در نشست تخصصی «شناسایی فرصت‌ها و ظرفیت‌های هاب لجستیکی خورگوس» که با حضور روسای کمیسیون‌های «تسهیل و توسعه تجارت» و «حمل و نقل» و همچنین دبیرکل اتاق تهران و نمایندگانی از وزارت امور خارجه، وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای و نمایندگان تشکل‌ها برگزار شد، نقش هاب لجستیکی خورگوس در بهبود فرایندهای تجاری و زنجیره تامین با رویکردی تحلیلی و عملیاتی مورد بررسی قرار گرفت.

اتاق تهران؛ پیشگام در توسعه همکاری با خورگوس

حسام‌الدین حلاج، معاون امور بین‌الملل اتاق تهران در این نشست با اشاره به اقدامات انجام شده برای توسعه تجارت از مسیر خورگوس، اعلام کرد تفاهم‌نامه همکاری میان اتاق تهران و اتاق بازرگانی خورگوس به امضا رسیده است.

به گزارش روابط‌عمومی اتاق تهران، وی با تاکید بر اهمیت مدیریت زنجیره تامین در شرایط حساس کنونی گفت: مدیریت زنجیره تامین یکی از محورهای کلیدی توسعه اقتصادی کشورهاست و استفاده از ظرفیت هاب لجستیکی خورگوس می‌تواند به بهبود تجارت خارجی کشور کمک کند.

پس از ارايه این توضیحات، آهو یاوری، کارشناس توسعه روابط بین‌الملل اتاق تهران گزارشی با عنوان «بازآرایی کریدورهای تجاری در شرایط جنگی و اختلال زنجیره‌های تامین» ارائه کرد و به نقش خورگوس در بازتعریف مسیرهای شرقی -غربی تجارت خارجی پرداخت.

به‌گفته یاوری، محدودیت تردد در تنگه هرمز، کاهش خدمات برخی خطوط کشتیرانی بین‌المللی در خلیج فارس، افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل، اختلال در فرایند واردات و دشواری برنامه‌ریزی تجاری در شرایط جنگی، آسیب‌پذیری مسیرهای تجاری کشور را افزایش داده است.

او با اشاره به مزیت‌های مسیر زمینی و ریلی چین-آسیای مرکزی، از جمله ثبات بیشتر، سرعت حمل بالاتر و امکان برنامه‌ریزی، این کریدور را یکی از مسیرهای جایگزین مهم برای تجارت ایران دانست و عنوان کرد که ایجاد ظرفیت پایدار ریلی و اتصال عملیاتی، همچنان از چالش‌های اصلی این مسیر به شمار می‌رود.

طبق گزارش معاونت امور بین‌الملل اتاق تهران، دروازه خورگوس در مرز چین و قزاقستان، یکی از مهم‌ترین هاب‌های ریلی و بندرهای خشک در کریدور چین-آسیای مرکزی و اروپاست و نقشی محوری در ابتکار کمربند -راه ایفا می‌کند.

در این نشست، ویژگی‌هایی همچون کاهش وابستگی به بنادر پرریسک در شرایط تنش منطقه‌ای، وجود زیرساخت منطقه آزاد و بندر خشک، امکان انجام همزمان عملیات لجستیکی، انبارداری، ارزش‌افزوده و صادرات مجدد، عبور روزانه حدود ۶۰ قطار باری، توسعه تجارت دیجیتال و گمرک هوشمند و کاهش زمان ترخیص کالا از طریق پنجره واحد گمرکی از جمله مزیت‌های بهره‌گیری از هاب لجستیکی خورگوس عنوان شد.

کارشناس توسعه روابط بین‌الملل اتاق تهران، همچنین با اشاره به نقش اتاق تهران در توسعه دیپلماسی اقتصادی بخش‌خصوصی گفت: اتاق تهران برای نخستین‌بار ارتباطی ساختارمند و نهادی با اتاق بازرگانی خورگوس برقرار کرده و این همکاری وارد مرحله تعاملات عملیاتی شده است.

