در دومین نشست کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران در سال ۱۴۰۵ که با هدف آسیب‌شناسی مسائل و چالش‌های محوری اقتصاد فرهنگ و هنر و هم‌اندیشی و تعیین اولویت‌ها در اتاق تهران برگزار شد، موضوعاتی همچون لزوم شکل‌گیری ساختار صنفی یکپارچه، رسمیت‌بخشیدن به دارایی‌های نامشهود و جذب سرمایه بخش‌خصوصی در تولید محصولات هنری مورد تاکید قرار گرفت. همچنین، چگونگی رفع موانع تولید، تامین مالی، حضور در بازارهای بین‌المللی و تشکیل کارگروه‌های تخصصی برای تقویت زنجیره عرضه و صادرات صنایع فرهنگی به بحث و تبادل نظر گذاشته شد.

بررسی اولویت‌های صنفی حوزه فرهنگ و هنر

در ابتدای این نشست، مهدی کرباسیان، رئیس کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران با اشاره به دلایل راه‌اندازی این کمیته، اهمیت برقراری تعامل میان کارآفرینان بخش‌خصوصی و حوزه اقتصاد هنر را مورد اشاره قرار داد و حل مشکلات فعالان فرهنگ و هنر از طریق ظرفیت‌هایی چون شورای گفت‌وگوی دولت و بخش‌خصوصی را از جمله اهداف این سلسله جلسات برشمرد.

کرباسیان در ادامه از لزوم تعیین اولویت‌ها برای این کمیته سخن گفت و پیشنهاد کرد که اتاق تهران بیش از هر موضوعی، پیگیری اصلاح رویه‌های قضایی و افزایش تعامل تشکل‌های هنری با دولت را در دستور کار قرار دهد.

وی عضویت تشکل‌های حوزه فرهنگ و هنر مانند پلتفرم‌های نمایش خانگی(VOD) و آموزشگاه‌های هنری در اتاق تهران را یکی از اتفاقات مثبت در راستای انجام فعالیت‌های صنفی یکپارچه و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران دانست و خاطرنشان کرد که این کمیته می‌تواند زمینه‌ساز‌ تشکیل یک کمیسیون اختصاصی در زمینه اقتصاد هنر در این نهاد باشد.

تلاش بخش‌خصوصی برای گره‌گشایی از مشکلات صنعت فرهنگ

در ادامه این جلسه، فریدون وردی‌نژاد، دبیرکل اتاق تهران هدف از تشکیل کمیته اقتصاد هنر را ایجاد ساختاری برای پشتیبانی از فعالان اقتصادی حوزه‌ فرهنگ و هنر و حمایت از پدیدآورندگان آثار هنری عنوان کرد و گفت: اتاق تهران در تلاش است تا به فعالان حوزه‌های مختلف هنر مانند سینما، تئاتر، موسیقی، انیمیشن، مجسمه‌سازی و دیگر عرصه‌های فرهنگی و هنری کمک کند تا تشکل جامعی را ایجاد کنند و در عرصه اقتصاد و فضای کسب و کار نقش پر رنگ‌تری ایفا کنند.

وردی‌نژاد با بیان این‌که «گره‌گشایی و حمایت از متخصصان حوزه فرهنگ و هنر از طریق شکل‌گیری کارگروه‌های تخصصی و تقویت تعاملات هنرمندان با بنگاه‌های اقتصادی برای سرمایه‌گذاری در آثار هنری از جمله ماموریت‌های کمیته اقتصاد هنر است» افزود: تشکیل چنین کارگروه‌هایی برای جزئی‌نگری و نگاهی عمیق به مشکلات و چالش‌ها الزامی است و در کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران سعی داریم به آن‌ها رسیدگی کنیم.

وی با اشاره به ظرفیت‌های اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران از جمله تعامل با دولت همچون ارتباط با قوه‌قضاییه و ستاد تسهیل و رفع موانع تولید، پیشنهاد کرد که مشکلات اصناف و تولیدکنندگان محصولات فرهنگی و هنری در حوزه‌های بیمه، مالیات، گمرک و تامین مالی تفکیک و دسته بندی شود.

به‌گفته وردی‌نژاد، اتاق تهران تلاش می‌کند، موضوعات دسته‌بندی‌شده فعالان اقتصادی حوزه فرهنگ و هنر را پیگیری کند و برنامه‌هایی را در خصوص آشنایی و همتایابی با تاجران آثار هنری برای صادرات محصولات ایرانی، جذب سرمایه تولید و دفاع از حقوق فعالان اقتصادی ارائه دهد.

