اعضای پنل «نوآوری و زیرساخت پایدار» در پاویون اتاق تهران و در جریان برگزاری بزرگ‌ترین رویداد فناوری کشور بر این نکته تاکید کردند که که فناوری، هوش مصنوعی و دیجیتال‌سازی باید در خدمت حل مسائل واقعی اقتصاد، کاهش اتلاف منابع و افزایش رقابت‌پذیری بنگاه‌ها قرار گیرد.

تحول؛ فراتر از خرید فناوری

شهاب جوانمردی، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی تهران در این پنل با اشاره به اینکه تحول یک فرآیند تدریجی و نیازمند فراهم‌سازی مقدمات است، گفت: تحول به معنای بهبود یا توسعه صرف نیست، بلکه زمانی اتفاق می‌افتد که بنگاه بتواند با تغییر نگرش مدیران، کارکنان و ذی‌نفعان، خود را در موقعیتی مطلوب قرار دهد.

وی با اشاره به اختلال‌های اینترنتی، قطعی انرژی، محدودیت‌های دسترسی و نااطمینانی‌های زیرساختی، بر ضرورت بررسی هزینه‌های مستقیم و پنهان این مشکلات بر بهره‌وری، سرمایه‌گذاری و رشد بنگاه‌ها تاکید کرد.

جوانمردی با اشاره به هدف‌گذاری رشد اقتصادی هشت‌درصدی در برنامه‌های توسعه کشور گفت: رشد اقتصادی بر دو پایه سرمایه‌گذاری و بهره‌وری استوار است، اما در شرایطی که سرمایه‌گذاری خارجی محدود شده و سرمایه‌گذار داخلی نیز با نااطمینانی و افق کوتاه‌مدت مواجه است، بهره‌وری به یکی از معدود مسیرهای قابل اتکا برای دستیابی به رشد اقتصادی تبدیل می‌شود.

به گفته وی، بسیاری از کشورهای جهان با شناسایی بخش‌های دارای اتلاف و ضعف بهره‌وری و استفاده هدفمند از دیجیتال‌سازی و فناوری‌های مرتبط با انقلاب صنعتی چهارم، تلاش می‌کنند رقابت‌پذیری بنگاه‌های خود را حفظ کنند.

جوانمردی، حوزه انرژی را یکی از مهم‌ترین نقاط بحران بهره‌وری در ایران دانست و افزود: اگر در بخش‌هایی مانند انرژی بتوان بهره‌وری را افزایش داد، منابع جدیدی برای رشد اقتصادی ایجاد خواهد شد. در حوزه‌هایی نیز که ساختارهای اداری گسترده و نیروی انسانی زیادی وجود دارد، دیجیتال‌سازی می‌تواند به ارتقای بهره‌وری کمک کند.

زیرساخت‌های ارتباطی، انرژی و پردازشی؛ پایه تحول دیجیتال

نایب‌رئیس اتاق تهران با تفکیک سمت عرضه و تقاضای اقتصاد دیجیتال گفت: در سمت تقاضا باید مشخص شود کشور در چه حوزه‌هایی با بحران بهره‌وری مواجه است و چگونه می‌توان از دیجیتال‌سازی برای رفع این مشکلات استفاده کرد. در سمت عرضه نیز شرکت‌های فناوری، محصولات و خدماتی ارائه می‌کنند که می‌تواند به افزایش بهره‌وری کمک کند.

وی فقدان یک استراتژی کلان و ملی برای پیوند دادن سرمایه‌گذاری در فناوری با بهره‌وری را یکی از چالش‌های اصلی دانست و گفت: تنظیم‌گری نیز نباید به معنای ایجاد محدودیت باشد، بلکه رگولاتور باید قواعد بازی را روشن کند تا بازیگران مختلف بتوانند در چارچوبی مشخص فعالیت کنند.

جوانمردی تاکید کرد که دولت علاوه بر هدف‌گذاری و تنظیم‌گری، باید زیرساخت‌های کلان را فراهم کند یا زمینه حضور بخش خصوصی در توسعه آنها را فراهم سازد.

