در همایش تخصصی «افزایش تاب‌آوری شهری با استفاده از ظرفیت‌های مترو»که در اتاق ایران با حضور محمود نجفی عرب،رییس اتاق تهران، پیام باقری، نایب رئیس اتاق ایران، نعمت الله فرزان پور، مدیرعامل مترو تهران، محسن هاشمی رفسنجانی، مدیرعامل سابق شرکت مترو و جمعی از مدیران شهری و فعالان اقتصادی برگزار شد، الزامات تبدیل شبکه متروی تهران از یک زیرساخت حمل‌ونقلی صرف به یکی از ارکان راهبردی تاب‌آوری پایتخت مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

مترو باید به زیرساخت راهبردی تاب‌آوری تبدیل شود

در پانل نخست این همایش با عنوان «سیاست‌گذاری و حاکمیت» پیام باقری، نایب‌رئیس اتاق ایران در سخنانی به اهمیت بازتعریف نقش زیرساخت‌های حمل‌ونقل در مدیریت بحران اشاره کرد و گفت: مترو نباید تنها به‌عنوان وسیله‌ای برای جابه‌جایی مسافر نگریسته شود، بلکه می‌تواند در شرایط بحران به یکی از زیرساخت‌های حیاتی و راهبردی برای تداوم فعالیت‌های شهری، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود.

باقری با تشریح مفهوم تاب‌آوری اقتصادی گفت: اقتصاد تاب‌آور اقتصادی است که از انعطاف‌پذیری و انطباق‌پذیری برخوردار باشد، بتواند خود را با تغییرات و شوک‌ها تطبیق دهد و پس از مواجهه با بحران، در کوتاه‌ترین زمان ممکن به مسیر عادی فعالیت بازگردد. از این منظر، تاب‌آوری مفهومی فراتر از مقاوم‌سازی ساختمان‌ها و مدیریت حوادث است و ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی و انرژی را در بر می‌گیرد.

نایب‌رئیس اتاق ایران با بیان اینکه«ارتقای تاب‌آوری اقتصادی نیازمند شناخت دقیق ظرفیت‌های کشور و تبدیل آنها به توان عملیاتی است» افزود: هرچه ظرفیت‌های داخلی، منابع انسانی، توان صنعتی و تخصصی و مشارکت بخش خصوصی بهتر به کار گرفته شوند، اقتصاد و زیرساخت‌های کشور توان بیشتری برای مقابله با شوک‌ها را خواهند داشت.

وی با اشاره به جایگاه مترو در میان زیرساخت‌های حیاتی شهری تصریح کرد: در شرایطی که بحران موجب اختلال در تردد و انسداد معابر می‌شود، برخورداری از یک شبکه زیرزمینی ایمن و قابل اتکا می‌تواند دسترسی به مراکز حیاتی، درمانی، اقتصادی و خدماتی را حفظ کند. از این منظر، هر ایستگاه مترو صرفا محل ورود و خروج مسافران نیست، بلکه می‌تواند یکی از نقاط اتکای شهر در زمان بحران باشد.

باقری تاکید کرد: استفاده از مترو به‌عنوان زیرساخت تاب‌آوری، مستلزم تاب‌آور بودن خود صنعت مترو است و برخورداری از ناوگان مجهز، ایستگاه‌ها و ابنیه مقاوم، تامین انرژی در شرایط اضطراری، نیروی انسانی آموزش‌دیده و ظرفیت مناسب برای مدیریت مسافران را از الزامات تحقق این امر دانست.

وی نقش بخش خصوصی و تشکل‌های تخصصی را در این مسیر مهم توصیف کرد و گفت: تقویت ساخت داخل، انتقال فناوری، توسعه ظرفیت‌های تخصصی، استفاده از توان سازندگان و پیمانکاران داخلی و انتقال تجربه می‌تواند به ارتقای توان صنعت مترو کمک کند.

