مهار نرخ تورم بنیادین شاید بسیار دشوارتر از آن چیزی باشد که کوین وارش، رئیس بانک مرکزی آمریکا تصور می‌کند. در این گزارش به چگونگی اندازه‌گیری تورم پرداخته شده است.

در اوایل دهه ۱۹۷۰، آرتور برنز با یک بحران جدی تورم دست‌به‌گریبان بود. در شرایطی که شوک‌های پیاپیِ عرضه اقتصاد آمریکا را درمی‌نوردید، رئیس پیپ‌به‌دست فدرال رزرو که به «پاپِ اقتصاد» شهرت داشت، راه‌حل را در «تکفیرِ» قیمت‌هایی دید که آن‌ها را ناشی از «عوامل استثنایی» می‌دانست. تحریم نفتی اعراب بهای نفت خام را بالا برده بود؟ از قیمت انرژی چشم‌پوشی کنید. صید ماهی کولی در پرو نابود شد و هزینه خوراک دام سر به فلک کشید؟ قیمت مواد غذایی را از محاسبات خارج کنید. وقتی تورم باز هم بیش از حد بالا به نظر می‌رسید، خودروهای کارکرده، خرید خانه و خانه‌های پیش‌ساخته نیز از سبد حذف شدند. حتی جهش بهای جواهرات نیز به گردن «جنونِ طلا» انداخته و نادیده گرفته شد؛ پدیده‌ای که استیون روچ، اقتصاددان جوان آن روزهای فدرال رزرو، بعدها با تعجب آن را روایت کرد. برنز در جست‌وجوی یافتنِ «نرخ تورم راستین»، مدام دایره ارتدادی شاخص خود را تنگ‌تر می‌کرد؛ غافل از اینکه خودِ تورم هر روز دامنه‌گیرتر و عالم‌گیرتر می‌شد.

نیم قرن بعد، کوین وارش، رئیس نسبتاً جدید فدرال رزرو، با همان معما روبه‌رو شده است. او مأموریت اصلی خود را مهار و رهگیری دقیقِ «تورم بنیادین» (underlying inflation) تعریف کرده است—واژه‌ای که به صفت مورد علاقه او تبدیل شده است. با این حال، وارش شاخص متداول یعنی «تورم هسته» (Core) که صرفاً مواد غذایی و انرژی را کنار می‌گذارد، یک «برآورد سرانگشتی و نادقیق» برای پیش‌بینی مسیر آتی قیمت‌ها می‌داند. او در عوض به «میانگین‌های پیراسته‌شده» (Trimmed Averages)—که بیشترین نوسانات مثبت و منفی قیمت را می‌تراشند و دور می‌ریزند—و همچنین شاخص‌های گستردگی تورم علاقه‌مند است. وارش در ۱۶ سپتامبر گله کرد که قیمت‌ها در اقلامِ «بیش از حد زیادی» بالاتر از ۳ درصد رشد کرده‌اند؛ همان دلیلی که فدرال رزرو را واداشت برای اولین بار در سه سال گذشته نرخ بهره را افزایش دهد. او حتی کارگروهی را مأمور شکار سیگنال‌های اقتصادی سریع‌تر و پالایش‌شده‌تر کرده است. اما آیا وارش می‌تواند بدون افتادن در دامِ خطای کلاسیک آرتور برنز، به روند واقعی تورم پی ببرد؟

تورم بنیادین، به زبان ساده، همان بخشی از تورم امروز است که بیشترین بخت را برای بقا در روز بعد دارد. در یک اقتصاد بازار، قیمت‌های منفرد همواره دچار نوسان‌اند؛ خشکسالی قهوه را گران می‌کند و انباشت مازاد، خودرو را ارزان می‌سازد. در ماه اوت، هزینه خدمات تلفن همراه در آمریکا ظرف تنها یک ماه جهشی نزدیک به ۶ درصد را ثبت کرد. چنین نوسانات موضعی و زودگذری می‌توانند نرخ تورم کل (Headline) را دستخوش تغییر کنند بدون اینکه پیامی درباره جهت حرکت اقتصاد داشته باشند. از همین رو، بانکداران مرکزی می‌کوشند شوک‌های یک‌باره را کنار بگذارند و چشم بر جریان پایدار سطح عمومی قیمت‌ها بدوزند.

