تامین سرمایه در گردش  و استفاده از ابزارهای نوین مالی برای عبور از محدودیت‌های نقدینگی، محور نشست اخیر کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران بود. در این نشست، ضمن بررسی کارکرد هر یک از ابزارهای نوین تامین مالی از جمله اوراق گام، برات الکترونیکی، فکتورینگ، سایر ابزارهای بانکی و بازار سرمایه با تمرکز بر نیازهای تامین مالی صنعت دارو تشریح شد.

علیرضاکیانی، رئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران در ابتدای نشست با اشاره به ظرفیت‌های شبکه بانکی و بازار سرمایه در تامین مالی بنگاه‌ها گفت: طی ماه‌های اخیر با همکاری بانک رفاه و پیگیری‌های انجام‌شده، هشت فقره اوراق گام برای این منظور صادر و عملیاتی شده است.

کیانی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت تسهیل‌گران در کنار بانک‌ها و بازار سرمایه تاکید کرد و گفت: یکی از مشکلات اصلی شرکت‌ها، تامین وثیقه است. در قانون تامین مالی تولید و زیرساخت‌ها نیز ظرفیت‌هایی برای رفع این مشکل پیش‌بینی شده است، اما لازم است این ظرفیت‌ها در عمل مورد استفاده قرار گیرد.

وی در ادامه با اشاره به اینکه استفاده از ابزارهای مالی باید متناسب با مقیاس بنگاه‌ها، هلدینگ و انجمن‌های تخصصی مورد ارزیابی قرار گیرد، گفت: بسیاری از ابزارها در سطح هلدینگ‌ها و انجمن‌ها اثربخشی بیشتری دارد؛ چرا که با تجمیع شرکت‌ها می‌توان زنجیره تامین مالی را شکل داد و امکان استفاده موثر از اوراق گام و سایر ابزارها را فراهم کرد.

رئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران با اشاره به قابلیت گردش اوراق گام در زنجیره تامین توضیح داد: در هر حلقه از زنجیره، امکان تبدیل بخشی از اوراق به وجه نقد وجود دارد و در نهایت، میزان اوراق باقی‌مانده در انتهای زنجیره کاهش پیدا می‌کند.

کیانی با بیان اینکه «در این نشست سه ابزار اصلی شامل اوراق گام، برات الکترونیکی و فکتورینگ بررسی می‌شود» افزود: شرکت‌هایی که خریدار و فروشنده آنها از نظر اعتبار و معاملات مورد تایید هستند، می‌توانند از ظرفیت فکتورینگ استفاده کنند.

وی همچنین خواستار معرفی یک رابط مشخص از سوی انجمن‌ها و هلدینگ‌ها برای پیگیری امور تامین مالی شد و گفت: شرکت‌ها می‌توانند فهرست متقاضیان استفاده از اوراق گام را به اتاق تهران یا مستقیما به بانک رفاه ارائه دهند تا ارتباط میان بنگاه‌ها و بانک برقرار شود.

کیانی با اشاره به نیاز شرکت‌ها به سرمایه در گردش و تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام افزود: برخی بنگاه‌ها بخش عمده سرمایه‌گذاری خود را انجام داده‌اند، اما به دلیل افزایش هزینه‌ها و کمبود نقدینگی، برای تکمیل بخش باقی‌مانده طرح با مشکل مواجه‌اند. استفاده از ابزارهای تامین مالی می‌تواند به تکمیل این طرح‌ها و جلوگیری از توقف سرمایه‌گذاری کمک کند.

چالش شرکت‌های دارویی در استفاده از اوراق گام

در ادامه این نشست، مریم تاج‌آبادی، نایب رئیس کمیسیون اقتصادسلامت اتاق تهران نیز با اشاره به چالش شرکت‌های دارویی در استفاده از اوراق گام گفت: یکی از دلایلی که موجب شده برخی شرکت‌ها تمایل چندانی به استفاده از این اوراق نداشته باشند، طولانی بودن گردش مالی در صنعت دارو است.

وی افزود: از زمان سرمایه‌گذاری در این صنعت تا بازگشت منابع، دست‌کم بیش از یک سال زمان لازم است و در برخی موارد، دوره وصول مطالبات به بیش از ۴۰۰ روز می‌رسد. شرکت‌ها پس از این دوره طولانی، همچنان برای تامین مواد اولیه و هزینه‌های جاری به وجه نقد نیاز دارند. بنابراین اگر قرار باشد منابع دریافتی از طریق اوراق گام نیز با نرخ تنزیل بالا همراه باشد، استفاده از آن برای بنگاه‌ها دشوار خواهد شد.

بانک رفاه در استفاده از ابزارهای نوین تامین مالی پیشگام است

در ادامه محمدرضا صمدی، مدیر تامین مالی نوین بانک رفاه کارگران با اشاره به عملکرد این بانک در حوزه تامین مالی نوین گفت: اوراق گام در هر حلقه زنجیره تامین قابل استفاده است، هر حلقه به‌طور معمول امکان تبدیل ۵۰ درصد مبلغ اوراق به وجه نقد را دارد و با شکل‌گیری صحیح زنجیره و افزایش شناخت شرکت‌ها، ظرفیت استفاده از این ابزار بیشتر می‌شود. بانک رفاه همچنین در تجربه‌ای برای تسویه تعهدات ارزی، زمینه تامین حدود ۲۵ میلیون دلار از طریق اوراق گام را فراهم کرد که به واردکننده فرصت شش‌ماهه برای تسویه تعهدات می‌داد.