به گفته باقری، استفاده از این ظرفیت‌ها علاوه بر تامین نیازهای داخلی، زمینه توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی را نیز فراهم می‌کند.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران، همچنین بر ضرورت تقویت جایگاه بخش‌ خصوصی در فرآیندهای تصمیم‌گیری و مدیریت شهری تاکید کرد و تدوین سند جامع تاب‌آوری مترو را نیز ضروری دانست.

او گفت: این سند باید با مشارکت اتاق‌های بازرگانی، انجمن‌ها و تشکل‌های تخصصی، سازمان مترو، شهرداری و سایر دستگاه‌های اثرگذار تدوین شود تا چارچوب مشخصی برای افزایش همزمان تاب‌آوری مترو، تاب‌آوری شهری و تاب‌آوری اقتصادی فراهم شود.

تاب‌آوری شهری، فراتر از مقاومت سازه‌ها

در ادامه این همایش، محمود نجفی‌عرب، رئیس اتاق تهران با اشاره به اینکه «تهران از جایگاهی فراتر از پایتخت سیاسی کشور برخوردار است»‌گفت: این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز اقتصادی، صنعتی و تجاری ایران به شمار می‌رود و هرگونه اختلال جدی در آن می‌تواند آثار خود را به‌سرعت در اقتصاد ملی نشان دهد.

وی تاب‌آوری شهری را فراتر از مقاومت سازه‌ها دانست و افزود: تاب‌آوری به این معناست که شهر در مواجهه با بحران‌هایی مانند زلزله، سیل یا جنگ بتواند جان مردم را حفظ کند، خدمات ضروری را تداوم ببخشد و مانع توقف زندگی و فعالیت اقتصادی  شود. تجربه جنگ‌های اخیر نشان داد که این موضوع دیگر یک فرض نظری نیست و باید برای آن از پیش برنامه‌ریزی و زیرساخت مناسب ایجاد کرد.

نجفی‌عرب با بیان اینکه «مترو یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های تاب‌آوری شهر محسوب می‌شود» تصریح کرد: اهمیت مترو تنها به ظرفیت بالای حمل‌ونقل آن محدود نمی‌شود، بلکه فضاهای زیرزمینی مترو می‌تواند در شرایط بحران برای حفاظت از مردم، اسکان موقت و استمرار برخی خدمات حیاتی مورد استفاده قرار گیرد. از این منظر، موضوع مترو از مقوله‌ای مهندسی فراتر رفته و به مسئله‌ای در حوزه حکمرانی شهری تبدیل می‌شود.

رئیس اتاق تهران با اشاره به رویکرد این اتاق نسبت به تشکل‌های تخصصی گفت: اتاق تهران، تشکل‌های تخصصی را صرفا مجموعه‌هایی صنفی تلقی نمی‌کند و تشکل‌ها می‌توانند ابزاری برای تجمیع دانش و تجربه، تعریف دقیق مسائل و انتقال راهکارهای کارشناسی به سیاست‌گذاران باشند. انجمن سازندگان و پیمانکاران مترو تهران نیز در همین چارچوب می‌تواند نقش موثری ایفا کند.

وی ادامه داد: انتظار ما از برگزاری چنین همایش‌هایی این است که مباحث و گفت‌وگوهای تخصصی، در نهایت به راهکارهای روشن، عملیاتی و قابل اجرا منجر شود؛ راهکارهایی که مشخص کند در شرایط بحران، فضاهای مترو چه کارکردی باید داشته باشند، چه الزامات و استانداردهایی برای بهره‌گیری از این فضاها به‌عنوان پناهگاه و محل اسکان موقت مورد نیاز است و چگونه می‌توان با پیش‌بینی تمهیدات لازم، استمرار خدمات حمل‌ونقل عمومی را در زمان بحران تضمین کرد.

نجفی عرب همچنین بر ضرورت انتقال این پیشنهادات به فرآیند تصمیم‌گیری تاکید کرد و گفت: مهم‌تر از ارائه پیشنهاد، این است که راهکارهای کارشناسی بتوانند وارد فرآیند تصمیم‌گیری دولت و مدیریت شهری شوند و در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌های اجرایی مورد استفاده قرار گیرند.

