در  نشست اخیر کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران با حضور نمایندگانی از وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و همچنین انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک استان تهران، اساتید و صاحب‌نظران این حوزه، موانع توسعه‌ زنجیره ارزش این محصولات مورد واکاوی قرار گرفت. فعالان بخش‌خصوصی و مدیران دولتی، راهکار توسعه صادرات و افزایش سهم ایران از بازار پروبیوتیک‌ها، داروهای طبیعی و مکمل‌‌ها را در هم‌راستایی دیپلماسی اقتصادی، فرهنگ‌سازی، بومی‌سازی و کشت گونه‌های نایاب گیاهان دارویی، تدوین سندهای حکمرانی و بهره‌گیری از مدل‌های بازاریابی بین‌المللی دانستند.

به گزارش روابط‌عمومی اتاق تهران، محمد عبده‌زاده، رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران در ابتدای این نشست با اشاره به اهمیت ایجاد فرصت‌های توسعه‌ای در بخش سلامت و ارائه راهکارهای نوآورانه‌ای برای تولید و توزیع محصولات پروبیوتیک، داروهای طبیعی و سنتی، گفت: با وجود چالش‌ها و مشکلاتی که همواره در حوزه دارو وجود دارد، در سال‌های اخیر پس از راه‌اندازی اداره کل امور فرآورده‌های طبیعی، سنتی و مکمل، اتفاقات مثبتی در زمینه تولید و توزیع این داروها در کشور رخ داده و زنجیره تولید این محصولات در تمامی بخش‌ها از برندسازی تا پوشش بیمه‌ای و قیمت‌گذاری در مسیر رشد و توسعه قرار گرفته و این حوزه را به الگوی موفقی برای سایر کالاهای سلامت‌محور تبدیل کرده است.

در ادامه این نشست، زهرا شریف، عضو هیئت‌علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران، گزارشی در زمینه وضعیت بازار پروبیوتیک‌ها و داروهای طبیعی در ایران و جهان ارائه کرد و گفت: در سال‌های اخیر، تحقیق در نظام سلامت به سمت پژوهش در عملیات نرم رفته است و هم‌جهت با تصمیمات توسعه‌‌ای پیش می‌رود. بر همین اساس، پژوهشی در زمینه ۵ بازار به‌‌هم‌پیوسته داروهای طبیعی، مکمل‌ها، غذاهای فراسودمند و پروبیوتیک‌های انسانی و غیرانسانی با همکاری انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک استان تهران  تدوین شده که در نهایت قرار است به یک سند راهبردی در این حوزه تبدیل شود.

این پژوهشگر در گزارش خود بازار ایران و جهان را با بهره‌گیری از مطالعات تطبیقی مورد بررسی قرار داد و افزود: بازار جهانی محصولات طبیعی رشد ۸ درصدی را در سال تجربه کرده و از حدود ۱۵۵میلیارد دلار به ۲۲۴میلیارد دلار رسیده است. بازار  پروبیوتیک‌ها نیز   رشد ۱۴ درصدی را تجربه کرده و تقاضا برای  این محصولات در جهان  رو به افزایش است.

او افزود: بررسی‌ها نشان می‌دهد، کشور‌هایی که تولید ناخالص داخلی (GDP) بالایی دارند، تلاش کرده‌اند اکوسیستم صادراتی محصولات نوآورانه سلامت را ارتقا دهند و در فهرست برترین صادرکنندگان این حوزه‌ها قرار بگیرند.

شریف با بیان اینکه «ایران از ظرفیت علمی و توانمندی‌های قابل‌قبولی برخوردار است، اما ضعف در پیوند میان اجزای زنجیره ارزش، محدودیت‌های تجاری، چالش‌های حوزه لجستیک و زنجیره سرد و همچنین موانع صادراتی، روند توسعه تجارت در بازارهای جهانی را با چالش مواجه کرده است»، افزود: براساس نتایج مصاحبه‌های عمیق انجام‌شده در جریان این پژوهش، چالش‌های مرتبط با نظام رگولاتوری، عدم بلوغ بازار داخلی و مسائل مربوط به قیمت‌گذاری، از مهم‌ترین موانع توسعه این حوزه به شمار می‌روند.