او امضای تفاهم‌نامه همکاری، توافق برای ایجاد دفاتر نمایندگی، تبادل هیئت‌های تجاری، برگزاری نشست‌های مشترک، بازدید از مراکز لجستیکی و پایانه‌های گمرکی، بررسی ایجاد کریدور سبز گمرکی، توسعه همکاری در حوزه تجارت دیجیتال و شناسایی ظرفیت‌های همکاری صنعتی را از جمله اقدامات انجام‌شده برشمرد. 

هم‌افزایی اتاق‌های بازرگانی تهران و خورگوس؛ گام نخست در توسعه تجارت جهانی

در ادامه این جلسه، فریدون وردی‌نژاد، دبیرکل اتاق تهران نیز با اشاره به تاسیس نمایندگی اتاق بازرگانی خورگوس در اتاق تهران گفت: طبق توافق‌نامه‌ای که پس از چندین نشست با اعضای اتاق بازرگانی خورگوس در چین منعقد شد، مقرر شد که یک دفتر در تهران و یک دفتر در خورگوس تاسیس شود تا تعاملات تجاری ساده‌تر انجام گیرد.  او افزود:دفتر نمایندگی اتاق بازرگانی خورگوس در اتاق تهران راه‌اندازی شده و در حال فعالیت است. دفتر نمایندگی اتاق تهران در خورگوس چین نیز به‌همراه یک مرکز نمایشگاهی برای تجارت با این کشور آماده شده اما هنوز به بهره‌برداری نرسیده و امیدواریم در آینده نزدیک  این دفتر راه اندازی شود.

دبیرکل اتاق تهران همچنین تاکید کرد که با رفع مشکلات لجستیکی از جمله بازگشت کانتینرها و تمرکز بر کالاهایی با ارزش بالا و حجم کم، امکان بهره‌گیری از این ظرفیت با بهترین امکانات فراهم می‌شود. 

لزوم کاهش وابستگی به مسیرهای جنوبی و بهره‌مندی از حمل‌ونقل ترکیبی

دیاکو حسینی، معاون مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران نیز خورگوس را نقطه اتصال مهم غرب چین و آسیای مرکزی توصیف کرد و گفت: ظرفیت‌های اوراسیا طی سال‌های گذشته به‌دلیل تمرکز بر کریدورهای جنوبی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پس از جنگ ۱۲ روزه، یک خودآگاهی در میان فعالان اقتصادی شکل گرفته که اتکای صرف به بنادر جنوبی کافی نیست و باید حمل‌ونقل ترکیبی در اولویت قرار گیرد.

حسینی با تاکید بر لزوم همکاری دولت و بخش‌خصوصی برای کاهش موانع تجاری و گسترش تعاملات منطقه‌ای، پیشنهاد کرد که بخش‌های دولتی و خصوصی در ساخت و خرید کشتی‌های رورو مشارکت کنند تا سرعت حمل‌ونقل افزایش یابد و زمینه جذب سرمایه‌گذاری خارجی نیز فراهم شود.

تاکید بر رفع موانع لجستیکی و توسعه زیرساخت‌ها

محمدرضا غفرالهی، رئیس کمیسیون تسهیل و توسعه تجارت اتاق تهران، اطلاع‌رسانی درباره مسیرهای جایگزین برای فعالان اقتصادی را ضروری دانست و گفت: اکنون زمان تغییر رویکرد و توجه جدی‌تر به مسیرهای ریلی و کریدورهای جایگزین فرا رسیده است. پیشنهاد می‌شود در این زمینه اطلاع‌رسانی گسترده‌ای صورت پذیرد و سازوکاری برای بهره‌برداری از تمامی مسیرهایی که امکان نقل و انتقال کالا از طریق آن‌ها فراهم است اندیشیده شود. در عین حال، لازم است درباره ظرفیت‌های لجستیکی خورگوس هم اطلاع‌رسانی و شفاف‌سازی صورت گیرد تا فعالیت‌های تجاری و ارسال کالاها به شکل روان انجام شود.