او با تاکید بر اینکه« بخش خصوصی می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد» از آمادگی اتاق تهران برای حمایت از پیشبرد اهداف ارتقای تاب‌آوری شهری سخن گفت و افزود: تجربه بحران‌های اخیر نشان داد فعالان اقتصادی در کنار دولت برای حفظ تولید و استمرار فعالیت‌های اقتصادی ایستادند. اعتماد نیز باید در میدان عمل شکل بگیرد، نه در شعار.

 به گفته نجفی‌عرب، چنانچه تهران بتواند الگویی برای تاب‌آوری شهری ارائه کند، سایر کلان‌شهرهای کشور نیز می‌توانند از این تجربه استفاده کنند.

نجفی عرب در ادامه ابراز امیدواری کرد که خروجی این همایش از سطح گفت‌وگو فراتر رود و به اقدامات و تصمیمات عملی منجر شود؛ اقداماتی که در نهایت بتواند به افزایش امنیت شهروندان و تداوم حیات اقتصادی شهرهای ایران کمک کند.

مترو تهران از دهه ۵۰ با نگاه پدافندی و امکان استفاده به‌عنوان پناهگاه طراحی شد

محسن هاشمی رفسنجانی، مدیرعامل اسبق شرکت متروی تهران به عنوان دیگر سخنران این همایش با تشریح سابقه نیم‌قرنی احداث مترو در پایتخت، از اسناد و مطالعاتی سخن گفت که نشان می‌دهد موضوع استفاده از مترو به‌عنوان پناهگاه و بخشی از زیرساخت تاب‌آوری شهری، از نخستین سال‌های شکل‌گیری طرح مترو تهران مورد توجه قرار داشته است.

هاشمی افزود: مترو تهران، پروژه‌ای با قدمت ۵۰ ساله است که فعالیت آن از سال ۱۳۵۴ و با تاسیس شرکت متروی تهران آغاز شد. در آن مقطع، مشاور فرانسوی، مطالعات و طراحی اولیه چهار خط مترو را بر عهده داشت.

وی با اشاره به اسناد تاریخی مربوط به سال‌های آغازین طراحی مترو به مکاتباتی اشاره کرد که مربوط به سال ۱۳۵۵ بوده و در آن، موضوع استفاده از تاسیسات مترو به‌عنوان پناهگاه در شورای عالی پدافند ملی مطرح شده  است. در این نامه از شهرداری تهران خواسته شده بود این موضوع را با توجه به شرایط جنگی و ضرورت حفاظت از شهروندان بررسی کند. پس از این مکاتبه، مشاور فرانسوی مترو مطالعاتی را درباره امکان استفاده از ایستگاه‌های مترو به‌عنوان پناهگاه به انجام رساند.

به گفته وی، نتایج این مطالعات نشان می‌داد که تبدیل مترو به یک پناهگاه ویژه، نیازمند تغییرات اساسی در طراحی و افزایش قابل توجه هزینه‌های ساخت است. از جمله، افزایش عمق احداث ایستگاه، اجرای پوشش بتنی مقاوم، نصب درهای فولادی و مقاوم و ایجاد سیستم‌های تهویه ویژه برای مقابله با آلودگی‌های احتمالی مورد نیاز بود.

مدیرعامل اسبق شرکت متروی تهران ادامه داد: در نهایت، مشاور فرانسوی به این جمع‌بندی رسید که دو منظوره کردن مترو به‌عنوان شبکه حمل‌ونقل و پناهگاه ویژه، با توجه به الزامات فنی و هزینه‌های ناشی از آن، توجیه اقتصادی ندارد. به همین دلیل، موضوع استفاده از مترو به‌عنوان پناهگاه ویژه در آن مقطع از برنامه ساخت مترو کنار گذاشته شد.

او در بخش دیگری از سخنانش، به مطالعات انجام‌شده در دهه ۸۰ درباره پناهگاه‌های شهری اشاره کرد و گفت: در اواسط دهه ۸۰ موضوع استفاده از مترو به‌عنوان پناهگاه با نگاه جدیدی مورد بررسی قرار گرفت. این بار هدف فقط مقابله با بمباران متعارف نبود و تهدیدهای هسته‌ای، بیولوژیک و شیمیایی نیز در مطالعات مورد توجه قرار گرفت.

