کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق تهران با همکاری معاونت بررسی‌های اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق و همچنین انجمن ترویج کسب‌وکارهای خانوادگی در حال تکمیل دو پروژه تحقیقاتی برای شناسایی چالش‌های کسب‌وکارهای خانوادگی،راهکارهای تداوم و افزایش تاب‌آوری این بنگاه‌‌های اقتصادی و بررسی سازوکارهای مراکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق‌های بازرگانی است. بر اساس آنچه که در هفتمین جلسه کمیسیون حکمرانی سازمانی مطرح شد، واکاوی موانع و مشکلات کسب‌وکارهای خانوادگی از طریق جمع‌آوری داده‌های جهانی و بررسی راهکارهای رفع این موانع در دستور کار قرار گرفته و نتایج آن توسط اتاق تهران منتشر خواهد شد.

حسن فروزان‌فرد، رئیس این کمیسیون در ابتدای این جلسه نقش کسب‌وکارهای خانوادگی را در توسعه اقتصادی کشورها بسیار پررنگ توصیف کرد و گفت: به‌دلیل اهمیت کسب‌وکارهای خانوادگی، کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق تهران دو پروژه پژوهشی را در این زمینه آغاز کرده که نتایج و دستاوردهای آن تا پایان سال ۱۴۰۴ ارائه خواهد شد.

فروزان‌فرد توضیح داد: پروژه تحقیقاتی «مطالعه چالش‌های پیش روی کسب‌وکارهای خانوادگی و ارائه راهکارهای رفع آن» با همکاری معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران و انجمن ترویج کسب‌وکارهای خانوادگی در حال پیگیری است و پروژه مطالعاتی «الگوی تاسیس مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق بازرگانی، صنایع، معادن ‌و کشاورزی تهران براساس بهینه‌کاوی مراکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق‌های بازرگانی دبی، ریاض، استانبول و دهلی‌نو» نیز مقدمه‌ای برای راه‌اندازی این مرکز در اتاق تهران خواهد بود.

او با بیان‌اینکه «بسیاری از کشورهای همسایه یک مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی را در اتاق‌های بازرگانی‌شان تاسیس کرده‌اند»‌ تصریح کرد: تصمیم به راه‌اندازی مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق تهران، منوط به بررسی نمونه‌های خارجی آن مانند اتاق بازرگانی دبی، ریاض، استانبول و دهلی‌نو شده است. از آن‌جا که شورای راهبردی مرکزسرمایه‌گذاری و کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق تهران ایجاد شده، قصد داریم پس از اتمام این پژوهش، پیشنهاداتمان را برای راه‌اندازی مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق تهران با این شورا در میان بگذاریم.

در ادامه، علی بقایی سرابی، جامعه‌شناس و عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد درباره پژوهش مربوط به چالش‌های کسب‌وکارهای خانوادگی، توضیحاتی را ارائه کردو گفت: در این پژوهش، چالش‌های کسب‌وکارهای خانوادگی  از زمان راه‌اندازی مورد ارزیابی قرار می‌‌گیرند و راهکارهای تداوم و ماندگاری این بنگاه‌ها بررسی می‌شود. تاکنون وضعیت کسب‌وکارهای خانوادگی در چند کشور از جمله، دانمارک، آمریکا، آلمان، ژاپن، ایتالیا، عربستان، قطر و ترکیه مورد بررسی قرار گرفته‌اند و  از مطرح‌ترین چالش‌های این کسب‌وکارها می‌توان به مسائل شکاف‌های نسلی، مباحث فرهنگی، ساختاری و حکمرانی، روان‌شناختی و عاطفی، مدیریتی و راهبردی اشاره کرد.

این عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد بر این باور است که با وجود تفاوت‌های فرهنگی، قانونی و  حکمرانی در کشورهای مختلف، همچنان الگوهای مشابهی در زمینه تاب‌آوری کسب‌وکارهای خانوادگی وجود دارد. او توضیح داد: تداوم و جانشینی یکی از چالش‌های جدی کسب‌وکارهای خانوادگی در منطقه خاورمیانه و آسیاست و کشورهایی مانند قطر و ترکیه با فقدان برنامه رسمی و حرفه‌ای، تصمیم‌گیری غیرشفاف، اختلافات خانوادگی و ضعف ساختار حکمرانی در این زمینه مواجه شده‌اند. این کشورها با برگزاری کارگاه‌های آموزشی، تشکیل هیئت‌مدیره مستقل، تقویت مالکیت شرکتی مشکلاتشان را مدیریت کرده‌اند. در کشورهای پیشرفته نظیر آلمان نیز چالش‌ها با برنامه‌ریزی رسمی، ابزارهای تحلیلی و مشاوره کنترل شده است.

لزوم ارائه راهکارهای افزایش تاب‌آوری کسب‌وکارها

دیاکو حسینی، معاون بررسی‌های اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق بازرگانی تهران، ارائه چنین پژوهش‌هایی را برای رفع مشکلات فعالان اقتصادی ضروری خواند و خاطرنشان کرد: یکی از اصلی‌ترین وظایف اتاق‌های بازرگانی، حمایت از اعضا در دوران بحران‌ است‌.

