در نخستین جلسه کارگروه ESG اتاق تهران که با هدف ترسیم نقشه راه  و اقدامات آتی پارلمان بخش‌خصوصی پایتخت با بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی و تعامل با دستگاه‌های ذیربط برگزار شد، این هشدار مطرح شد که وضعیت کشور در زمینه گزارش‌های پایداری نامطلوب بوده و  کمبود داده‌های معتبر و قابل اتکا یکی از موانع اصلی تهیه و توسعه گزارش‌های پایداری در ایران است. مسئله ای که می‌تواند حضور شرکت‌ها در بازارهای بین‌المللی را تحت‌الشعاع قراردهد.

در ابتدای این نشست، فریدون وردی‌نژاد، دبیرکل اتاق بازرگانی تهران طی سخنانی،تدوین نظام‌نامه فعالیت کارگروه ESG را مورد تاکید قرار داد و گفت: اولویت‌ها و ماموریت‌های این کارگروه باید با محوریت سه مؤلفه محیط‌زیست، جامعه و حکمرانی و توسط واحد مسئولیت اجتماعی اتاق تهران و مشورت صاحب‌نظران این حوزه تعیین شود.

وردی‌نژاد پیشنهاد کرد که برنامه فعالیت کارگروه ESG در سه بازه کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت تدوین و در آن، اولویت‌ها، مسیر حرکت بخش خصوصی و نحوه تقسیم کار با نهادهای حاکمیتی مشخص شود. در عین حال لازم است حدود مسئولیت کارگروه و پرهیز از ورود آن به امور اجرایی تعیین شود.

دبیرکل اتاق تهران با اشاره به تفاوت مسیر توسعه کشورها، گفت: در حوزه ESG نیز می‌توان با بهره‌گیری از الگوهای جهانی، مدلی متناسب با شرایط و نیازهای کشور طراحی کرد.

در ادامه این نشست، مریم زارع، مدیر مسئولیت اجتماعی اتاق تهران با اشاره به اقدامات انجام‌شده در واحد مسئولیت اجتماعی، تحلیل موضوعات با اهمیت را یکی از گام‌های پایه‌ای برای استقرار رویکرد پایداری در اتاق و تهیه گزارش پایداری عنوان کرد.

او همچنین پیشنهاد تهیه و توزیع پرسش‌نامه‌ای میان ارکان اتاق را مطرح کرد تا دیدگاه‌ها درباره چارچوب ESG مشخص و مبنایی برای تدوین نظام‌نامه این حوزه فراهم شود.

وضعیت نامطلوب ایران در حوزه گزارش‌های پایداری

در ادامه، ندا کردونی، مشاور مسئولیت اجتماعی اتاق تهران، تعیین ارتباط میان برنامه راهبردی سالانه اتاق و فعالیت کارگروه ESG را مورد تاکید قرار داد و گفت: برای جلوگیری از موازی‌کاری، ابتدا باید برنامه‌های ابلاغی مشخص و سپس پرسش‌نامه و سایر اقدامات کارگروه بر اساس آن تدوین شود.

کردونی سپس وضعیت کشور در زمینه گزارش‌های پایداری را نامطلوب توصیف کرد و گفت: وضعیت ما در مقایسه با کشورهای عضو بریکس از جمله روسیه، چین، برزیل و هند قابل قبول نیست و در مجموع حتی ۵۰ گزارش پایداری هم منتشر نشده است.

به گفته وی، کمبود داده‌های معتبر و قابل اتکا یکی از موانع اصلی تهیه و توسعه گزارش‌های پایداری در ایران است.

مصطفی درویشی، رئیس حوزه ریاست و روابط عمومی اتاق تهران نیز با اشاره به اینکه مفهوم ESG از جمله مفاهیم جدید در کشور بوده و نیاز به تبیین و معرفی دارد، نسبت به ارائه موضوعات این حوزه به زبانی ساده، روشن و قابل فهم تاکید کرد.

وی پیشنهاد کرد که واحد مسئولیت اجتماعی اتاق تهران با تولید محتوای هدفمند، ضمن تبیین مفاهیم و ابعاد ESG، زمینه آشنایی بیشتر مخاطبان با این مفهوم را فراهم کند.

همکاری با چین از مسیر کمیته فنی متناظر ۳۰۹

حسن فروزان‌فرد، رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق ایران با اشاره به ترجمه اولیه سند ESG و آغاز ترجمه رسمی آن با محوریت این کمیسیون تحت نظارت سازمان استاندارد، معرفی نمونه‌های گزارش پایداری به اعضای اتاق را یکی از اقدامات کوتاه‌مدت ضروری دانست.

به گفته وی، انتشار این گزارش‌ها می‌تواند به افزایش شفافیت، فراهم شدن زمینه ارزیابی عمومی و فرهنگ‌سازی در میان اعضای اتاق کمک کند.