حسین جوشقانی، مشاور وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز با اشاره به نقش مناطق آزاد در بهبود وضعیت لجستیکی کشور بر توسعه مشارکت عمومی-خصوصی در این مناطق تاکید کرد.

او با بیان اینکه«منطقه آزاد سرخس یکی دیگر از اولویت‌های راهبردی در این کریدور است» از آمادگی وزارت اقتصاد برای رفع گره‌های لجستیکی و همکاری با بخش‌خصوصی سخن گفت.

در بخش دیگری از این نشست، محسن فغانی، رئیس اداره اول شرق اروپای وزارت امور خارجه و سرکنسول سابق ایران در آلماتی با تاکید بر ظرفیت‌های تجاری و فرهنگی منطقه خورگوس گفت:این منطقه آزاد تجاری، فرهنگی و گردشگری توانایی تبدیل شدن به یک بازارچه بزرگ مرزی را دارد‌ . به بیان دیگر، خورگوس می‌تواند فرصتی برای ارائه کالاهای ایرانی و توسعه اقتصاد فرهنگی ایجاد کند. در نتیجه پیشنهاد می‌شود انتقال کالاهای فرهنگی ایرانی و عرضه آن در بازار بزرگ چین علاوه بر مسئله ترانزیت و لجستیک مدنظر قرار گیرد.

 ضرورت ارايه آنالیز دقیق از ابعاد استفاده از مسیرهای جایگزین

علی‌اکبر شامانی، معاون امور گمرکی گمرک نیز بر ضرورت تهیه گزارش دقیق از ظرفیت‌های این کریدور و بررسی مسائل مربوط به هزینه تمام‌شده کالاها، تامین نهاده‌های اساسی و معافیت‌های گمرکی تاکید کرد. او در ادامه با تاکید بر اینکه«در شرایط کنونی باید به فکر مسیر‌های جایگزین‌  تجاری باشیم» افزود: ظرفیت خورگوس در حوزه‌‌های ریلی و دریایی باید مورد بررسی قرار گیرد و پس از یک آنالیز دقیق و واقعی، این ظرفیت‌ها به مرحله عملیاتی برسند. میزان هزینه‌ها و اثر آن در قیمت تمام‌شده هم لازم است در این گزارش‌های تحلیلی مورد توجه قرار گیرند.

امیر عابدی، رئیس اتاق مشترک ایران و قزاقستان با اشاره به این که توجه به پیشنهادات بخش‌خصوصی در ارتباط با مسیرهای جایگزین ضروری است،‌ گفت:بهره‌گیری از این مسیرها مستلزم رفع محدودیت‌های تجاری و حل و فصل مسائل مرتبط با  گمرک و بانک مرکزی است.

در ادامه، مهدی فرازی، رئیس اداره اول آسیا و اقیانوسیه (چین و مغولستان) وزارت امور خارجه بر ضرورت گفت‌وگو و تعامل موثر میان بخش‌های دولتی و خصوصی تاکید کرد. او با بیان اینکه«استفاده از زیرساخت‌های تجاری برای تامین کالاها در حال حاضر اهمیتی دو چندان یافته است» رفع محدودیت‌ها و بررسی مشکلات لجستیکی در برخی مرزها از جمله اینچه برون را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دانست.

راهکارهای کاهش قیمت تمام‌شده حمل‌ونقل ریلی

پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران نیز با اشاره به چالش‌های موجود در حوزه حمل‌ونقل دریایی از آغاز جنگ ۴۰ روزه تاکنون، توجه به توسعه حمل‌ونقل ریلی را ضروری دانست و گفت: موضوع بازگشت کانتینرهای خالی و هزینه‌های ناشی از آن، یکی از مسائل کلیدی تجارت در مسیر ریلی چین به تهران است.

