اتاق تهران با هدف توانمندسازی تشکل‌های اقتصادی استان تهران و ارتقای نقش آنها در سیاست‌گذاری اقتصادی مجموعه‌ای از کارگاه‌های آموزشی و تعاملی را با عنوان «حکمرانی تشکلی» برگزار می‌کند. این رویداد آموزشی با انطباق بر شاخص‌های ارزیابی و رتبه‌بندی تشکل‌ها، در پنج محور حکمرانی تشکلی، تنظیم‌گری، اثرگذاری بر سیاست‌ها، توسعه خدمات و توسعه عضویت طراحی شده است و به‌صورت هفتگی برگزار خواهد داشت.

در نشست معرفی این رویداد آموزشی که با حضور دبیران و هیئت رئیسه تشکل‌های اقتصادی استان تهران برپا شد، فریدون وردی‌نژاد، دبیرکل اتاق تهران طی سخنانی به ضرورت توجه به نیازهای اعضای تشکل‌ها پرداخت و با اشاره به افزایش سرعت تحولات در حوزه ارتباطات، اطلاعات و دانش گفت: شرایط به گونه‌ای است که به محض آنکه دانشی را به دست می‌آوریم، دانش و ابزار تازه‌ای عرضه می‌شود. در چنین شرایطی، ضروری است از فضای مجازی، دیجیتالی‌سازی و دانش روز، حداکثر استفاده برای ارتقای فعالیت‌ها و پاسخ‌گویی به نیازهای اعضا صورت گیرد.

وردی‌نژاد با بیان اینکه«اتاق تهران در برنامه راهبردی خود این موضوعات را مورد توجه قرار داده و تلاش کرده است راهبردهای پیش‌بینی‌شده را به‌صورت برنامه‌محور اجرا کند» به راه‌اندازی اتاق دیجیتال اشاره کرد و گفت: اتاق دیجیتال، تنها یک پلتفرم برای مراجعه و استفاده از خدمات اتاق نیست؛ بلکه باید به‌عنوان پیوند ارتباطی موثر، تعاملی و دوسویه میان اتاق و اعضای آن عمل کند. هدف این است که ارتباط اعضا با اتاق و دریافت خدمات، به ساعات اداری محدود نباشد و امکان دریافت پاسخ و پیگیری مسائل در طول شبانه‌روز فراهم شود. به بیان دیگر، اموری که در شرایط معمول ممکن است چند ساعت زمان نیاز داشته باشد، با استفاده از این ظرفیت‌ها می‌تواند در زمانی بسیار کوتاه‌تر انجام شود.

دبیرکل اتاق تهران در ادامه با تاکید بر اینکه«حمایت از تشکل‌ها، یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌ها و وظایف اتاق به شمار می‌آید» افزود: اولویت ما در حمایت‌گری، تشکل‌های عضو اتاق تهران هستند. در عین حال، در صورت وجود امکان و ظرفیت، از تشکل‌های ملی نیز حمایت کرده‌ایم. این حمایت، از جمله در تامین فضا و امکانات خانه تشکل‌ها، تنها به تشکل‌ها محدود نبوده و اتاق‌های مشترک را نیز در بر گرفته است.

معرفی ظرفیت‌های اتاق تهران

در ادامه این گردهمایی، غلامرضا ملکی، معاون مجلس، تشکل‌ها و امور اجتماعی اتاق تهران نیز به ظرفیت‌های اتاق دیجیتال پرداخت و توضیح داد که برنامه مدونی  برای آشنایی تشکل‌ها با این پلتفرم طراحی خواهد شد.

او در ادامه به امکانات پنجره واحد اتاق تهران اشاره کرد و گفت که در این مجموعه، ظرفیت‌های بسیاری برای تسهیل امور فعالان اقتصادی پیش‌بینی شده و انتظار این است که  تشکل‌ها اعضای خود را با خدمات آن آشنا کنند.