وی گفت: برای حرکت به سمت دیجیتال‌سازی، ابتدا باید زیرساخت‌های انرژی، ارتباطی و پردازشی فراهم باشد و پس از آن می‌توان انتظار داشت که توسعه پلتفرم‌ها، اپلیکیشن‌ها و کاربردهای فناوری در صنایع مختلف به افزایش بهره‌وری منجر شود.

هوش مصنوعی؛ ابزار حل مسئله، نه هدف نهایی

نایب‌رئیس اتاق تهران همچنین با اشاره به ضرورت استفاده گسترده از هوش مصنوعی، بر پرهیز از اجرای پروژه‌های بزرگ و بدون دستاورد ملموس تاکید کرد و گفت: پیش از آنکه بخواهیم مسائل بسیار بزرگ را حل کنیم، باید نشان دهیم که می‌توانیم با دیجیتال‌سازی و هوش مصنوعی مسائل کوچک اما مهم را حل کنیم و سپس این تجربه‌ها را توسعه دهیم.

وی هشدار داد که هوش مصنوعی به‌تنهایی مشکلات یک سازمان را از ریشه حل نمی‌کند و اگر فرآیندها، نگرش و چارچوب حل مسئله در یک بنگاه نادرست باشد، استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند همان اشتباهات را با سرعت و مقیاس بیشتری تکرار کند.

جوانمردی معیار موفقیت پروژه‌های فناورانه را ایجاد بهبود قابل اندازه‌گیری دانست و افزود: فناوری زمانی ارزشمند است که برای سازمان، مشتریان و سایر ذی‌نفعان، نتیجه‌ای ملموس و قابل سنجش ایجاد کند.

فرهنگ سازمانی؛ حلقه مفقوده تحول دیجیتال

مازیار نوربخش، رئیس کمیسیون نوآوری اتاق بازرگانی تهران،نیز در این پنل با اشاره به اینکه تحول دیجیتال معمولا با فناوری اطلاعات و مباحث فنی گره می‌خورد، گفت: در این میان موضوع فرهنگ سازمانی، مدیریت تحول و نحوه پیاده‌سازی آن در سازمان کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی افزود: استفاده از فناوری و ابزارهای فنی اهمیت دارد، اما تحول دیجیتال صرفا با خرید نرم‌افزار اتفاق نمی‌افتد و فرآیندها و فرهنگ سازمانی باید متناسب با تحول تغییر کنند.

نوربخش با اشاره به سرعت رشد فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی گفت: در سال‌های آینده فاصله میان سازمان‌هایی که تحول دیجیتال را جدی گرفته‌اند و سازمان‌هایی که هنوز نمی‌دانند از کجا باید شروع کنند، بیشتر خواهد شد.

رئیس کمیسیون نوآوری اتاق تهران همچنین بر ضرورت تمرکز سازمان‌ها بر نتیجه به‌جای استفاده صرف از فناوری تاکید کرد و گفت: هدف، این نیست که یک سازمان نشان دهد چه میزان از فناوری یا هوش مصنوعی استفاده کرده است؛ مهم این است که استفاده از فناوری به بهره‌وری منجر شود و این بهبود قابل اندازه‌گیری باشد.

ضرورت حضور بخش خصوصی در تنظیم‌گری

نوربخش با اشاره به نقش دولت و بخش خصوصی در توسعه زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال، تامین زیرساخت‌های اولیه، تنظیم‌گری و نظارت را از وظایف مهم دولت دانست و در عین حال نسبت به برخی مقررات و مجوزهای پیچیده و هزینه‌زا برای فعالان اقتصادی انتقاد کرد.

وی با بیان اینکه«در تصمیم‌گیری‌های کلان، باید پیش از تصویب مقررات و سیاست‌ها، نظر بخش خصوصی دریافت شود» گفت: صدای بخش خصوصی در همه حوزه‌ها به اندازه کافی شنیده نمی‌شود و در برخی موارد این مشارکت به شکل گزینشی اتفاق می‌افتد.

