شانزدهمین نشست تخصصی «معرفی فرصت‌های کارآفرینی در حوزه محیط زیست» با هدف ترویج و توانمندسازی بنگاه‌های اقتصادی استان تهران در حوزه مسئولیت اجتماعی، توسط معاونت مجلس، تشکل ها و امور اجتماعی اتاق بازرگانی تهران و با همکاری مشترک کانون کارآفرینی استان تهران برپا شد. کارشناسان و صاحب نظران در این نشست چنین عنوان کردند با تسهیل بهره‌گیری از فرصت‌های کارآفرینانه در حوزه محیط زیست، علاوه کاهش مخاطرات زیست محیطی، امکان تولید ثروت نیز فراهم می‌شود.

به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی تهران، در آغاز این نشست ابوعلی گلزاری، مدرس دانشگاه با اشاره به وضعیت پسماند در کشور گفت: سالانه حدود ۲۰ میلیون تن پسماند عادی در کشور تولید می‌شود که بخشی از آن وارد آب‌های سطحی و زیرزمینی می‌شود و هیچ تصفیه‌ای روی آن صورت نمی‌گیرد. او افزود: این آلودگی‌ها باعث کاهش جمعیت ماهی‌ها، تخریب سالانه ۴۰۰ هکتار از زمین‌های مرغوب و آسیب جدی به منابع آب و خاک شده و اثرات زیست‌محیطی آن روزبه‌روز افزایش می‌یابد.

گلزاری اعلام کرد که سالانه حدود ۵۰ میلیون تن پسماند کشاورزی، ۴۰ میلیون تن پسماند صنعتی، ۳۵ تا ۴۰ میلیون تن پسماند ساختمانی و۲۰ میلیون تن پسماند عادی شهری در کشور تولید می‌شود که مدیریت ناکارآمد این پسماندها علاوه بر آسیب‌های زیست‌محیطی، مانع بهره‌برداری اقتصادی از این منابع ارزشمند می‌شود. حال آنکه، در صورت استفاده صحیح، فرصت‌های قابل توجهی برای ایجاد اشتغال و توسعه کسب‌وکار پدید می‌‌‌‌آید.

به گفته او در صورت مدیریت صحیح، این پسماندها می‌توانند سالانه۱۰میلیارد دلار به اقتصاد کشور تزریق کرده و حدود یک میلیون شغل ایجاد کنند.

این استاد دانشگاه همچنین یادآور شد که برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری در زمینه مدیریت پسماندهای مختلف، می‌تواند ضمن کاهش اثرات زیست‌محیطی، به اقتصاد کشور کمک شایانی کند و جایگاه ایران را در زمینه کارآفرینی محیط زیستی ارتقا دهد.

او به ضرورت آموزش و ایجاد عادات زیست محیطی اشاره کرد: حتی بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با اصول اولیه مدیریت پسماند آشنا نیستند و تغییر رفتار نیازمند تمرین و ایجاد عادت است. بدون فرهنگ‌سازی، هیچ اقدام عملی مؤثری رخ نخواهد داد. گلزاری به اهمیت اقتصاد چرخشی پرداخت و گفت: در این مدل، پسماند هر صنعت به عنوان خوراک صنعت دیگر استفاده می‌شود.

این استاد دانشگاه افزود: تکنولوژی‌های سنسور و تگ‌های هوشمند می‌توانند جمع‌آوری و حمل ونقل پسماند را بهینه کنند و مدیریت پسماند ارزشمند و غیرارزشمند را امکان‌پذیر سازند.

او، فرصت‌های کارآفرینی را در پسماندهای چوبی، پلاستیکی، کشاورزی و گیاهان دارویی عنوان کرد و گفت: برای مثال، تفاله قهوه و چای، پوست تخمه، پوست گردو و پسماند گیاهان دارویی می‌توانند به محصولات با ارزش مانند کود، خوراک دام، چوب پلاس و آجرهای سبک تبدیل شوند.

گلزاری تأکید کرد: پسماند یک منبع اقتصادی و محیط زیستی بالقوه است که هنوز در کشور به شکل مؤثر مدیریت نمی‌شود. با هوشمندسازی، اقتصاد چرخشی، آموزش و تبدیل آثار محیط زیستی به رد پای کربن، می‌توان این منابع را به ارزش اقتصادی تبدیل کرده و آسیب‌های زیست‌محیطی را کاهش داد.