ملکی در ادامه با تاکید بر اهمیت تعامل تشکل‌ها با مجلس شورای اسلامی، پایش قوانین و مقررات و مشارکت موثر در فرایندهای مرتبط با آن گفت که در اتاق تهران ساختار ویژه‌ای برای تعامل با نمایندگان مجلس ایجاد شده است و از ظرفیت مشاوران امور مجلس اتاق تهران نیز می‌توان بهره‌برداری کرد.

وی با اشاره به حجم بالای مقررات و بخشنامه‌های صادرشده از سوی دستگاه‌های مختلف و محدودیت زمانی برای اظهارنظر درباره پیش‌نویس برخی قوانین و مقررات، اطلاع‌رسانی به‌موقع و مشارکت فعال تشکل‌ها در این فرایند را ضروری دانست و گفت: تشکل‌ها باید با آمادگی بیشتر از ظرفیت‌های قانونی اتاق تهران و اتاق ایران، از جمله شورای گفت‌وگو و بخش‌های مرتبط با امور مجلس و پارلمانی، برای اثرگذاری بر تصمیم‌گیری‌ها و پیگیری مسائل فعالان اقتصادی استفاده کنند.

کار تشکلی به‌مثابه تمرین همکاری و یادگیری جمعی

فرزاد مهرانی، مدیر امور تشکل‌های اتاق ایران نیز در آغاز سخنان خود این تعبیر را به کار برد که کار تشکلی به مثابه «مشق دموکراسی» است.

او افزود: چنانچه با نگاه راهبردی به فعالیت تشکلی نگریسته شود، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای آن پیگیری منافع فردی در تعامل با دیگران و دستیابی به منافع جمعی است. وقتی صادرکنندگان، تولیدکنندگان یا فعالان یک حوزه با محوریت یک تشکل گردهم می‌آیند، در واقع تمرین می‌کنند که چگونه فعالیتی مشترک را به انجام برسانند. همین تجربه، به افزایش خرد جمعی کمک می‌کند؛ خردی که برای توسعه نیازمند آن هستیم.

مهرانی با بیان اینکه«در حوزه حکمرانی با مفاهیم ساده‌ای مواجه نیستیم» افزود: اگرچه ممکن است در نگاه نخست، معنای حکمرانی، مدیریت یا استراتژی روشن و شناخته‌شده به نظر برسد و گسترش دسترسی به اطلاعات و ابزارهایی مانند هوش مصنوعی نیز این تصور را تقویت کند، اما درک عمیق این مفاهیم همچنان نیازمند تامل، گفت‌وگو، تبادل دیدگاه‌ها و تلاش برای دستیابی به فهمی مشترک است.

وی در ادامه گفت: اگر توسعه و حکمرانی آسان بود، کشورهایی که سال‌ها در این مسیر حرکت کرده‌اند، امروز با مسائل و چالش‌های جدید مواجه نمی‌شدند. تجربه جهانی نشان می‌دهد که توسعه، فرایندی دشوار و مستمر است و حتی جوامعی که توسعه‌یافته نامیده می‌شوند، از ضرورت بازنگری و اصلاح بی‌نیاز نیستند.

 مهرانی با بیان اینکه«یکی از پرسش‌های اساسی پیش روی اتاق‌های بازرگانی و تشکل‌های اقتصادی این است که فعالیت آن‌ها چه تاثیری بر وضعیت فعالان اقتصادی دارد و نبودشان چه خلایی ایجاد می‌کند؟» افزود: پاسخ به این پرسش، بخشی از مسئولیت این نهادهاست. هرچند شدت گرفتن مشکلات و محدودیت‌های محیطی می‌تواند احساس اثرگذاری را کاهش دهد، اما حفظ امید، آمادگی ذهنی و تقویت مهارت‌ها نیز در تداوم اثربخشی فعالیت‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

او با اشاره به ضرورت تقویت مهارت‌های عملی و توانایی استفاده از ابزارهای موثر افزود: یکی از مسائلی که روی فعالیت تشکل‌ها اثر می‌گذارد، وجود تشکل‌های موازی است، این تعدد می‌تواند به پراکندگی فعالیت‌ها و کاهش همگرایی منجر شود؛ ازاین‌رو، ضرورت دارد با گفت‌وگو و بررسی راهکارهای مناسب، برای رفع این مسئله چاره‌اندیشی شود.