این استاد دانشگاه در ادامه، پیشنهاداتی برای ارتقای سهم بازار ایران از پروبیوتیک‌ها، داروهای طبیعی و غذاهای فراسودمند مطرح کرد و افزود: تمرکز بر اعتبار‌سازی از طریق صادرات با کشور ثالث و سپس اخذ گواهینامه‌های بین‌المللی برای رشد صادرات پروبیوتیک‌های انسانی قاابل پیگیری  است.

همچنین کاهش شکاف فناورانه با ورود به بازارهای کم‌ریسک و تمرکز بر آموزش، تکمیل زنجیره ارزش، تدوین اسناد راهبردی، تشکیل کنسرسیوم‌های صادراتی، تولید محصولات رقابت‌پذیر با بازارهای جهانی، همکاری با دانشگاه‌ها و تقویت ارتباطات بین‌المللی با اجرای کمپین‌های آموزشی و حضور در بازارهای کم‌ریسک از دیگر راهکارهای پیشنهادی بود که این پژوهشگر برای بهبود وضعیت بازار ایران در بخش‌های مختلف اکوسیستم محصولات سلامت‌محور ارائه کرد.

لزوم تحول در دیپلماسی اقتصادی و استانداردسازی

در بخش دیگری از این نشست، امیرحسین جمشیدی، مدیرکل توسعه فناوری سلامت وزارت بهداشت با اشاره به عدم تغییر اقلام صادراتی گیاهان دارویی در کشور از دوره قاجار تاکنون، ورود به بازارهای نوآورانه، بومی‌سازی گیاهان دارویی و توسعه صادرات این محصولات را ضروری خواند.

مدیرکل توسعه فناوری سلامت وزارت بهداشت با اشاره به تعدد بازیگران حوزه سلامت به‌خصوص در زمینه داروهای طبیعی، رفع موانعی همچون تعرفه‌های تجاری برای ورود کالاهای ایرانی به سایر کشورها از طریق مذاکره و تقویت دیپلماسی اقتصادی را یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر عنوان کرد وگفت: فعالان اقتصادی از پرورش گونه‌های خاص و نایاب گیاهان دارویی که در کشور وجود ندارد و بهره‌گیری از مدل‌های بازاریابی این محصولات که پیش از این در هند و چین پیاده‌سازی‌شده، برای توسعه بازارهای صادراتی این محصولات استفاده کنند.

حسین رضایی‌زاده، دبیر ستاد گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نیز خاطرنشان کرد: حرکت به سمت تدوین «اسناد حکمرانی» به جای «اسناد اجرایی»، استانداردسازی و تدوین استانداردهای جهانی الزامات رشد و توسعه صادرات گیاهان دارویی است.

رضایی‌زاده همچنین اعلام کرد که ایران عضو کمیته استاندارد طب سنتی در جهان شده است و این دستاورد، گامی بزرگ برای صادرات داروهای گیاهی به‌شمار می‌رود.

دبیر ستاد گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، ضمن انتقاد از افزایش بازارهای غیررسمی در حوزه تولید و توزیع گیاهان دارویی، پیشنهاد ساماندهی این بازار و حمایت از تولیدکنندگانی که در چارچوب قانون فعالیت می‌کنند و تمرکز بر تولید فراسرزمینی و صادرات گیاهان دارویی دارند را مطرح کرد.

عباس کبریایی‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون اقتصاد سلامت نیز با بیان این‌که سرمایه‌گذاری در صنایع دارو، مکمل و پروبیوتیک همانند بسیاری از فناوری‌ها در کشور به مرز اشباع رسیده است، سرمایه‌گذاری‌های موازی و متعدد را به‌معنای هدر رفت منابع دانست و تنها مسیر پایدار برای کارآفرینان، دانش‌آموختگان و فعالان این صنعت را تشکیل کنسرسیوم‌های صادراتی، خروج از رقابت داخلی و ورود به بازارهای بین‌المللی عنوان کرد.

کبریایی‌زاده افزود: الگویی که سال‌ها پیش کارگزاران تجاری چینی و هندی برای فروش و بازاریابی محصولاتشان به انجام رساندند، می‌تواند برای فعالان اقتصادی ایرانی نیز کارآمد باشد. معرفی محصولات سلامت‌محور در بازارهای جهانی، حاشیه سود و ارزآوری را افزایش می‌دهد و به شناسایی بازارهای هدف و متقاضیان مصرف این محصولات می‌انجامد.

رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون اقتصاد سلامت، تدوین یک توصیه‌نامه سیاستی برای شفاف‌سازی مسیر توسعه پایدار صنعت پروبیوتیک‌ها، مکمل‌ها، غذاهای فراسودمند و داروهای گیاهی را پیشنهاد کرد.

سحر بهمنی، عضو هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک تهران نیز وضعیت تولید و استفاده پروبیوتیک‌ها در کشور را تشریح کرد و گفت: در یک دهه اخیر اقدامات متعددی برای معرفی داروها و فراورده‌های پروبیوتیک انجام شده است. در این مدت، استفاده از پروبیوتیک‌ها به‌خصوص در بیماری‌های زنان و کودکان تا حدودی فرهنگ‌سازی شده و پزشکان، به‌خصوص در درمان برخی از بیماری‌های کودکان، پروبیوتیک تجویز می‌کنند اما همچنان ۵۰ درصد ظرفیت خالی در این حوزه وجود دارد.

محمود مقتدایی، دیگر عضو هیئت‌مدیره انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک تهران هم اعلام کرد که ایران در حوزه زیست فناوری رتبه پنجم را در جهان به‌خود اختصاص داده و دارای بزرگترین شرکت‌های دانش‌بنیان در این زمینه است.

وی افزایش سودآوری و ارتقای این صنعت را در گرو توجه به شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت از آن‌ها دانست.

ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت پیمان‌های منطقه‌ای برای جهش صادراتی

مریم تاج‌آبادی، نایب‌رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران و رئیس انجمن تولیدکنندگان پروبیوتیک تهران، در بخش دیگری از این نشست با بیان این‌که «بازارسازی و استفاده از پتانسیل‌های صادراتی محصولات پروبیوتیک اصلی‌ترین دلیل اهمیت تهیه سند راهبردی در این زمینه است» خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های متخصصان و صاحبان کسب‌وکارهای مرتبط با پروبیوتیک و مکمل‌ها، بخش بازار و ترویج فرهنگ مصرف این محصولات است. همچنین بسیاری از محصولات پروبیوتیک در ایران، دارای استانداردهای بین‌المللی هستند اما صادرات همچنان یکی از چالش‌های اساسی این حوزه است.

 نایب‌رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران با اشاره به کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان داخلی و کوچک‌شدن بازار، بقای بنگاه‌های اقتصادی در صنعت پروبیوتیک را در گرو تمرکز روی موضوع صادرات و ورود به بازارهای منطقه و سایر کشورهای هدف دانسته و پیشنهاد تشکیل یک شرکت‌ مدیریت صادرات (EMC)  اختصاصی را برای مکمل‌ها و پروبیوتیک‌ها مطرح کرد.

این عضو هیئت‌نمایندگان اتاق تهران همچنین با تاکید بر عضویت ایران در سازمان جهانی بریکس و سازمان همکاری شانگهای، خواستار بهره‌گیری حداکثری از این بسترها و دیپلماسی اقتصادی برای تسهیل ورود کالاهای پروبیوتیک و طبیعی ایرانی به بازارهای جهانی شد.

در بخش پایانی نشست کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران، شهرام شعیبی، مدیرکل اداره امور فرآورده‌های طبیعی، سنتی، مکمل و شیرخشک سازمان غذا و دارو اعلام کرد: گردش فرآورده‌‌های طبیعی در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۷۰ میلیارد دلار ارزیابی شده است و سهم ایران از این بازار کمتر از ۰.۵ درصد است.  در حالی که این رقم تا ۲۰ درصد هم قابل افزای  است.

شعیبی، شناسایی روندهای ۵ سال آینده و تحولات تولید مکمل‌ها و پروبیوتیک‌ها از نظر قیمت و تعداد بین سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ را راهکار تقویت این بخش و توسعه صادرات دانسته و تاکید کرد که این حوزه کماکان نیازمند تحقیق و توسعه، فرهنگ‌سازی و آگاهی‌‌رسانی به مخاطبان از روش‌های مختلف است.