پس از شوک‌های عرضه دهه ۱۹۷۰، یک میان‌بر ساده رواج یافت: کنار گذاشتن قیمت‌های پرنوسان غذا و سوخت. این معیار «هسته»، اعمال‌نظر سلیقه‌ای برنز را با قاعده‌ای ثابت جایگزین کرد که معمولاً قطب‌نمای بهتری برای آینده بود. اما این رویکرد نیز ابزاری خام است. همان‌طور که جیم دولماس و ایوان کونیگ از شعبه فدرال رزرو در دالاس اشاره کرده‌اند، تمام اقلام خوراکی و سوختی نوسان یکسانی ندارند و اقلام پرنوسان هم منحصر به غذا و انرژی نیستند؛ قیمت پایدار رستوران‌ها دور ریخته می‌شود، در حالی که نوسانات شدید بلیت هواپیما و هتل‌ها در شاخص باقی می‌مانند.

اقتصاددانان از دیرباز به دنبال شاخص‌های بهتری بوده‌اند. در سال ۱۹۹۴، مایکل برایان و استیون چکتّی مدلی طراحی کردند که نشان می‌داد چگونه تغییرات نامتقارن در قیمت‌های منفرد می‌تواند سیگنال مشترک تورم را کدر کند. راهکار آن‌ها رتبه‌بندی تغییرات قیمت و تمرکز بر «نقطه وسط»—یا از طریق حذف افراط‌های دو سر نمودار (پیراستن) یا با محاسبه «میانه» (Median)—بود. میانه توانست پیش‌بینی بهتری از شاخص کل ارائه دهد. از آن زمان فدرال رزرو کلیولند شاخص پیراسته و میانه CPI را منتشر می‌کند و فدرال رزرو دالاس شاخص هزینه‌های مصرف شخصی پیراسته (Trimmed PCE) را ارائه می‌دهد.

با این حال، معیارهای پیراسته یک پاشنه آشیل دارند: آن‌ها بر مبنای رفتار گذشته بازارها کالیبره شده‌اند. در موج تورمی سال ۲۰۲۱، شاخص فدرال رزرو دالاس به دلیل حذف نوسانات بزرگ، عملاً افزایش‌های قیمتی واقعی و عمیق را کنار گذاشت و شدت بحران را کمتر از واقعیت برآورد کرد. هر شاخص پیراسته‌ای در شرایط دگرگونی الگوی تورم، این خطر را دارد که دقیقاً همان بخشی از جهش را بتراشد و حذف کند که قرار بوده شکارش کند.

وارش بر این باور است که فدرال رزرو می‌تواند با داده‌های پرتعدادتر و فوری‌تر عملکرد بهتری داشته باشد؛ طرح‌هایی شبیه به «پروژه یک میلیارد قیمت» دانشگاه ام‌آی‌تی و هاروارد که میلیون‌ها قیمت برخط را لحظه‌ای رصد می‌کردند. او پیش‌تر گفته بود اگر یک میلیارد قیمت را کنار هم بگذاریم، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، وضعیتِ «قیمت پانصد میلیون و یکم» (یعنی میانه بازار) است.

اما میانه نیز یک نقطه کورِ آشکار دارد: اقلیتِ بزرگی از کالاها می‌توانند جهش شدیدی را تجربه کنند بدون اینکه نقطه وسط جابه‌جا شود؛ همان پدیده‌ای که در سال ۲۰۲۱ فدرال رزرو را به اشتباه انداخت. این تجربه یادآور آن است که هیچ قاعده‌ای نمی‌تواند تورم بنیادین را بی‌نقص ثبت کند. وسوسه همیشگی در چنین بزنگاهی، دست‌چین کردن قیمت‌ها و تصمیم‌گیری درباره این است که چه اعدادی را نادیده بگیریم. این دقیقاً همان «گناه کبیره» پاپِ اقتصاد، آرتور برنز، بود. وارش بهتر است از کمال‌گرایی فاصله بگیرد و به جای بازتعریف مداوم قواعد، به یک قاعده ناقص اما ثابت تن دهد.