شناسایی مشکلات فعالان صنفی در بخش‌های گوناگون اقتصاد هنر

هادی حدادی، مشاور راهبردی دبیرکل اتاق تهران و دبیر کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران در ادامه این نشست به اهمیت هم‌سویی فعالان حوزه اقتصاد هنر به‌خصوص در تعامل با دولت و سیاست‌گذاران فرهنگی اشاره کرد و گفت: شناسایی مسائل محوری در حوزه فرهنگ و هنر و تعیین اولویت‌ها، قدرت مطالبه‌گری بخش‌خصوصی را افزایش خواهد داد.

به‌گفته حدادی، اگرچه هریک از اصناف در حوزه‌های تخصصی خود با مشکلات منحصربه‌فردی مواجه هستند اما در عین حال، موضوعاتی محوری در تمامی این حوزه‌ها وجود دارد که از طریق پژوهش و تکمیل پرسشنامه‌ها توسط فعالان صنفی تحلیل می‌شوند.

دبیر کمیته اقتصاد هنر در این نشست توضیح داد: نتایج پرسشنامه‌ای که در جلسه اول کمیته اقتصاد هنر میان فعالان این حوزه توزیع و الگوی زنجیره تامین در آن بررسی شد، نشان‌دهنده تفاوت چالش‌های هر یک از این اصناف است. به‌طور مثال، در حلقه‌ تامین و تولید محصولات فرهنگی و هنری، اختلافات بسیاری وجود دارد و در زمینه پخش و توزیع به‌خصوص در حوزه صادرات، اجماع بیشتری حاصل شده است.

مشاور راهبردی دبیرکل اتاق تهران با ارائه گزارشی از تحقیقات بازار بخش فرهنگ و هنر اظهار داشت: نتایج پژوهشی که اتاق تهران به انجام رسانده، حاکی از آن است که نیاز صادراتی در هنرهای تجسمی و سینما بیشتر از سایر بخش‌هاست و راهکار پیشنهادی برای رشد این بخش‌ها، تدوین بسته‌های صادراتی است.

وی با بیان اینکه« مسئله مجوزها و تعامل با سایر نهادها دغدغه اصلی فعالان تئاتر و موسیقی به‌شمار می‌رود»افزود: صنعت فرهنگ در حلقه آخر زنجیره یعنی در عرضه محصولات و بازار بین‌الملل گیر کرده است. شناسایی موانع کسب‌وکاری در رشته‌های هنری، تقویت گفت‌وگوی بین‌صنفی، تمرکز بر مالکیت معنوی آثار داخلی، تاکید بر بیمه آثار هنری، بازنگری در قوانین و بخشنامه‌های مخل کسب‌وکار، یارانه فضای نمایش، هویت‌بخشی و تقویت برند محصولات ایرانی، تدوین بسته یکپارچه صادراتی، کاهش هزینه عرضه و نمایش، تسهیل در دریافت مجوزها و ایجاد کارگروه‌های تخصصی برای هر صنف برخی از اقداماتی است که می‌تواند به توسعه صنایع فرهنگی کمک کند.

دبیر کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران در ادامه افزود:  دو ماموریتی که می‌توان برای پیگیری در این کمیته در دستور کار قرار داد، بهبود محیط کسب‌وکار اقتصاد هنر و اصلاح مقررات و توسعه مالکیت معنوی و دفاع از حقوق پدیدآورندگان است.

هم‌اندیشی برای انتخاب اولویت‌های راهبردی کمیته اقتصاد هنر

مرتضی کاظمی، معاون پیشین امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از این نشست با بیان این‌که «با توجه به اقداماتی که اتاق تهران انجام می‌دهد، پرداختن به موضوع بهبود محیط کسب‌وکار می‌تواند برخی از مشکلات مربوط به مالکیت معنوی را نیز حل کند» افزود: مالکیت فکری اگرچه یک مسئله کلی و جمعی است اما اولویت اول فعالان اقتصادی در حوزه فرهنگ و هنر نیست زیرا آن‌ها با مشکلاتی مانند بیمه، مالیات و موانع کسب‌وکار مواجه‌اند. به همین دلیل پیشنهاد می‌کنم راهکارهای بهبود محیط کسب‌وکار در اولویت قرار گیرد.

منوچهر شاهسواری، تهیه‌کننده سینما نیز در ادامه تاکید کرد: کپی‌رایت فقط مالکیت معنوی نیست و ابعاد مادی آن نیز حائز اهمیت است. اتاق تهران به‌عنوان نهاد بخش‌خصوصی می‌تواند میان خلاقیت و تامین سرمایه تولید محصول اتصال ایجاد ‌کند.

شاهسواری افزود: سرمایه‌گذاران بخش‌های مختلف عرصه هنر، پس از تکمیل پروژه‌هایشان دیگر اختیار آن آثار را ندارند. به‌طور مثال آثار سینمایی و سریال‌ها از طریق کانال‌های غیررسمی منتشر می‌شوند. باید تغییراتی در این رویکرد حاصل شود و برای حل مشکل نبود قانون مالکیت معنوی در بخش اقتصاد هنر، اقداماتی انجام شود.