وی با انتقاد از انتشار گزارش‌های پایداری غیراستاندارد و با چارچوب‌های متفاوت، تدوین گزارش‌ها بر اساس چارچوبی مشخص و مولفه‌های استاندارد را ضروری دانست و گفت: نباید انتظار داشت نخستین گزارش پایداری کامل و بی‌نقص باشد؛ بلکه باید با پذیرش محدودیت‌های اطلاعاتی موجود، فرآیند گزارش‌دهی را آغاز کرد.

وی «مادیت» را یکی از مهم‌ترین عناصر ارزیابی عنوان کرد و افزود: این رویکرد کمک می‌کند مسئولیت اجتماعی و محیط‌زیست از اقدامات سطحی و نمایشی فاصله گرفته و عملکرد واقعی سازمان در حوزه‌های محیط‌زیست، اجتماع و حکمرانی مورد ارزیابی قرار گیرد.

فروزان‌فرد همچنین با اشاره به تجربه چین در توسعه ESG طی یک دهه گذشته گفت: این کشور با حرکت به سمت تدوین استانداردها و چارچوب‌های مشخص، تلاش کرده شرکت‌ها را از آزمون‌وخطای آینده مصون کند. از این رو، همکاری با چین، به‌ویژه تحت لوای کمیته فنی متناظر ۳۰۹ سازمان استاندارد را فرصتی مناسب برای انتقال تجربه و تطبیق استانداردها با شرایط ایران بوده و مشارکت در فرآیند تدوین استانداردها نیز ضروری است.

رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق تهران در پایان با اشاره به اهمیت روزافزون پایداری در جذب سرمایه‌گذاری و تعاملات بین‌المللی گفت: یکی از شاخص‌های مهم برای بسیاری از صندوق‌های سرمایه‌گذاری، وضعیت پایداری شرکت‌هاست و باید اعضای اتاق را برای زمانی آماده کرد که امکان توسعه روابط و استفاده از ظرفیت‌های بین‌المللی دوباره فراهم شود.

تاکید بر متناسب‌سازی مفاهیم ESG

در ادامه این نشست، دیاکو حسینی، معاون مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران با اشاره به رواج مفهوم ESG در فضای کسب‌وکار، نسبت به پذیرش این چارچوب به‌عنوان یک الگوی جهان‌شمول و اجرای آن بدون توجه به شرایط کشورها هشدار داد.

به گفته وی ESG در واکنش به انتقادهای فزاینده نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی نظام سرمایه‌داری در غرب شکل گرفت و بعدها در مسیر استانداردگذاری جهانی قرار گرفت.

حسینی با بیان اینکه «شرایط اجتماعی و زیست‌محیطی کشورها تفاوت‌های جدی با یکدیگر دارد» بومی‌سازی چارچوب ESG متناسب با اقتضائات ایران را ضروری خواند و گفت: این حوزه می‌تواند تجربه‌ای ارزشمند برای کشور باشد، اما نباید به‌عنوان نسخه‌ای آماده و تغییرناپذیر مورد استفاده قرار گیرد. وی افزود: برای دستیابی به یک چارچوب متناسب با ایران، صرف ترجمه اسناد و تدوین مقررات کافی نیست و باید زمینه گفت‌وگویی مستمر میان بخش‌های مختلف فراهم شود تا اصول ESG بر اساس نیازها و شرایط کشور شکل گرفته و توسعه پیدا کند.

پیشنهاد ایجاد پروژه‌های پایلوت

عبدالله احمدی، مدیر مرکز سرمایه‌گذاری و کسب‌وکارهای خانگی اتاق تهران نیز با اشاره به ارتباط مستقیم ESG با ارزیابی ریسک، تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران و تامین مالی، گفت: در حوزه سرمایه‌گذاری پایدار باید سه سطح فعالیت بنگاه، شاخص‌ها و استانداردهای ارزیابی و نحوه گزارشگری نتایج مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به محدودیت استفاده ایران از ظرفیت‌های بین‌المللی، ایجاد پروژه‌های پایلوت و نمونه‌های عملی را یکی از راه‌های پیشبرد این حوزه دانست و پیشنهاد کرد که چند پروژه واقعی با قابلیت تامین مالی تعریف و شرکت‌های ایرانی به پلتفرم‌های بین‌المللی متصل شوند.

احمدی، همچنین تهیه گزارشی درباره ظرفیت‌های تامین مالی پایدار، همکاری با سازمان‌های مرتبط و معرفی تجربه شرکت‌های موفق را پیشنهاد کرد تا فعالان اقتصادی در کنار آشنایی با چارچوب نظری ESG، نمونه‌های عملی اجرای آن را نیز مشاهده کنند.

او سپس تدوین چارچوب و معرفی استانداردها، اجرای پروژه‌های پایلوت و ارائه تجربه شرکت‌های موفق را از مهم‌ترین خروجی‌های عملیاتی اتاق تهران در این حوزه برشمرد.