هاشمی ادامه داد: در همین چارچوب تصمیم گرفته شد که یکی از ایستگاه‌های مترو به‌صورت یک پناهگاه کامل و با استانداردهای موسوم به NBC طراحی شود. در این استاندارد، علاوه بر حفاظت در برابر انفجار، تهدیدات هسته‌ای، بیولوژیک و شیمیایی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. در مرحله بعد نیز، یک شرکت ایرانی با همکاری مشاور سوئیسی، مطالعات مربوط به تبدیل ایستگاه قیطریه به پناهگاه NBC را بر عهده گرفت.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در این پروژه گفت: بخشی از تجهیزات مورد نیاز از خارج از کشور تامین و در ایستگاه نصب شد. همچنین مذاکراتی با سازمان صنایع دفاع انجام گرفت تا امکان انتقال فناوری و تولید داخلی این تجهیزات فراهم شود.

هاشمی با بیان اینکه«اجرای طرح پناهگاه NBC در ایستگاه قیطریه تا حدود ۸۰ درصد پیش رفته بود»گفت: در مقطعی که از شرکت مترو جدا شدم، بخش قابل توجهی از طرح اجرا شده و تجهیزات نیز خریداری و نصب شده بود، اما در ادامه به دلیل بروز اختلافات قراردادی میان پیمانکار و کارفرما، روند تکمیل پروژه متوقف شد.

رئیس اسبق شورای شهر تهران، درباره هزینه اجرای چنین طرح‌هایی نیز توضیح داد: برآوردهای انجام‌شده در آن زمان نشان می‌داد که تبدیل یک ایستگاه به پناهگاه کامل، علاوه بر هزینه احداث معمول ایستگاه، نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه برای مقاوم‌سازی سازه، تجهیزات تهویه و فیلتراسیون، درهای مقاوم و سایر زیرساخت‌های پدافندی است.

هاشمی با اشاره به تجربه برخی کشورهای اروپایی در زمینه پناهگاه‌های شهری گفت: در کشورهایی مانند سوئیس، موضوع پناهگاه، بخشی از برنامه‌ریزی شهری است و در ساخت‌وسازهای جدید، الزامات مربوط به ایجاد فضاهای امن و پناهگاهی مورد توجه قرار می‌گیرد. این تجربه نشان می‌دهد که تاب‌آوری شهری باید از مرحله طراحی و ساخت زیرساخت‌ها مورد توجه قرار گیرد و نباید به زمان وقوع بحران موکول شود.

او افزود: تاب‌آوری شهری زمانی معنا پیدا می‌کند که شهر بتواند در برابر بحران، ضمن حفظ جان شهروندان، خدمات حیاتی خود را نیز ادامه دهد. مترو یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های شهری تهران است و توجه همزمان به کارکرد حمل‌ونقلی، ایمنی، پدافند غیرعامل و قابلیت استفاده از فضاهای زیرزمینی در شرایط اضطراری باید بخشی از برنامه توسعه آینده مترو باشد.

خطوط جدید مترو با ملاحظات پدافندی طراحی می‌شوند

نعمت‌الله فرزان‌پور، مدیرعامل شرکت متروی تهران نیز با تشریح ظرفیت‌های موجود شبکه مترو برای مدیریت بحران و ارتقای تاب‌آوری شهری گفت: تاکنون حدود ۳۱۰ کیلومتر مسیر مترو در تهران اجرا شده و ۱۶۲ ایستگاه نیز در شبکه وجود دارد. بخشی از این ایستگاه‌ها در عمق بیش از ۴۰ متر قرار دارند و از نظر موقعیت و سازه می‌توانند در شرایط اضطراری مورد استفاده قرار گیرند، هرچند نباید این ظرفیت را با پناهگاه‌های تخصصی و مقاوم در برابر حملات سنگرشکن یا تسلیحات با قدرت تخریب بالا یکسان دانست.

