چرا باید این گزارش اکونومیست را بخوانید: آیا برنامه «ساخت هند» بالاخره به نتیجه رسیده است؟ تولیدات صنعتی در یکی از مناطق این کشور به شدت اوج گرفته است. در این گزارش به جزئیات می‌پردازیم.

جدیدترین کارخانه شرکت نساجی هندی «راگوویر اکسیم» (Raghuvir Exim)، دیدنی است. این مجتمع تولیدی که در حومه احمدآباد در ایالت گجرات واقع شده، حدود ۸۰ هکتار وسعت دارد و به تولید کالای خواب برای بازارهای صادراتی اختصاص یافته است. این شرکت برای ۵۰۰۰ کارگری که در صورت فعالیت با ظرفیت کامل مورد نیاز خواهند بود، خوابگاه ساخته است. نکته قابل‌توجه اینجاست که آن‌ها به‌طور فعال زنان را استخدام می‌کنند، در حالی که در فرهنگ کار هند حضور زنان در محیط‌های صنعتی چندان رایج نیست. این کارخانه همچنین از ماشین‌آلات باکیفیت اروپایی—به جای نمونه‌های ارزان‌تر چینی—استفاده می‌کند و بخش عمده انرژی آن توسط خورشید تأمین می‌شود.

با این حال، شروع کار پس از افتتاح در آگوست سال گذشته چندان هموار نبود. طبق گفته «هاردیک آگاروال»، از نسل سوم خانواده مالک شرکت، این کارخانه در ابتدا تنها با ۱۵ درصد ظرفیت خود کار می‌کرد. در همان دوران، اعمال تعرفه ۵۰ درصدی توسط آمریکا بر صادرات هند، ضربه سنگینی به فروش آن‌ها وارد کرد.

تاریخ اخیر تولید در هند، پر از ناامیدی‌هایی از این دست بوده است. در سال ۲۰۱۴، نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، برنامه «ساخت هند» (Make in India) را با هدف مقررات‌زدایی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها رونمایی کرد و وعده داد که سهم تولید از درآمد ملی به ۲۵ درصد برسد. اما سال گذشته، این سهم تنها ۱۶ درصد بود و در واقع طی یک دهه گذشته تغییر چندانی نکرده است. با این حال، داده‌های اخیر نشان‌دهنده یک تغییر جهت مثبت است؛ تولیدات صنعتی هند در آخرین آمار موجود، ۹ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته که عمدتاً ناشی از جهش در تولید خودرو و الکترونیک است.

بخشی از این تغییر، بازتاب تبعات جنگ در خلیج‌فارس است: افزایش سریع قیمت نفت—که هند معمولاً آن را با دلار می‌خرد—باعث سقوط ارزش روپیه شده که به نوبه خود واردات را گران‌تر و صادرات را ارزان‌تر کرده است. اما رشد تولیدات صنعتی هند، همچنین نشان‌دهنده جذابیت روزافزون این کشور به عنوان یک «مرکز تولید» است. از نظر دلاری، صادرات الکترونیک هند در ماه آگوست نسبت به سال قبل ۹۰ درصد رشد داشته که بخش عمده آن شامل آیفون‌های ارسالی به آمریکا بوده است.

در واقع، در بخشی از کشور، تحولی عمیق در حال وقوع است. این تحول از «گجرات» (مرکز صنایع پتروشیمی و داروسازی) آغاز شده، به سمت جنوب شرقی از طریق «ماهاراشترا» (مرکز خودروسازی در پونه و پایتخت مالی یعنی بمبئی) ادامه می‌یابد، به «کارناتاکا» (مرکز هوافضا و دفاع در اطراف بنگلور) می‌رسد و نهایتاً به «تامیل نادو» در جنوب ختم می‌شود. این گروه از ایالت‌ها که می‌توان آن را «ایالت صنعتی» نامید، با جمعیتی حدود ۳۵۰ میلیون نفر (یک‌چهارم جمعیت هند)، سالانه ۲۴۰ میلیارد دلار ارزش تولید صنعتی خلق می‌کند که نیمی از کل تولید هند است. تجربیات این منطقه درس‌های مهمی برای کل کشور دارد.

اولین درس، لزومِ دعوتِ فعالانه از سرمایه‌گذاری، به‌ویژه سرمایه‌گذاران خارجی است. از سال ۲۰۰۳ که مودی سروزیر گجرات بود، نمایشگاه دوسالانه‌ای به نام «وایبرانت گجرات» را بنیان نهاد تا رهبران سیاسی و تجاری بتوانند نظر سرمایه‌گذاران را جلب کنند. ایالت‌هایی مثل تامیل نادو، با شناسایی سایت‌های تولیدی و رفع موانع اداری، شرکت‌ها را جذب می‌کنند. یکی از مدیران تولید در این منطقه می‌گوید: «در جایی مثل تامیل نادو، اگر بخواهید مجوزی بگیرید، شاید لازم باشد پولی بپردازید، اما در نهایت مجوز را می‌گیرید؛ در حالی که در دیگر نقاط هند، رشوه‌ها اغلب تنها به درخواست‌های رشوه‌های بیشتر ختم می‌شود و مجوزی در کار نیست.»

درس دوم که سایر مناطق هند می‌توانند بیاموزند، ایجاد خوشه‌های صنعتی حول محور «کسب‌وکارهای پیشران» (Anchor businesses) است. در شهر ساناند، یک کارخانه خودروی تاتا موتورز در سال ۲۰۱۰ افتتاح شد و از آن زمان، شبکه‌ای از تأمین‌کنندگان قطعات خودرو در اطراف آن شکل گرفت. به گفته کارشناسان، در هر خوشه صنعتی که در هند موفق عمل کرده، یک بازیگر کلیدی و پیشران حضور داشته است.

هند مشتاق است که این الگو را در انرژی‌های پاک و نیمه‌هادی‌ها نیز تکرار کند. واردات پنل‌های خورشیدی تمام‌شده از چین کاهش یافته و هند با حرکت در زنجیره تأمین، حالا به تولید سلول‌ها و ویفرهای خورشیدی روی آورده است. همچنین، پنج مرکز جدید تولید تراشه امسال در هند افتتاح شده است.

البته راه درازی در پیش است. این «ایالت صنعتی» هند، با چهار برابر جمعیت ترکیه، به اندازه این کشور تولید می‌کند. با این حال، بسیاری از صنعتگران هندی خوش‌بین هستند. آقای آگاروال، با وجود فعالیت پایین‌تر از ظرفیتِ کارخانه‌اش، بازارهای جدیدی در اروپا و آمریکای جنوبی پیدا کرده است. او امیدوار است که در حین انتظار برای لغو تعرفه‌های آمریکا، این بازارها جای خالی را پر کنند؛ و این دلخوشی کمی نیست که برای فعلاً، رقبای بزرگ محلی هنوز در بازار کم‌تعداد هستند. البته بعید است این وضعیت برای مدت زیادی باقی بماند.