 او افزود:پیشنهاداتی برای حل این مسئله مطرح شده اما هنوز به‌مرحله اجرا نرسیده است. حل مسسله کانتینرهای خالی نه‌تنها قیمت تمام‌شده کالاها را کاهش می‌دهد بلکه فرایندهای واردات و صادرات را تسهیل می‌کند.

محمد سعیدنژاد، عضو هیئت‌رئیسه انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی در ادامه این نشست تخصصی از اهمیت مرزهای اینچه‌برون و سرخس در تعاملات تجاری با چین و کشورهای اوراسیا سخن گفت و خواستار رفع مشکلات لجستیکی و افزایش ناوگان حمل‌ونقل و ایجاد توازن میان واردات و صادرات شد.

امکان جابه‌جایی کالا از هر نقطه از چین به هر نقطه از ایران

در ادامه، سید علیرضا سیدوکیلی، دبیر انجمن صنفی شرکت‌‌های حمل‌‌ونقل ریلی و خدمات وابسته نیز به تبیین  جایگاه کریدور چین-ایران به‌عنوان بخش کلیدی از محور راهبردی شرق- غرب و اهمیت آن پرداخت. سیدوکیلی درباره این کریدور چنین گفت: این مسیر زمان حمل کالا را به طور چشمگیری کاهش می‌دهد. ظرفیت جذب بار از چین و اروپا نیز بسیار بالا و رو به افزایش است و فعال‌سازی این کریدور برای حفظ سهم ایران در ترانزیت منطقه‌ای حیاتی است.

او افزود: از اهمیت این کریدور می‌توان به امکان جابه‌جایی انواع کالا از هر نقطه از چین به هر نقطه از ایران اشاره کرد. حداقل ظرفیت قطار چین به ایران پنجاه کانتینر چهل فوتی است و پس از تکمیل ظرفیت در سریع‌ترین زمان ممکن حرکت می‌کند.

دبیر انجمن صنفی شرکت‌‌های حمل‌‌ونقل ریلی و خدمات وابسته توضیح داد که بندر خشک خورگوس در مرز قزاقستان-چین واقع شده و بزرگ‌ترین بندر خشک آسیای مرکزی و هاب حمل‌ونقل میان چین، اروپا، آسیای مرکزی و خاورمیانه است که مزایای متنوعی در حوزه حمل‌ونقل ریلی و ترکیبی دارد.

او همچنین پیشنهاداتی را مطرح کرد که از میان آن‌ها می‌توان به توسعه حمل‌‌ونقل ترکیبی از طریق همکاری‌های مشترک ریلی-دریایی و توافق با راه‌آهن کشور برای افزودن کانتینرهای ۲۰ فوتی اشاره کرد. به‌گفته سیدوکیلی، در صورتی که کانتینرهای ۲۰ فوتی مورد توافق قرار گیرند، بازگشت آن‌ها از طریق حمل‌ونقل دریایی امکان‌پذیر می‌شود و می‌‌توان مسئله هزینه-فایده را بررسی کرد.

در بخش دیگری از این نشست، علیرضا مقدسیان، رئیس کارگروه موافقتنامه‌ها و کنوانسیون‌های سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای با اشاره به رشد ترانزیت در این مسیر، طی سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶، توضیح داد که با توجه به راه‌اندازی دو گذرگاه مرزی و ساخت بزرگراه چین غربی، این منطقه از اهمیتی ویژه برخوردار شده است و بهره‌گیری از این کریدور با پشتوانه پژوهش‌هایی که منتهی به توسعه مرزی شود و در آن مدیریت ریسک، پتانسیل‌های همکاری مشترک و موانع صادرات کالا مورد بررسی قرار گیرد، الزامی است.

در پایان این نشست، معاون امور بین‌الملل و توسعه تجارت اتاق تهران  با جمع‌بندی مباحث مطرح‌شده، از برگزاری جلسات مشترک با سازمان راهداری، وزارت اقتصاد و همچنین انجام پژوهش‌های تخصصی برای شناسایی ظرفیت‌ها، رفع موانع و تسهیل فرایندهای مرتبط با این کریدور خبر داد.