نوربخش همچنین سرمایه انسانی جوان و متخصص کشور را یکی از مزیت‌های مهم ایران دانست و بر ضرورت ایجاد شرایط مناسب برای استفاده از ظرفیت این نیروها و کاهش انگیزه مهاجرت آنها تاکید کرد.

انرژی؛ مهم‌ترین زیرساخت پایداری

سعید تاجیک، رئیس کمیسیون انرژی اتاق تهران نیز در این نشست با تاکید بر اینکه تحول صرفا به معنای استفاده از نرم‌افزار و فناوری نیست، گفت: بسیاری از سازمان‌ها به ابزارهای نرم‌افزاری مجهز هستند، اما الزاما سازمانی تحول‌گرا محسوب نمی‌شوند.

وی سرمایه اصلی تحول در سازمان را سرمایه انسانی دانست و گفت: هم‌جهت شدن نیروی انسانی با اهداف تحول و حرکت در چارچوب‌های اخلاقی و حرفه‌ای، پیش‌شرط استفاده موثر از فناوری است.

تاجیک با اشاره به چالش‌های زیرساختی کشور، حوزه انرژی را یکی از مهم‌ترین زمینه‌های نیازمند تحول دانست و گفت: شرایط تحریم و کاهش سرمایه‌گذاری در سال‌های گذشته موجب شده زیرساخت‌های کشور با مشکلات جدی مواجه شوند و اصلاح این وضعیت نیازمند استفاده جدی‌تر از فناوری است.

وی شدت مصرف انرژی در ایران را یکی از مهم‌ترین نشانه‌های ضعف بهره‌وری عنوان کرد و افزود: میزان مصرف انرژی کشور با اقتصادی به مراتب بزرگ‌تر قابل مقایسه است و این وضعیت نشان می‌دهد که فناوری هنوز نتوانسته به شکل موثر به کمک مدیریت مصرف انرژی در کشور بیاید.

رئیس کمیسیون انرژی اتاق تهران تاکید کرد که استفاده از فناوری و هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی مصرف انرژی، کاهش اتلاف و افزایش بهره‌وری باید در اولویت قرار گیرد.

سرمایه انسانی و ارتباط علمی؛ زیرساخت نرم توسعه

در  بخش دیگری از این نشست، جوانمردی با اشاره به نقش سرمایه انسانی، ارتباط دانشگاه‌های کشور با مراکز علمی بین‌المللی را یکی از مولفه‌های مهم پایداری دانست.

وی با بیان اینکه «توسعه پایدار سرمایه انسانی نیازمند ارتباط مستمر با جریان جهانی علم و دانش است» اظهار داشت: حضور در نمایشگاه‌ها، سمینارها و مطالعه منابع علمی به‌تنهایی جایگزین ارتباط ساختارمند دانشگاه و تحقیق و توسعه با جهان نمی‌شود.

جوانمردی همچنین در حوزه انرژی، پایداری منابع تولید برق و آثار زیست‌محیطی آن را مورد توجه قرار داد و بر ضرورت حرکت به سمت الگوهای پایدارتر تولید و مصرف انرژی تاکید کرد.

توجه به حقوق بین‌الملل در زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال

علیرضا مبین، کارشناس کمیسیون تحول و نوآوری در حوزه شبکه و زیرساخت  نیز در بخش دیگری از این پنل با اشاره به اثر تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی بر زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال، بر ضرورت توجه جدی‌تر سازمان‌ها و کسب‌وکارها به ملاحظات حقوق بین‌الملل پرداخت.

وی گفت: افزایش سطح تهدیدها و تحریم‌های بین‌المللی می‌تواند بر دسترسی کسب‌وکارها به خدمات، مجوزها و زیرساخت‌های بین‌المللی اثرگذار باشد و بخشی از اختلال‌هایی که در خدمات مختلف مشاهده می‌شود، می‌تواند ناشی از مسائلی مانند مسدود شدن سرویس‌ها، لغو مجوزها یا محدودیت‌های بین‌المللی باشد.

مبین بر ضرورت توجه به این ملاحظات در قراردادها و تصمیمات کسب‌وکارها تاکید کرد و آن را بخشی از الزامات زیرساختی فعالیت در اقتصاد دیجیتال دانست.