فرزان‌پور با اشاره به تجربه فعالیت مترو در جریان جنگ ۱۲روزه افزود: مترو تهران در این دوره به‌صورت مستمر به شهروندان خدمات‌رسانی کرد و به یکی از مطمئن‌ترین شیوه‌های جابه‌جایی در شرایط بحرانی تبدیل شد. استفاده شهروندان و حتی کارکنان و مدیران شهری از مترو در آن شرایط، نشان داد که این شبکه می‌تواند نقش مهمی در حفظ تداوم خدمات شهری هنگام بحران ایفا کند.

مدیرعامل شرکت متروی تهران ادامه داد: رویکرد ما این است که از ظرفیت مترو فراتر از کارکرد حمل‌ونقلی استفاده کنیم. در همین راستا، با همکاری مدیریت بحران شهری، بیمارستان‌های اصلی تهران شناسایی شده‌اند و برنامه‌ریزی برای ایجاد ارتباط میان شبکه مترو و مراکز درمانی در دستور کار قرار گرفته است تا در شرایط اضطراری، امکان جابه‌جایی پزشکان، پرستاران و مجروحان از طریق شبکه زیرزمینی فراهم شود.

وی با اشاره به اجرای طرح اتصال بیمارستان امام خمینی به ایستگاه سلامت در خط ۷ گفت: این پروژه بیش از ۵۰ درصد پیشرفت دارد و برنامه‌ریزی شده است این اتصال تا پایان سال تکمیل شود. اتصال مترو به بیمارستان‌هایی مانند میلاد و بقیه‌الله نیز در برنامه قرار دارد و مطالعات مربوط به این طرح‌ها در حال انجام است.

فرزان‌پور با تأکید بر ضرورت توجه به الزامات پدافند غیرعامل در طراحی خطوط جدید مترو گفت: خطوط جدید در مرحله طراحی قرار دارند و اکنون بهترین فرصت برای پیش‌بینی الزامات تاب‌آوری و پدافندی است. افزایش عمق تونل و ایستگاه‌ها، استفاده از تجهیزات و تاسیسات ویژه و اجرای استانداردهای مقاوم‌سازی، بدون تردید هزینه‌های احداث مترو را افزایش می‌دهد، اما تجربه بحران‌های اخیر نشان داده است که باید این الزامات از ابتدای طراحی مورد توجه قرار گیرد.

مدیرعامل شرکت متروی تهران با اشاره به برنامه توسعه آینده شبکه مترو گفت: شبکه فعلی پاسخگوی کامل نیازهای تهران نیست و بر اساس مطالعات انجام‌شده، چهار خط جدید و دو خط اکسپرس در برنامه توسعه آینده قرار گرفته است. در طراحی این خطوط، موضوع تاب‌آوری شهری و پدافند غیرعامل باید از ابتدا لحاظ شود.

او با بیان اینکه«شرکت متروی تهران رویکردی مثبت نسبت به استفاده از ظرفیت مترو برای حفاظت از شهروندان دارد» افزود: سازه‌ای که با سرمایه عمومی ایجاد می‌شود، باید بتواند در شرایط بحرانی نیز حداکثر کارایی را داشته باشد. البته محدودیت‌های مالی و هزینه بالای اجرای الزامات پدافندی از چالش‌های این مسیر است، اما تلاش می‌کنیم با همکاری دستگاه‌های مسئول، الزامات تاب‌آوری و پدافند غیرعامل را تا حد امکان در طراحی و اجرای خطوط جدید مترو عملیاتی کنیم.

