در نشستی که به منظور«بررسی فرصت‌ها و الزامات بهره‌گیری ازهاب لجستیکی ترکیه در توسعه تجارت و ترانزیت کشور» و با حضور دبیرکل اتاق تهران، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و ترکیه، روسای کمیسیون‌های تخصصی اتاق و نمایندگانی از وزارت امور خارجه، گمرک، راه‌آهن و کارشناسان حوزه حمل‌ونقل و تجارت خارجی برگزار شد. به باور حاضران این نشست، استفاده موثر از ظرفیت‌های لجستیکی ترکیه می‌تواند به حفظ تداوم تجارت، تامین کالاهای راهبردی و توسعه ترانزیت منطقه‌ای کمک کند و تحقق این هدف، نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، کاهش بوروکراسی، توسعه زیرساخت‌های مرزی و تدوین راهبردی منسجم در همکاری با ترکیه است.

تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری و مدل‌های حمل‌ونقل جدی گرفته شود

در ابتدای این نشست، فریدون وردی‌نژاد، دبیرکل اتاق تهران با اشاره به چالش‌های روزافزون صنعت حمل‌ونقل، ارائه راهکارهای عملیاتی برای تسهیل تجارت و ترانزیت را حیاتی خواند و ضمن اشاره به تلاش‌های کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران در جهت بهبود فرایندهای لجستیکی، خاطرنشان کرد: تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری و استفاده از ظرفیت‌های مرزی نباید محدود به دوران بحران و جنگ باشد، بلکه باید به‌عنوان یک راهبرد پایدار در دستور کار قرار گیرد.

به گزارش روابط‌عمومی اتاق تهران، وردی‌نژاد، با اشاره به تجربه چین در توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و تجارت بین‌الملل، ابتکار کمربند راه یا BRI را نمونه‌ای از نگاه آینده‌نگرانه این کشور به بهبود کریدورهای ترانزیتی دانست و تاکید کرد که ایران ناگزیر به بازتعریف جایگاه خود در شبکه تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی در این حوزه است.

او همچنین از تدوین یک پژوهش اختصاصی درباره مرز بازرگان توسط معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران خبر داد و خواستار مشارکت متخصصان حوزه‌های گمرک و لجستیک در تدوین این گزارش شد.

شناسایی چالش‌های حمل‌ونقل جاده‌ای در ارتباط با ترکیه

در ادامه،‌ مهرداد سعادت دهقان، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و ترکیه به مشکلات موجود در مناسبات تجاری دو کشور به ویژه در حوزه حمل‌ و نقل اشاره کرد و گفت که در شرایط کنونی، کامیون‌های ایرانی با محدودیت‌های متعددی برای ورود به ترکیه مواجه هستند.

 او سپس، پیشنهاد برگزاری دوره‌های آموزشی برای تجار و فعالان حوزه حمل‌ونقل را مطرح کرد و افزود: مسائل مربوط به هزینه‌های سوخت، قانون باک‌پُر، کنترل صادرات کالاهای ممنوعه و محدودیت‌های مرزی، بخشی از چالش‌هایی است که روند تجارت از مسیر ترکیه را با مشکل روبه‌رو کرده است. از همین رو، اتاق مشترک ایران و ترکیه در تلاش است تا با همکاری اتاق تهران و سایر سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط در ایران و ترکیه، گلوگا‌ه‌های تجاری به‌خصوص در بخش حمل‌ونقل را برطرف کند.

تعدد متولیان باعث کندی فرایندهای حمل‌ونقل شده است

پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران نیز تعدد نهادهای تصمیم‌گیر در حوزه تجارت و لجستیک را یکی از مهم‌ترین موانع پیش‌روی فعالان اقتصادی عنوان کرد و افزود: نبود هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، موجب شده تا صاحبان کالا در مرزها با مشکلات متعددی مواجه شوند؛ به‌طوری‌که برخی محموله‌ها پس از رسیدن به مرز، به‌دلیل نبود زیرساخت‌ها یا هماهنگی لازم متوقف می‌شوند؛ رفع مشکلات مرزی برای روان‌سازی تردد کالا باید به فوریت در دستور کار قرار گیرد.