از کاهش بارش تا فرصت‌های کارآفرینی

حسین نایب، عضو هیئت مدیره انجمن آب و فاضلاب ایران نیز در این نشست به تشریح  وضعیت منابع آب کشور پرداخت و آن را یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ایران در بخش‌های شرب، صنعت و کشاورزی دانست.

طبق داده های اعلامی او، میانگین بارش سالیانه در ایران در دهه‌های گذشته حدود ۲۴۰ میلی‌متر بوده که در حال حاضر به زحمت به ۲۰۰ میلی‌متر رسیده است و در برخی استان‌ها کاهش ۵۰ درصدی بارندگی را نسبت به بلندمدت ثبت کرده اند. علاوه بر کاهش کمی بارش، تغییر ماهیت بارش‌ها نیز از جمله مشکلات مهم است؛ بارش‌های برفی که برای تغذیه منابع آب موثر بودند جای خود را به باران‌های سیلابی داده‌اند که رواناب شده و از دسترس خارج می‌شوند.

او افزود: افت تراز آب‌های زیرزمینی و پدیده فرونشست از دیگر پیامدهای این وضعیت است که تمام کشور را درگیر کرده است. مناطقی مانند تهران، اصفهان و خراسان رضوی با اعداد بسیار نگران‌کننده‌ای در فرونشست مواجه هستند. همزمان با کاهش کمی منابع، کیفیت آب سطحی و زیرزمینی نیز کاهش یافته و افزایش شوری، نیترات و شکوفایی جلبکی در منابع آب مشاهده می‌شود. میزان نیترات در آبخوان تهران، شهریار و جنوب غربی تهران گاهی دو تا سه برابر حد استاندارد است. تالاب‌ها و دریاچه‌ها نیز با پدیده شکوفایی جلبکی و پیر شدن مواجه هستند.

عضو هیئت مدیره انجمن آب و فاضلاب ایران با بیان اینکه«بحران آب اثرات اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه دارد» گفت: در بخش اقتصادی، بسیاری از نیروگاه‌ها توان تأمین آب لازم را ندارند و امکان توسعه آن‌ها محدود است. در بخش اجتماعی، تعارضات میان استان‌ها مانند چهارمحال و بختیاری با خوزستان، خوزستان با اصفهان و اصفهان با یزد مشاهده می‌شود.

نایب ادامه داد: سرانه آب تجدیدپذیر کشور از ۱۳۰۰ متر مکعب در دهه‌های گذشته به حدود ۱۲۰۰ متر مکعب به ازای هر نفر کاهش یافته است. منابع آب تجدیدپذیر کل کشور در دهه ۷۰ حدود ۱۳۰ میلیارد متر مکعب در سال بوده که در سال ۱۴۰۲ به کمتر از این میزان رسیده است. بیش از ۳۹ میلیون نفر در کشور با فرونشست مواجه هستند و ۳۸۰ شهر و ۹۲۰ روستا با این پدیده دست و پنجه نرم می‌کنند.

عضو هیئت مدیره انجمن آب و فاضلاب ایران، با بیان اینکه«به طور میانگین ۳۳ تا ۳۵ درصد از آب تزریق شده به شبکه‌های شهری به حساب نیامده و با احتساب نشت داخل ساختمان، حدود ۹ میلیارد متر مکعب آب هدر می‌رود» افزود: تنها یک میلیارد متر مکعب این میزان هدررفت، می‌تواند مشکل کل استان تهران را حل کند.

او با اشاره به اینکه بحران آب می‌تواند زمینه فرصت‌های کارآفرینی و توسعه کسب وکارهای نوآورانه را فراهم کند، گفت: بازارهای هدف شامل مصارف خانگی، صنایع، کشاورزی، شرکت‌های آب منطقه‌ای، شرکت‌های فاضلاب و سرمایه‌گذاران بخش‌خصوصی هستند. به عنوان نمونه در بخش صنعتی، استفاده از خنک‌کننده‌های جایگزین، بازیابی مواد ارزشمند از لجن تصفیه شده و بهره‌گیری از آب نامتعارف امکان‌پذیر است و در بخش کشاورزی، روش‌های نوین آبیاری و کاهش هدررفت، فرصت‌های کسب وکار را ایجاد می‌کند.