اختلال در مترو می‌تواند به بحران ثانویه تبدیل شود

رضا حشمتی، قائم‌مقام عملیات شرکت بهره‌برداری متروی تهران نیز با تشریح تجربه این شرکت در بحران‌های مختلف گفت: تجربه بیش از دو دهه بهره‌برداری از مترو نشان داده است که این شبکه می‌تواند در شرایط بحرانی، فراتر از جابه‌جایی مسافر، به یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های تاب‌آوری شهر تبدیل شود؛ مشروط بر اینکه الزامات بهره‌برداری همزمان با طراحی و ساخت زیرساخت مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به عملکرد مترو در جنگ ۱۲روزه و رویدادهای پرتجمع گفت: مترو تهران برای استفاده به عنوان پناهگاه دائمی طراحی نشده بود، اما تجربه جنگ نشان داد که ایستگاه‌های مترو یکی از در دسترس‌ترین فضاها برای حفاظت شهروندان در شرایط اضطراری هستند. در جریان جنگ، ایستگاه‌ها به روی مردم باز شد و شرکت بهره‌برداری با افزایش ساعات فعالیت، امکان استفاده شهروندان از این فضاها را فراهم کرد. با این حال، تبدیل مترو به پناهگاه نباید موجب اختلال در ماموریت اصلی آن یعنی جابه‌جایی مسافر شود.

قائم‌مقام عملیات شرکت بهره‌برداری متروی تهران با بیان اینکه«مقاومت سازه‌ای، قابلیت اطمینان و افزونگی تجهیزات از الزامات مهم تاب‌آوری هستند» ادامه داد: علاوه بر آن، باید الزامات عملیاتی نیز دیده شود. برای نمونه، تامین برق مترو از چند مسیر و امکان واکنش سریع به آسیب‌های احتمالی، از عواملی بود که در شرایط جنگ به حفظ تداوم خدمات کمک کرد.

وی ادامه داد: در جریان جنگ ۱۲روزه، حدود ۵ میلیون و ۲۷۰ هزار مسافر با مترو جابه‌جا شدند. ورود حجم گسترده شهروندان به ایستگاه‌ها، مسائل جدیدی در حوزه کنترل دسترسی، خدمات بهداشتی، مدیریت جمعیت و تامین امنیت ایجاد می‌کند که باید در طراحی پناهگاه‌های چندمنظوره و ایستگاه‌های آینده مورد توجه قرار گیرد.

وی همچنین اتصال مترو به مراکز درمانی را یکی از الزامات آینده دانست و افزود: اگر قرار است مترو به یکی از ارکان تاب‌آوری تهران تبدیل شود، باید ضمن توسعه این ظرفیت، حد و مرز توان عملیاتی آن نیز در نظر گرفته شود؛ زیرا اختلال در عملکرد مترو خود می‌تواند به یک بحران ثانویه تبدیل شود. هر میزان سرمایه‌گذاری در مترو را باید بخشی از سرمایه‌گذاری برای امنیت و تاب‌آوری تهران دانست.

مترو؛ خط نجات تهران در شرایط بحران

محمدحسین نوروزی، دبیر کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای اسلامی شهر تهران هم به تجربه جنگ ۱۲روزه اشاره کرد و مترو را یکی از زیرساخت‌های حیاتی برای حفظ تداوم حرکت و عملکرد شهر در شرایط بحران دانست و بر ضرورت بازنگری در طراحی و بهره‌برداری از ایستگاه‌های مترو با رویکرد تاب‌آوری تاکید کرد.

وی با بیان اینکه نقش مترو در تاب‌آوری شهری تنها به استحکام کالبدی محدود نمی‌شود، افزود: استمرار تامین برق، سوخت، تجهیزات و دسترسی به زیرساخت‌های حیاتی باید همزمان با مقاوم‌سازی مورد توجه قرار گیرد. اگر تاسیسات حیاتی شهر، از جمله شبکه برق، دچار اختلال شود، شبکه مترو نیز می‌تواند تحت تاثیر قرار گیرد و بنابراین باید برای چنین شرایطی پیش‌بینی و آمادگی لازم وجود داشته باشد.

دبیر کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران، تاب‌آوری اقتصادی را یکی دیگر از ابعاد مهم این موضوع دانست و گفت: زیرساختی که قرار است در شرایط بحران به کمک شهر بیاید، باید از نظر اقتصادی نیز پایدار باشد. در همین چارچوب، موضوع رایگان شدن مترو نیز در شورای شهر مورد بحث قرار گرفت. نگرانی اصلی این بود که در صورت رایگان شدن دائمی، منابع لازم برای نگهداری و بهره‌برداری مترو کاهش یابد و در بلندمدت تاب‌آوری اقتصادی این زیرساخت آسیب ببیند.