 از ثبت فعالیت‌ها تا سنجش نتایج و دستاوردها

در ادامه این گردهمایی، سپیده امیدی، مدیر مرکز رتبه‌بندی تشکل‌های اتاق ایران با تشریح اهداف و شاخص‌های ارزیابی تشکل‌های اقتصادی، حرکت تدریجی از فعالیت‌محوری به نتیجه‌گرایی، تقویت حکمرانی سازمانی و افزایش اثرگذاری بر محیط کسب‌وکار را از الزامات ارتقای عملکرد تشکل‌ها دانست.

امیدی با اشاره به اینکه فرایند رتبه‌بندی تشکل‌ها چندین سال است در اتاق ایران اجرا می‌شود، گفت: هدف اصلی این فرایند، کمک به توسعه و توانمندسازی تشکل‌هاست و هرچه تشکل‌های توانمندتری داشته باشیم، اتاق نیز از قدرت و اثربخشی بیشتری برخوردار خواهد بود.

وی یکی از تغییرات مهم در رویکرد ارزیابی تشکل‌ها را گذار تدریجی از سنجش صرف فعالیت‌ها و مستندات به سمت بررسی نتایج و دستاوردها عنوان کرد و افزود: لازم است پیش از اجرای هر فعالیت، از جمله برگزاری دوره آموزشی، انجام پژوهش، مکاتبه یا ارائه خدمات، مشخص شود که آن اقدام چه خروجی و نتیجه‌ای به همراه خواهد داشت. هدف اصلی از شکل‌گیری تشکل‌ها، بهبود محیط کسب‌وکار است و اثربخشی فعالیت‌ها باید با میزان تحقق این هدف سنجیده شود.

مدیر مرکز رتبه‌بندی تشکل‌های اتاق ایران، همچنین استقلال، ماموریت‌محوری، عضومحوری، شفافیت، رعایت انصاف در قبال اعضا، مشارکت موثر هیئت‌مدیره و تعامل با ذی‌نفعان را از اصول حکمرانی مطلوب در تشکل‌ها برشمرد و گفت: رعایت این اصول در فرایند ارزیابی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

امیدی در ادامه، وضعیت تشکل‌های اتاق تهران را در ارزیابی‌های انجام‌شده مناسب توصیف کرد و با اشاره به ظرفیت‌های این اتاق در حوزه آموزش، مشاوره، ارائه خدمات و اثرگذاری بر سیاست‌گذاری‌ها، از تشکل‌ها خواست ارتباط و تعامل بیشتری با کمیسیون‌های تخصصی و شورای گفت‌وگو برقرار کنند و از این امکانات برای پیگیری مسائل اعضا بهره بگیرند.

امیدی، نیازسنجی و نظرسنجی مستمر از اعضا را از اقدامات ضروری برای ارتقای عملکرد تشکل‌ها دانست و تاکید کرد: تشکل‌ها به دلیل ارتباط نزدیک با اعضای خود، شناخت دقیق‌تری از نیازهای آنان دارند و می‌توانند با بهره‌گیری از این مزیت، خدمات و ظرفیت‌های اتاق را متناسب با نیازهای تخصصی فعالان اقتصادی به کار بگیرند.

ضرورت بازخوانی تجربیات پیشکسوتان تشکل‌گرایی

در ادامه این نشست، علی لشکری، عضو هیئت‌‎مدیره جامعه صنعت کفش ایران و مشاور اتاق تهران در حوزه تشکل‌ها با اشاره به بیش از سه دهه فعالیت تشکلی، اهمیت یادگیری و انتقال تجربه در تقویت تشکل‌های اقتصادی را مورد اشاره قرار داد و با یادآوری نقش محسن خلیلی عراقی در ترویج تشکل‌گرایی حرفه‌ای گفت: سه اصل مورد تاکید مهندس خلیلی، یعنی پایبندی به قانون، اصول دینی و جوانمردی، اخلاق و احترام به دیگران از ویژگی‌های برجسته منش حرفه‌ای ایشان بود.