او پیشنهاد کرد که در پژوهش‌های اقتصادی مانند بررسی چالش‌های کسب‌وکارهای خانوادگی به این نکته توجه شود که اتاق تهران چگونه می‌تواند به تاب‌آوری کسب‌وکارهای خانوادگی کمک کند‌. از طرفی، لازم است نقاط قوت بنگاه‌های اقتصادی خانوادگی برای عبور بنگاه‌های غیرخانوادگی از شرایط بحرانی بررسی شود.

کسب‌وکارهای خانوادگی، پیشران اقتصاد می‌شوند

 در ادامه این جلسه، زهیر صیامیان گرجی، تاریخ‌نگار و عضو انجمن ترویج کسب‌وکارهای خانوادگی نیز با اشاره به نقش مراکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق‌های بازرگانی گفت: شکل‌گیری یک مرکز برای پایش و رصد وضعیت کسب‌وکارهای خانوادگی، منجر به افزایش تاب‌آوری و توانمندسازی شرکت‌های خانوادگی و در نهایت رشد اقتصادی می‌شود.

او تاکید کرد که پویایی و انعطاف در کسب‌وکارهای خانوادگی راز ماندگاری بسیاری از آنها به‌شمار می‌‌رود و با سنجش دوام این کسب‌وکارها و راهکارهای عبور از بحران در این بنگاه‌ها می‌توان الگوهای گذار و حل مشکلات را در سایر شرکت‌ها پیاده‌سازی کرد. صیامیان تصریح کرد: در جریان پژوهشی که برای طراحی الگوی تاسیس مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق بازرگانی تهران در حال انجام است، متوجه شدیم که اتاق دهلی‌نو و ریاض، نسبت به رویکردی که اتاق استانبول و دبی پیش گرفته‌اند، شباهت بیشتری با اتاق‌های بازرگانی در ایران دارند.

عضو انجمن ترویج کسب‌وکارهای خانوادگی در ادامه به ارائه گزارشی از مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی پرداخت و خاطرنشان کرد: داده‌ها نشان می‌دهند که ۹۰ درصد کسب‌وکارها در عربستان، خانوادگی هستند، به‌همین خاطر است که اتاق ریاض، در تاسیس مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی، این کسب‌وکارها را یک اکوسیستم هم‌افزا تلقی کرده است. نکته قابل توجه درباره این مرکز این است که در نظام سیاست‌گذاری عربستان سعودی، مرکز کسب‌وکار خانوادگی فراتر از یک نهاد مشورتی به‌شمار می‌رود و در واقع کارگزار نهادی اتاق ریاض محسوب می‌شود.

او توضیح داد: مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی در اتاق ریاض علاوه‌بر آن‌که به رشد اقتصادی، اثرگذاری اجتماعی و تلاش کسب‌وکارها برای دریافت استانداردها و گواهی‌های بین‌المللی منجر شده، سبب ارتقای این اتاق نیز شده است. در این مرکز هویت کارآفرینان خانوادگی به رسمیت شناخته شده و نقش‌ آن‌ها در رسانه، هنر و جامعه بررسی می‌شود. ایجاد عدالت توزیعی در حق عضویت‌ اتاق ریاض، حل مسئله انتقال بین‌نسلی، همکاری با نهادهای واسط، مسائل مرتبط با وقف شرکتی، مسئولیت اجتماعی برای کمک به سایر بخش‌های جامعه و توانمندسازی زنان از جمله برنامه‌های متمرکز در مرکز کسب‌وکارهای خانوادگی اتاق ریاض است.

به‌گفته صیامیان، این نوع از کسب‌وکارها آن‌قدر برای عربستان حائز اهمیت است که در سند ۲۰۳۰ این کشور، کسب‌وکارهای خانوادگی به‌عنوان «قهرمانان ملی توسعه» معرفی شده‌اند.

در ادامه این نشست، سیدعلی حسینی‌نژاد، مدیرعامل انجمن کسب‌وکارهای خانوادگی به نقش تعادلی کسب‌وکارهای خانوادگی در تضمین پایداری اشاره کرد و گفت: می‌توان راهکارهای این کسب‌وکارها برای عبور از بحران را بررسی کرد و از آن‌ها در افزایش تاب‌آوری سایر بنگاه‌های اقتصادی بهره برد؛ البته به‌شرطی که محدود به گفت‌وگو نشویم و به سمت گفتمان‌سازی برویم.

پس از آنکه سایر حاضران نیز به بیان دیدگاه‌ها و نظرات خود پرداختند، رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق تهران اعلام کرد که  احتمالا تا پایان سال ۱۴۰۴ این دو پروژه پژوهشی در حوزه حکمرانی کسب‌وکارهای خانوادگی به سرانجام رسیده و با انتشار نتایج آن، سازوکارهای رفع چالش‌های این نوع از کسب‌وکارها نیز ارائه شود.