 سنندجی همچنین با تاکید بر تقویت هم‌افزایی دولت و بخش‌خصوصی در بخش حمل‌ونقل، خواستار تشکیل کمیته‌های مشترک در این حوزه شد.

لزوم کاهش بوروکراسی‌های اداری در فرایندهای گمرکی

فاطمه اعتمادمقدم، مشاور رئیس کل و مدیرکل دفتر همکاری‌های بین‌الملل گمرک ایران نیز با اشاره به تجربه دوران جنگ، از نگرانی نسبت به بازگشت بوروکراسی‌های پیچیده اداری سخن گفت و افزود: در دوره بحران، هماهنگی میان دستگاه‌ها و روند واردات کالا با سرعت بیشتری انجام می‌شد، اما اکنون بیم آن می‌رود که فرایندها دوباره کند و پیچیده شوند. اعتمادمقدم در ادامه گفت: چالش ورود کالاهای ممنوعه از مسیر ترکیه چندان گسترده نیست و باید با تداوم همکاری میان دستگاه‌ها به روند ترخیص و ارسال کالاها سرعت بخشیده شود.

حسام‌الدین حلاج، معاون امور بین‌الملل و توسعه تجارت اتاق تهران نیز بررسی موضوعات مربوط به تجارت با ترکیه به‌ویژه در حوزه ترانزیت را مقدمه‌ای برای سفر رئیس اتاق تهران و هیات تخصصی همراه به استانبول دانست و تصریح کرد که این داده‌ها برای مذاکره با مسئولان مرتبط در کشور ترکیه ضروری هستند. حلاج افزود: با تنظیم محورهای عملیاتی بر مبنای مشکلات جاری برای طرح در این مذاکرات و ارائه آمارهای دقیق می‌توان نقشی حیاتی در تسهیل مبادلات و ارتباطات تجاری ایفا کرد.

او تاکید کرد که برگزاری این جلسه با توجه به شرایط جاری حاکم بر تجارت خارجی کشور و اهمیت حفظ پایداری زنجیره‌های تامین برنامه‌ریزی شده است.

ترکیه؛ دروازه ورود کالاهای ایرانی به اروپا

در بخش دیگری از نشست، آهو یاوری، کارشناس توسعه روابط بین‌الملل اتاق تهران، گزارشی با عنوان «بهره‌گیری از هاب لجستیکی ترکیه در بازآرایی تجارت و ترانزیت ایران» ارائه کرد. او با تشریح تحولات ژئوپلیتیکی اخیر، محدودیت تردد در تنگه هرمز، آسیب‌پذیری بنادر جنوبی و افزایش ۴۰ تا ۶۰ درصدی هزینه‌های حمل، بیمه و خدمات بندری را از جمله فشارهای محیطی بر تجارت خارجی ایران برشمرد و گفت: وابستگی تجارت خارجی کشور به مسیرهای جنوبی، ضرورت توسعه مسیرهای جایگزین را دوچندان کرده است.

او در گزارش خود، ترکیه را به دلیل موقعیت جغرافیایی و زیرساخت‌های گسترده حمل‌ونقل، یکی از گزینه‌های مهم برای ایفای نقش هاب مکمل لجستیکی ایران معرفی کرد و اتصال همزمان ترکیه به اروپا، قفقاز، آسیای مرکزی و مدیترانه، قرارگیری در کریدور شرق به غرب و دسترسی به بازارهای بالکان و اروپای مرکزی را از جمله مزایای این مسیر برشمرد. وجود شبکه یکپارچه جاده‌ای، ریلی، بندری و هوایی، فعالیت اپراتورهای بین‌المللی لجستیک و قابلیت تجمیع و بازتوزیع منطقه‌ای بار از دیگر ظرفیت‌های این کشور برای همکاری با ایران عنوان شد.