نوروزی ادامه داد: در شرایط فعلی و با توجه به استمرار بحران اقتصادی و ضرورت کاهش مصرف سوخت، استفاده موقت و هدفمند از مترو به‌عنوان یک سیاست حمایتی مورد توجه قرار گرفت، اما تصمیم‌گیری درباره سیاست دائمی باید پس از عبور از شرایط فعلی و با بررسی دقیق منابع و هزینه‌های بهره‌برداری انجام شود.

وی همچنین بر ضرورت تعیین تکلیف نقش ایستگاه‌های مترو به‌عنوان فضاهای امن تاکید کرد و گفت: در ایستگاه‌های مترو ظرفیت‌هایی برای جابه‌جایی کالا و اقلام ضروری در زمان‌های کم‌مسافر نیز وجود دارد که می‌تواند در شرایط بحران مورد استفاده قرار گیرد. همچنین لازم است در طراحی ایستگاه‌های جدید و بازنگری ایستگاه‌های موجود، الزامات پدافند غیرعامل، فضاهای امن و مسیرهای تخلیه اضطراری به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد.

تاب‌آوری شهری در گرو معماری ظرفیت‌های ملی است

علیرضا مقدس‌زاده اردبیلی، رئیس شورای هماهنگی تشکل‌های مهندسی، صنفی و حرفه‌ای کشور، ضرورت بازتعریف مفهوم زیرساخت در شرایط بحران را گوشزد کرد و گفت: قابلیت تبدیل‌پذیری زیرساخت‌ها به این معناست که زیرساخت‌ها در صورت تغییر شرایط و از دست رفتن بخشی از کارکردهای معمول، بتوانند بخشی از ظرفیت خود را به کارکردهای دیگری اختصاص دهند.

وی با اشاره به مباحث مطرح‌شده در پنل تخصصی افزود: تجربه پیشکسوتان حوزه زیرساخت شهری نشان می‌دهد که در گذشته نیز ظرفیت‌ها و نگاه‌های هوشمندانه‌ای در مدیریت شهری وجود داشته است، اما شرایط بحران و تجربه‌های جدید باعث شده فهم ما از زیرساخت عمیق‌تر شود. زیرساخت زمانی اهمیت واقعی خود را نشان می‌دهد که شهر با شرایطی غیرمنتظره مواجه شود.

مقدس‌زاده با بیان اینکه «تاب‌آوری به داشتن ظرفیت‌های فیزیکی محدود نمی‌شود» گفت: مسئله مهم در حکمرانی، قابلیت دسترسی، اتصال و آرایش ظرفیت‌هاست. از این منظر، مدیریت شهری باید به سمت ایجاد نوعی «معماری ظرفیت» حرکت کند؛ یعنی ظرفیت‌های موجود شناسایی، وابستگی میان آنها مشخص و امکان استفاده از آنها در شرایط متفاوت فراهم شود.

رئیس شورای هماهنگی تشکل‌های مهندسی، صنفی و حرفه‌ای کشور ادامه داد: یک شبکه گسترده، پیوسته و سازمان‌یافته که در کنار تجهیزات و فضاهای فیزیکی، نیروی متخصص، دانش فنی، سیستم‌های ارتباطی، انرژی، مدیریت عملیات و سازوکارهای ارتباطی را دربرگیرد، می‌تواند بخشی از معماری ظرفیت ملی باشد و در شرایط بحران، به بازآرایی ظرفیت‌ها و تداوم عملکردهای حیاتی کمک کند.

وی در پایان با تاکید بر نقش تشکل‌های تخصصی در تصمیم‌سازی گفت: انجمن‌ها و تشکل‌های مهندسی را باید کانون خرد جمعی، دانش و تجربه کشور دانست. ضروری است دولت و تصمیم‌گیران از این ظرفیت و انباشت دانش برای ارتقای تاب‌آوری و تأمین منافع ملی بیش از گذشته استفاده کنند.