گوتام آدانی، صنعتگر هندی، با عناوین زیادی توصیف شده است: سرمایه‌سالار، کلاهبردار، «بالیگارش» و حتی بدتر از این‌ها. رابطه نزدیک او با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، باعث شده همواره با اتهام‌های رفاقت‌سالاری و بهره‌مندی از روابط سیاسی روبه‌رو باشد. با این حال، ستایشگران و منتقدان شاید بر سر یک برچسب با هم توافق داشته باشند: استاد فرار. آدانی در سال ۱۹۹۸ از یک تلاش ادعایی برای ربوده شدن جان سالم به در برد. یک دهه بعد هم از حمله‌ای تروریستی در بمبئی گریخت، زمانی که افراد مسلح به هتلی لوکس که او برای صرف شام در آن حضور داشت یورش بردند. تازه‌ترین شاهکار او، به سبک هودینی، این بوده که بی‌سروصدا سه پرونده حقوقی را که دولت آمریکا علیه او مطرح کرده بود و سایه‌ای بر سر مجموعه عظیم تجاری‌اش انداخته بودند، فیصله دهد.

در نوامبر ۲۰۲۴، دادستان‌های فدرال در نیویورک ادعا کردند که آدانی و هفت نفر دیگر، از جمله برادرزاده‌اش، برای یک قرارداد ۲ میلیارد دلاری برق خورشیدی در هند، بیش از ۲۵۰ میلیون دلار رشوه پرداخت کرده‌اند. هم‌زمان، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا هم یک پرونده مدنی موازی مطرح کرد. در ۱۸ مه، وزارت دادگستری آمریکا اتهامات خود را کنار گذاشت؛ تنها چند روز پس از آنکه نهاد ناظر با دریافت فقط ۱۸ میلیون دلار پرونده را مختومه کرد، آن هم بدون پذیرش جرم. وکلای آدانی استدلال کرده بودند که هیچ مدرکی برای پشتیبانی از این دو پرونده وجود ندارد، هیچ زیان‌دیده‌ای در کار نبوده و دادستانی هم از اختیار قانونی لازم برخوردار نبوده، زیرا رویدادهای مورد ادعا در هند اتفاق افتاده بودند. سومین پرونده، که مربوط به خرید ادعایی گاز ایرانِ مشمول تحریم‌ها بود و از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا مطرح شده بود، در همان روزی که پرونده وزارت دادگستری مختومه شد، با پرداخت مبلغی بسیار سنگین‌تر، یعنی ۲۷۵ میلیون دلار، حل‌وفصل شد.

ممکن است دادستان‌های آمریکایی به این نتیجه رسیده باشند که در دادگاه شانسی برای پیروزی ندارند. اما شاید آدانی از رویکرد معامله‌محور دولت ترامپ در قبال عدالت شرکتی هم بهره برده باشد. به نوشته نیویورک‌تایمز، تیم حقوقی آدانی، به سرپرستی رابرت جیوفرَا، وکیلی که پیش‌تر نمایندگی ترامپ را هم بر عهده داشته، به‌تازگی پیشنهاد قبلی این سرمایه‌دار به رئیس‌جمهور را دوباره مطرح کرده است: سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در آمریکا.

دلیل این مصالحه‌ها هرچه بوده باشد، برای آدانی یک دردسر بزرگ را از میان برداشته است. این اتهامات بر فعالیت‌های خارجی او سنگینی می‌کرد، برای نمونه، دولت کنیا پس از طرح پرونده‌های رشوه‌خواری، مجموعه‌ای از قراردادها را لغو کرد و همچنین باعث شده بود آدانی از ترس بازداشت نتواند به آمریکا سفر کند.

این دومین بار در چند سال اخیر است که آدانی نسبتاً بی‌گزند از بحران بیرون می‌آید. در ژانویه ۲۰۲۳، شرکت سرمایه‌گذاری هیدنبرگ ریسرچ ادعا کرد که گروه آدانی دست به تقلب حسابداری زده و از طریق شرکت‌های صوری، قیمت سهام خود را به‌طور مصنوعی بالا برده است. این ماجرا طی چند هفته ۱۵۰ میلیارد دلار از ارزش بازار این مجموعه را از بین برد و به لغو یک عرضه سهام انجامید. با این همه، نهاد ناظر بازار اوراق بهادار هند در سپتامبر سال گذشته در قبال این اتهام‌ها به آدانی برگه سلامت داد. در مقابل، خود هیدنبرگ در ژانویه ۲۰۲۵ فعالیتش را متوقف کرد.

اکنون باد موافق به نفع گروه آدانی می‌وزد. ارزش بازار این مجموعه از ابتدای سال تاکنون ۳۰ درصد افزایش یافته و به کمی بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار رسیده است. شرکت آدانی گرین انرژی، بازوی انرژی پاک این گروه، قرار است از تلاش هند برای یافتن جایگزین‌هایی برای هیدروکربن‌های خلیج فارس سود ببرد. این گروه همچنین در پی آن است که از هوش مصنوعی هم بهره مالی ببرد. آدانی با گوگل و دیگر شرکت‌های بزرگ ارائه‌دهنده زیرساخت ابری قرارداد بسته تا برق مورد نیاز مراکز داده آن‌ها را تأمین کند. افزون بر این، در فوریه، شرکت آدانی، هسته اصلی این امپراتوری تجاری، اعلام کرد که طی ده سال آینده حدود ۱۰۰ میلیارد دلار در مراکز داده متعلق به خودش سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

خوش‌اقبالی اخیر آدانی در تضاد با وضعیت رقیب سرسخت او، موکش آمبانی، دیگر صنعتگر گجراتی، قرار دارد. ارزش شرکت ریلاینس اینداستریز متعلق به آمبانی از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون ۱۳ درصد کاهش یافته است، که علت آن جنگ علیه ایران عنوان می‌شود. ریلاینس بخش زیادی از درآمد نقدی خود را از پالایش نفت و پتروشیمی به دست می‌آورد و به همین دلیل از افزایش قیمت نفت آسیب دیده است. وضع مالیات صادراتی بر سوخت‌های پالایش‌شده از سوی دولت هند هم کمکی به او نکرده است. در ماه آوریل، آدانی از آمبانی پیشی گرفت و به ثروتمندترین مرد هند تبدیل شد.

البته برخی از نیروهایی که آدانی را به جلو می‌رانند ممکن است معکوس شوند. شور و شوق نسبت به هوش مصنوعی شاید فروکش کند. ممکن است تنگه هرمز دوباره بازگشایی شود. اما دست‌کم در حال حاضر، به نظر می‌رسد همه‌چیز به نفع او پیش می‌رود. پیروزی حزب بهاراتیا جاناتا به رهبری مودی در انتخابات ماه گذشته در بنگال غربی، یکی از پرجمعیت‌ترین ایالت‌های هند، به این معناست که قراردادهای جدید زیرساختی ممکن است به‌زودی روانه سوی آدانی شوند. این استاد فرار درست به‌موقع خودش را از مهلکه بیرون کشیده است.