چهار یا پنج سال بعد بتوانند رئیس من باشند. من از کسانی خوشم می­آید که مثبت هستند و هیچ­وقت تسلیم نمی­شوند.» از نظر او بهترین آدم­ها کسانی هستند که خوش­بین­اند و مدام گلایه نمی­کنند. ما همچنین به این نکته اشاره کرد که او 2 سال توانست در جهان تجارت دوام بیاورد چون در دوران قبلی زندگی­اش معلم بوده است: «شما همیشه در پی این هستید که دانش­ آموزانتان بهتر از شما باشند. می­ خواهید مثلا شهردار شوند نه اینکه سر از زندان درآورند. قانون شماره یک معلمی این است: کمک کن آدم­ها بهتر از تو شوند.»

2. کارگران «یقه‌جدید» آینده کار هستند

جینی رومتی، مدیرعامل شرکت آی­بی­ام می­گوید که همراه با ادامه پیدا کردن روند اتوماتیک شدن کارها، سرعت ایجاد شکاف در مهارت بیشتر می­شود و حالا ترس ناامنی شغلی یک ترس واقعی است: «وقتی از بحران مهارت صحبت می­کنم واقعا به این باور دارم که شغل­های آینده به صورت صددرصدی تغییر خواهند کرد.» اما او می­گوید که فائق آمدن بر این بحران ناممکن نیست.

رومتی می­خواهد توسعه مدل جدیدی از حرفه و آموزش را ببیند: یقه‌جدید، نه یقه‌آبی یا یقه‌سفید. این یعنی سرمایه­گذاری بر روی توسعه مهارت­ها و واکنش نشان دادن به‌موقع به سپهر در حال تغییر کار. همچنین این موضوع به معنای رهایی از قالب­ها و مدل­های سنتی جذب کسانی است که چهار سال درس خوانده­اند یا مدارک دوره­های بالاتر را دارند.

رومتی می­گوید: «به عنوان یک شرکت برای­مان بسیار اهمیت دارد که اگر این موضوع را حل نکنیم، اگر بر روی جریان مهارت با سرعتی که همین حالا دارد پل نزنیم، به زودی ناامید خواهیم شد و بنابراین باید این کار را انجام دهیم و باید برای آدم­ها مسیری بسازیم.»

*توضیح: اصطلاح «کارگر یقه‌سفید» را آپتون سینکلر، نویسنده آمریکایی در دهه ۱۹۳۰ ابداع کرد که به کارهای دفتری، اداری و مدیریتی در طول دهه ۱۹۳۰ اشاره دارد. کارگر یقه‌آبی عضوی از طبقه کارگر است که به کارهای یدی اشتغال دارد و به صورت ساعتی حقوق می‌گیرد یا برای انجام دادن و تمام کردن کاری مشخص. این اصطلاح اول‌بار در ۱۹۲۴ استفاده شد. در تقسیم­بندی­های کاری و اجتماعی معمولا یقه سفیدها و یقه آبی­ها را در برابر هم قرار می­دهند. آنچه مدیرعامل شرکت آی­بی­ام از آن با عنوان «یقه‌جدید» یاد می­کند در واقع به این معنا است که دیگر زمان جدا کردن کارکنان بر اساس رنگ­ها گذشته است و برای عصر جدید کار باید به دنبال مهارت­های تازه و نیروهای کار تازه­ای بود که دیگر نمی­توان آنها را در قالب سنتی پیشین جای داد.

3. استخدام زنان در مشاغل فنی باعث می­شود که ماشین­ها هم کارآمدتر باشند

آلن بلو، یکی از موسسان شرکت لینکدین و قائم مقام بخش محصولات این شرکت یادآورد می­شود که هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی در حال تبدیل شدن به زیربنای ساخت انواع تکنولوژی هستند، از تلفن گرفته تا بانکداری و تولید بسیاری از محصولات و انجام بسیاری از فعالیت­های دیگر.

او می­گوید: «همین­طور که به پیش می­رویم مهم است که تکنولوژی مورد نیازمان را به شیوه درست طراحی و تولید کنیم.» او به هنگام این صحبت­ها اشاره کرد که اساس الگوریتم­هایی که در حال حاضر از آنها استفاده می­کنیم همان اساسی است که توسط مردان سفیدپوست طراحی و ساخته شده است.

بلو معتقد است که تکنولوژی می­تواند به صورت مثبت از انعطاف­پذیری فضای کار حمایت کند. تکنولوژی، آموزش آنلاین، از طریق ویدئو و آموزش در زمان غیرواقعی (با فاصله زمانی از ارائه آموزش) را ممکن می‌کند. برخی از تکنولوژی­ها هم هستند که به مردم اجازه می­دهند با کار کردن از راه دور بتوانند تعادل بیشتری در زندگی­شان برقرار کنند. بلو در مورد تکنولوژی و زنان می‌‌گوید: «ما مدام بیشتر و بیشتر به آموزش ماشینی وابسته می‌شویم که به ما کمک می­کند انتخاب­های بهتری داشته باشیم. زنان باید حضور داشته باشند تا به ماشین­ها کمک کنند که انتخاب­های بهتری داشته باشند.»

4. بر روی آموزش جوانان و بیکاران سرمایه­گذاری کنید

موریل پنیکاد، وزیر کار فرانسه برنامه­اش را برای دوباره مهارت‌آموزی تشریح کرد که شامل اعطای سالیانه 500 یورو به کارکنان برای انتخاب برنامه­ای است که می­خواهند در آن آموزش ببینند. او گفت: «امروز دسترسی به سرمایه آسان­تر از دسترسی به مهارت است. بسیاری از شهروندان ما فکر می­کنند که قربانی جهانی شدن و تکنولوژی هستند. وقتی فرمان در دست شما نیست، تغییر همیشه برایتان خطر محسوب می­شود. باید کنترل را در دست بگیرید، باید قادر باشید آینده خودتان را انتخاب کنید.»

5. نجات­یافتگان چالش­های روحی برای کسب­وکار مناسب هستند

سلامت روان یکی از موارد مطرح شده در اجلاس داووس بود. در حوزه شکستن تابوهای بیهوده و خلق محیط کاری حمایتگرانه­تر، سلامت روان هم یکی از موضوعاتی بود که مورد توجه قرار گرفت. جان فلینت، مدیرعامل شرکت HSBC (یکی از بزرگ‌ترین سازمان­های بانکداری و مالی در دنیا) اشاره کرد که بازماندگان مشکلات روح و روان را باید به عنوان دارایی نگریست: «آنهایی که از چالش­های روانی بهبود می­یابند معمولا انعطاف­پذیری و توانمندی بیشتری دارند.» به عقیده او بانک­ها باید تبدیل به سلامت­ترین سیستم انسانی شوند؛ تلاشی که نه به خاطر ایجاد احساس خوب در بقیه بلکه به خاطر بالا رفتن عملکرد باید صورت بگیرد.