گردش کاری برای ایجاد کسب‌وکار در این حوزه شامل شناسایی چالش‌ها، تشکیل تیم فنی و بازاریابی، اعتبارسنجی و نمونه اولیه، تأمین مالی و توسعه بازار است. با وجود کمبود منابع آب، این بحران می‌تواند برای نسل حاضر و آینده فرصت مناسبی برای ایجاد کسب و کار و توسعه بازارهای مرتبط فراهم کند.

وضعیت وخیم شاخص‌های محیط زیستی ایران

 در ادامه، مجید حسین زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران نیز در این نشست تخصصی به بررسی وضعیت بودجه عمرانی، منابع آب، محیط‌زیست و فرصت‌های موجود برای فعالیت‌های مهندسی در این حوزه پرداخت.

حسین‌زاده توضیح داد که به دلیل افزایش کسری بودجه، بودجه عمرانی هر سال محدودتر شده و حتی همان مقدار محدود هم به درستی تخصیص داده نمی‌شود. البته برخی بانک‌ها از جمله بانک توسعه اسلامی، پروژه‌های عمدتا زیست محیطی را تأمین مالی می‌کنند. برای مثال، شبکه فاضلاب تهران، اکنون با پیشرفت نزدیک به ۸۷ درصد با منابع مالی بانک‌ها در حال اجراست؛ همچنین پروژه‌های زیست محیطی در قم و مشهد نیز در دست اجرا هستند.

او به شاخص‌های بین‌المللی محیط‌زیست اشاره کرد و گفت که ایران در بسیاری از شاخص‌ها مانند فرسایش خاک، تخریب جنگل و تامین آب مناسب برای مردم وضعیت نامساعدی دارد.

حسین‌زاده در بخش دیگری از اظهاراتش توضیح داد که دولت ناگزیر است شبکه آب و فاضلاب را اصلاح کرده و روش‌های مبتنی بر نشت‌یابی و بازسازی خطوط لوله را اجرا کند. در این زمینه چنانچه، شرکت‌های مهندسی محیط زیست، به ویژه در بخش‌خصوصی، به صورت پیشرفته فعالیت کنند و با شرکت‌های خارجی همکاری داشته باشند، می‌توانند نقش مؤثری در این اصلاحات ایفا کنند.

نقش میکرو بیزینس‌ها در حفاظت از محیط‌زیست

در این نشست، ابوالفضل بشیری با تاکید بر اهمیت دانش عمیق و مهارت‌های عملی به بررسی چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی مهندسان محیط‌زیست پرداخت. او گفت که برای موفقیت در این حوزه، مهندسان باید با برنامه‌ریزی، پژوهش، کسب وکار و ابزارهای داده‌محور و هوش مصنوعی آشنا باشند. همچنین شبکه‌سازی و ارتباط میان متخصصان در نشست‌ها و سمینارها، حتی مهم‌تر از محتوای ارائه شده است، زیرا این تعامل‌ها می‌تواند پایه‌ای برای راه‌اندازی کسب وکارهای نوآورانه باشد.

بشیری در بخش دیگری از این نشست، به فرصت‌های کسب‌وکار در محیط‌زیست پرداخت و نمونه‌هایی از استارتاپ‌های موفق را در حوزه های سیستم‌های بازچرخانی و تصفیه آب خاکستری، شیرهای هوشمند آبیاری فضای سبز، پنل‌های خورشیدی ترکیب شده با جمع‌آوری آب باران، سنسورهای پایش کیفیت هوا، گلدان‌های هوشمند تصفیه‌کننده هوا و پلتفرم‌های اشتراک خودرو معرفی کرد.

بشیری گفت: کسب وکارهای کوچک و میکرو بیزینس‌ها نقش بسیار مهمی در تغییرات پایدار دارند و بخش بزرگی از اقتصاد جهان را تشکیل می‌دهند. به گفته او، تکنولوژی‌های موجود می‌توانند به شکل نوآورانه‌ای با بازار ترکیب شوند و لزومی به اختراعات خارق‌العاده نیست و در عین حال، موفقیت از تطبیق ایده با نیاز و فرصت‌های واقعی بازار حاصل می‌شود.

 پس از طرح این مباحث، شرکت‌کنندگان در این گردهمایی، طی دقایقی به بحث و تبادل نظر با سخنرانان پرداختند.