او با بیان اینکه«پیام ماندگار ایشان، به‌ویژه برای نسل جوان، دوری از ناامیدی و تداوم مسیر کار و خدمت بود» از ضرورت توجه به آموزه‌ها و میراث حرفه‌ای پیشکسوتان صنعت و تشکل‌گرایی سخن گفت.

منطق و رویکرد کارگاه‌های انتقال تجربه

وحید  قندچی، دبیر انجمن شرکت‌های آب‌شیرین‌کن استان تهران و از طراحان و هماهنگ‌کنندگان این دوره با اشاره به اینکه تشکل‌های اقتصادی از ارکان اصلی نمایندگی بخش خصوصی هستند، افزود: تجربه فعالیت در محیط تشکلی نیز نشان می‌دهد که توانمندی تشکل‌ها صرفا با تعداد اعضا یا میزان خدمات ارائه‌شده سنجیده نمی‌شود، بلکه کیفیت حکمرانی، میزان اثرگذاری و تحقق ماموریت‌های آنها نیز اهمیت دارد.

او  با بیان اینکه«نظام ارزیابی و رتبه‌بندی می‌تواند چارچوبی برای شناخت وضعیت تشکل‌ها و شناسایی نقاط قوت و زمینه‌های قابل بهبود آنها فراهم کند» افزود: اگرچه ممکن است برخی تشکل‌ها نسبت به شیوه ارزیابی نقدهایی داشته باشند، اما این نقدها می‌تواند به اصلاح و تکامل فرایند کمک کند.

به گفته دبیر انجمن شرکت‌های آب شیرین‌کن استان تهران، بررسی پنج محور اصلی رتبه‌بندی تشکل‌ها نیز نشان می‌دهد که این شاخص‌ها با معیارهای مورد توجه در ارزیابی‌های مشابه بین‌المللی هم‌راستاست و گزارش نهایی ارزیابی نیز می‌تواند به‌عنوان نقشه راه توسعه تشکل‌ها مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، ارزیابی نباید به‌عنوان عاملی بازدارنده تلقی شود؛ بلکه حتی تشکل‌هایی که در ابتدای مسیر فعالیت قرار دارند، می‌توانند از این فرایند برای شناخت وضعیت موجود و برنامه‌ریزی برای پیشرفت بهره ببرند.

قندچی در ادامه با اشاره به اینکه برگزاری کارگاه‌های انتقال تجربه به ‌جای دوره‌های نظری صرف، می‌تواند به ارتقای توانمندی تشکل‌ها کمک کند، گفت: برای مثال، تشکل‌های موفق در جذب و نگهداشت اعضا یا ارائه خدمات تخصصی می‌توانند تجربه‌ها و شیوه‌های اجرایی خود را با دیگر تشکل‌ها به اشتراک بگذارند. تجمیع این تجربه‌ها، زمینه شکل‌گیری مجموعه‌ای از راهکارهای عملی برای بهبود عملکرد تشکل‌ها را فراهم می‌کند.

 او افزود: در دوره آموزشی حکمرانی تشکل‌ها  ۱۲ کارگاه با هدف پوشش پنج محور اصلی رتبه‌بندی پیش‌بینی شده است. البته هدف نهایی از برگزاری این برنامه، کسب رتبه بالاتر در رتبه‌بندی نیست، بلکه این کارگاه ها  باید به توسعه‌یافتگی، ارتقای کیفیت حکمرانی و افزایش اثربخشی تشکل‌ها منجر شود؛ چراکه ارتقای رتبه، در صورت بهبود واقعی عملکرد، نتیجه طبیعی این مسیر خواهد بود.