در این گزارش، مرزهای بازرگان، رازی و سرو به عنوان مهم‌ترین نقاط اتصال ایران به شبکه لجستیکی ترکیه مورد بررسی قرار گرفته و محدودیت ظرفیت عبور کامیون‌ها در مرز بازرگان، افزایش زمان انتظار خودروها، عدم توازن در پذیرش ناوگان ایرانی و محدودیت‌های بارگیری و سوخت‌گیری به‌عنوان چالش‌های جدی بخش جاده‌ای مطرح شدند.

 یاوری در ادامه، به وضعیت حمل‌ونقل ریلی اشاره کرد و گفت: حجم فعلی حمل ریلی میان ایران و ترکیه حدود ۷۰۰ هزار تن در سال است؛ در حالی که ظرفیت بالقوه این مسیر تا ۱.۵ میلیون تن برآورد می‌شود. تاخیر در تکمیل زیرساخت‌ها، مشکلات عملیاتی در مرز رازی و عدم بهره‌گیری کامل از قطارهای کانتینری و آسیب‌پذیری مسیر در برابر حوادث طبیعی نظیر زلزله و اختلالات زیرساختی از جمله موانع توسعه حمل‌ونقل ریلی با ترکیه به شمار می‌روند.به گفته او،  در بخش حمل‌ونقل هوایی نیز محدودیت ظرفیت هاب‌های هوایی ترکیه برای بار ایرانی، هزینه بالای انتقال کالاهای دارای ارزش افزوده و محدودیت‌های عملیاتی منطقه‌ای، از مهم‌ترین چالش‌ها محسوب می‌شوند.

بسته پیشنهادی اتاق تهران برای همکاری لجستیکی با ترکیه

در ادامه این نشست، بسته‌ای از پیشنهادهای عملیاتی که پیش‌تر در قالب نامه رئیس اتاق تهران به وزیر راه و شهرسازی ارائه شد‌ه‌بود، مورد بررسی قرار گرفت. بر این اساس، ایجاد راه‌گذر لجستیکی ویژه میان ایران و ترکیه، تفاهم‌نامه دسترسی ترجیحی به بندر مرسین، تشکیل اتاق عملیات مشترک میان نهادهای حمل‌ونقل دو کشور، توافق حمل‌ونقل ترکیبی با بارنامه یکپارچه و سرمایه‌گذاری ایران در زیرساخت‌های بندری و انبارداری ترکیه در این بسته پیشنهاد شده است. همچنین تشکیل کارگروه تخصصی مشترک، برگزاری وبینارهای تخصصی میان فعالان اقتصادی دو کشور و تدوین مطالعات هزینه - فایده برای تبیین منافع متقابل همکاری‌ها، از دیگر پیشنهادهای مطرح‌شده اتاق تهران به وزیر راه‌ و شهرسازی بوده است.

افزایش هزینه‌های لجستیک و دغدغه تامین مواد اولیه

حسین خاکباز، مشاور اتاق تهران در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک بین‌المللی نیز با اشاره به افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل کالاها گفت که هزینه بارگیری و تخلیه از بنادر ترکیه در ماه‌های اخیر چندین برابر شده است و به‌نظر می‌رسد حمل‌‌ونقل کالا از بندر مرسین دیگر مقرون‌به‌صرفه نیست.

محمد عیقرلو، دبیرکل فدراسیون حمل‌ونقل و لجستیک ایران هم ضمن انتقاد از برخی قوانین مانند قانون باک‌پُر پیشنهاد کرد که به دلیل هزینه بالای کارنه‌تیر از این ساز‌و کاراستفاده نشود.