مهدی فیروزان، موسس و رئیس هیئت‌مدیره شهرکتاب نیز پیگیری مسئله بهبود محیط‌ کسب‌وکار در کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران را مناسب‌تر از رسیدگی به موضوع مالکیت معنوی‌ آثار هنری دانست و افزود: پیگیری مسئله کپی‌رایت به زمان زیادی نیاز دارد و در کوتاه‌مدت نمی‌توان به نتیجه مطلوبی در این زمینه دست یافت ولی حل معضلات کسب‌وکارهای حوزه فرهنگ و هنر با استفاده از رهنمودهای اتاق تهران، موثرتر خواهد بود.

محمدمهدی عسگرپور، تهیه‌کننده و کارگردان سینما نیز تمرکز بر بهبود محیط کسب‌وکار را برای رسیدگی بهتر موضوعات صنفی الزامی دانست و تاکید کرد که مالکیت معنوی مبحث بسیار گسترده‌ای است و نمی‌توان آن را محدود کرد.

نادره رضایی، دبیرکل خانه رسانه‌های دیداری ایران در بخش دیگری از این جلسه از ضرورت تشکیل یک کمیسیون تخصصی در اتاق تهران سخن گفت و افزود: مشکل کلان در حوزهای مختلف هنری این است که پدیدآورندگان فرهنگ و هنر به‌عنوان تولیدکننده به‌رسمیت شناخته نمی‌شوند. در صورتی‌که کمیسیونی تخصصی در اتاق تشکیل و فعالان این بخش‌ها در هیئت‌نمایندگان اتاق حضور داشته باشند، پیگیری مطالباتشان با سرعت بیشتری انجام خواهد شد.

سید صادق پژمان، مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر با بیان این‌که «علاوه‌بر آثار داخلی، در زمینه مالکیت فکری باید به پخش آثار خارجی در سکوها نیز توجه کرد» به قانونی اشاره کرد که دولت فرانسه برای ارتقای صنعت انیمیشن در این کشور وضع کرده است. مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر در ادامه گفت: طبق قانونی که به‌تازگی از سوی دولت فرانسه وضع شده است، باید ۲۰ درصد انیمیشن‌های منتشر شده در پلتفرم‌های این کشور، در داخل فرانسه تولید شده باشند. اگر در ایران نیز چنین رویکردی در خصوص تولید محصولات فرهنگی و هنری وجود داشت، ظرفیت‌های داخلی در حوزه‌های مختلف هنری مانند سینما، سریال‌سازی و انیمیشن چند برابر می‌شد.

وی پیشنهاد کرد فهرستی از اولویت‌ها براساس مشکلات هر زیرساخت‌ تهیه و در نشست‌های بعدی کمیته اقتصاد هنر به آن‌ها رسیدگی شود.

سیدمصطفی حسینی، رئیس هیئت‌مدیره بنیاد ملی پویانمایی، به‌رسمیت شناخته‌شدن دارایی‌های ناملموس و ایجاد تضمین برای مالکیت فکری را ضروری خواند و پیشنهاد تشکیل کارگروه مستقلی تحت عنوان دارایی‌های نامشهود را مطرح کرد.

فرخ یکدانه، رئیس انجمن صنفی فیلم‌سازان انیمیشن ایران در بخش دیگری از جلسه کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران، به ارائه چالش‌‌های تولیدکنندگان انیمیشن در کشور پرداخت و توضیح داد که تامین نیروی انسانی متخصص، آموزش نسل جدید سازندگان انیمیشن، تهیه استودیو مجهز و تورم در قیمت ابزار و تجهیزات تولید محصولات پویانمایی، مهم‌ترین مشکلات این صنف به‌شمار می‌روند.

رئیس انجمن صنفی فیلم‌سازان انیمیشن ایران اعلام کرد: تامین فضای کار مناسب در این حوزه با مشکلات بسیاری همراه است و گاهی نبود استودیو منجر به توقف تولید این محصولات می‌شود. از طرفی، قیمت تجهیزات تولید انیمیشن به شدت افزایش یافته و خرابی این تجهیزات، ممکن است منجر به بیکاری فعالان این صنعت شود.

در پایان این نشست دبیر کمیته اقتصاد هنر اتاق تهران تصریح کرد: اتاق تهران در حال تدارک مطالعه بازار REP در حوزه‌های مختلف هنری است و قصد دارد با تحلیل سرمایه‌گذاری، بازار و فروش، وضعیت هر بخش از صنایع فرهنگی و خلاق را شناسایی کند. در آینده نزدیک سلسله نشست‌هایی برای تعیین اولویت مسائل خطی این حوزه‌ها تشکیل خواهد شد. برای شروع، کارگروهی برای رسیدگی به موضوع مالکیت معنوی به صورت آزمایشی و یک  کارگروه تخصصی انیمیشن و هنرهای تجسمی در این کمیته ایجاد می‌شود.