صمدی با اشاره به تعامل ۹ دستگاه اجرایی برای پذیرش اوراق گام و برات، سازمان تامین اجتماعی را نیز از مجموعه‌های همکار در این زمینه دانست و درباره تفاوت این دو ابزار توضیح داد: اوراق گام در شبکه بانکی قابل تنزیل نیست و دارنده برای نقد کردن آن باید به شخص حقوقی غیربانکی یا بازار سرمایه مراجعه کند؛ اما برات الکترونیکی در شعب بانک رفاه و با رعایت شرایط مشخص قابل تنزیل است.

مدیر تامین مالی نوین بانک رفاه کارگران، گواهی سپرده سرمایه‌گذاری خاص و اوراق بدهی را از دیگر ابزارهای تامین مالی معرفی کرد و گفت: این بانک برای پذیرش نقش ضامن و اعتبارسنجی بنگاه‌ها در انتشار صکوک آمادگی دارد. همچنین فکتورینگ در بانک رفاه و بانک ملت قابل اجراست.

افزایش سهم حوزه سلامت از ابزارهای تامین مالی

حامد رفیعی، رئیس مرکز تامین مالی و سرمایه‌گذاری معاونت علمی ریاست‌جمهوری نیز پیشنهاد کرد که بانک رفاه در قالب تفاهم‌نامه، سقف مشخصی از منابع فکتورینگ یا سایر ابزارهای تامین مالی را به شرکت‌های حوزه سلامت اختصاص دهد.

به گفته وی، مطالبات این شرکت‌ها از بیمه‌ها و سازمان هدفمندی یارانه‌ها به حدود ۸۵ همت می‌رسد که می‌تواند ظرفیت مناسبی برای استفاده از اوراق گام ایجاد کند.

رفیعی در ادامه، مدل «هم‌افزا» را از دیگر راهکارهای تامین سرمایه در گردش معرفی کرد که بر اساس آن، شرکت بخشی از منابع مورد نیاز را به‌عنوان آورده در بانک سپرده‌گذاری می‌کند و بانک نیز متناسب با آن، منابع مالی در اختیار شرکت قرار می‌دهد.

ظرفیت بازار سرمایه در تامین مالی بنگاه‌ها

ندا بشیری، معاون توسعه اقتصادی و راهبری شرکتی گروه مالی شهر با اشاره به ظرفیت بازار سرمایه در تامین مالی بنگاه‌ها گفت: شرکت‌ها از طریق انتشار اوراق بدهی می‌توانند منابع مورد نیاز خود را تامین و اصل آن را پس از سه یا چهار سال بازپرداخت کنند؛ این موضوع به بنگاه‌ها امکان می‌دهد منابع مالی را برای مدت طولانی‌تری در اختیار داشته باشند.

وی یکی از موانع اصلی انتشار اوراق را محدودیت ظرفیت بانک‌ها برای ارائه ضمانت دانست و افزود: شرکت‌های بورسی از این امکان برخورداند که سهام خود را به‌عنوان وثیقه ارائه دهند. از سوی دیگر، صندوق‌های تضمین غیردولتی با ضریب فزاینده هشت‌برابری می‌توانند ظرفیت مناسبی برای صدور ضمانت‌نامه ایجاد کنند.

بشیری پیشنهاد کرد که صنایع مختلف با تشکیل صندوق‌های تضمین اختصاصی، منابع لازم برای پشتیبانی از انتشار اوراق را فراهم کنند. این صندوق‌ها در کنار شرکت‌های تامین سرمایه و سبدگردانی می‌توانند به شکل‌گیری یک اکوسیستم مالی درون‌صنعتی کمک کنند.

معاون توسعه اقتصادی و راهبری شرکتی گروه مالی شهر در تشریح ابزارهای بازار سرمایه به صکوک اجاره و مرابحه اشاره کرد و گفت:در روش صکوک اجاره، شرکت می‌تواند برای تامین نقدینگی، دارایی‌هایی مانند تجهیزات و ربات‌های خط تولید خود را به نهاد واسط بفروشد و بلافاصله همان دارایی‌ها را اجاره کند؛ به این ترتیب، ضمن آزادسازی منابع مالی، فعالیت تولیدی نیز متوقف نمی‌شود و در پایان دوره با بازپرداخت اصل منابع، مالکیت دارایی به شرکت بازمی‌گردد.

وی همچنین اوراق سلف را از دیگر ابزارهای تامین مالی دانست و افزود: شرکت‌ها می‌توانند محصولاتی مانند دارو را با مجوز بورس کالا پیش‌فروش کنند. سررسید این اوراق معمولاً یک‌ونیم تا دو سال است.

آمادگی شرکت‌های پخش برای استفاده از ابزارهای مالی

در پایان این نشست، علی مقدسی‌راد، معاون مالی و عضو موظف هیئت‌مدیره شرکت توزیع داروپخش گفت: تحریم‌ها و محدودیت استفاده از ابزارهایی مانند فاینانس و ری‌فاینانس موجب طولانی‌تر شدن چرخه تامین مواد اولیه، تولید و عرضه دارو شده است.

مقدسی‌راد با اعلام آمادگی انجمن شرکت‌های پخش برای استفاده از ابزارهایی مانند اوراق گام، مرابحه و فکتورینگ در حمایت از شرکت‌های دارویی و دانش‌بنیان تاکید کرد: با توجه به افزایش هزینه‌ها و طولانی شدن دوره وصول مطالبات، استفاده از ابزارهای نوین تامین مالی برای جبران کمبود نقدینگی صنعت دارو ضروری است و شرکت‌های پخش آمادگی دارند در این زمینه همکاری کنند.