 بهنام فرامرزیان، مشاور کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران نیز به این نکته اشاره کرد که به رغم اثر کارنه‌تیر بر هزینه‌های حمل‌و نقل ایران و ترکیه، گمرک ترکیه روی استفاده از کارنه‌تیر تاکید دارد.

ضرورت تدوین راهبرد منسجم در همکاری با ترکیه

در بخش دیگری از این جلسه، هادی قنبری، رئیس اداره مطالعات بازرگانی خارجی راه‌آهن، گزارشی از اقدامات انجام‌شده در این سازمان برای تسهیل حمل‌ونقل ریلی ارائه کرد و گفت: افزایش تعداد لوکوموتیوها، حضور گمرک در ایام تعطیل و همکاری با راه‌آهن ترکیه، بخشی از اقداماتی است که راه‌آهن برای تسریع واردات کالاهای اساسی و کاهش مشکلات لجستیکی انجام داده است.

مهرداد چشمه اعلائی، کارشناس اقتصادی ترکیه در وزارت امور خارجه نیز همکاری‌های توسعه‌ای با این کشور را از جمله اولویت‌ها در تجارت منطقه‌ای عنوان کرد و گفت که برای بهبود روند ترانزیت و لجستیک از مسیر ترکیه، سفارت ایران در ترکیه و وزیر راه‌وشهرسازی در حال مذاکره با این کشور هستند و تلاش می‌شود تا محور گفت‌وگوهای رئیس‌جمهور ایران با رئیس‌جمهور ترکیه در آینده نزدیک نیز به همین مسئله اختصاص پیدا کند.

 دیاکو حسینی، معاون مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران با بیان این‌که «نبود یک استراتژی کلان برای تعامل با ترکیه باعث سردرگمی مسئولان تجاری این کشور می‌شود» افزود: ایران تاکنون استراتژی دقیقی برای تجارت با ترکیه نداشته است؛ در حالی که ایران می‌توانست به مثابه پلی تجارت ترکیه با کشورهای حوزه خلیج‌فارس (GCC) را بهبود ببخشد. از سوی دیگر، این دو کشور در زمینه کریدورهای میانی نیز با یکدیگر رقابت می‌کنند.

او افزود: پیش از هر اقدامی لازم است یک استراتژی کلان برای تعاملات تجاری با این کشور تدوین شود و اتاق تهران می‌تواند در تدوین این استراتژی و بهبود روابط تجاری با ترکیه نقشی کلیدی ایفا کند.

راه‌اندازی پنجره واحد یکپارچه تجارت با ترکیه

افسانه لک‌تبریز، مشاور خدمات مالی و بانکی بین‌المللی اتاق تهران از دریچه متفاوتی به موضوع ارتباطات تجاری با ترکیه پرداخت و گفت: تداوم جریان انتقال کالا و ارتقای سطح تعاملات تجاری در این زنجیره ارزش در گرو هماهنگی در سیاست‌های حمل‌‌ونقلی و مراودات بانکی و تجاری دو کشور است.

او خاطرنشان کرد: افزایش ارتباطات تجاری، همکاری‌های پولی و بانکی و شناسایی ریسک‌های ارزی به‌خصوص نوسانات لیر از جمله موضوعاتی است که باید در تجارت با ترکیه مورد بررسی قرار گیرد و ابزارهایی برای پوشش ریسک این نوسانات شناسایی و معرفی شوند. لک تبریز از ضرورت طراحی یک پنجره واحد تجاری برای ارتباط با ترکیه سخن گفت.

در ادامه این نشست، سایر حاضران نیز به بیان دیدگاه‌ها و نظرات خود پرداختند و مشکلات گمرکی، صف‌های طولانی پشت مرزها، عدم امکان گذر کامیون‌های ایرانی و تغییرات ناگهانی در قوانین و مقررات را از چالش‌های همکاری با این کشور برشمردند و با تاکید بر تحولات اخیر منطقه، ضرورت بازآرایی کریدورهای تجارت خارجی ایران را ضروری دانستند.