محمود نجفی عرب، رییس اتاق تهران در چهارمین اجلاس راهبردی ایران و اوراسیا که در مرکز همایش های صدا و سیما  و به میزبانی پارلمان بخش خصوصی پایتخت برگزار شد، از آمادگی اتاق تهران برای تبدیل شدن به مرجع ملی رصد، پایش و برنامه ریزی برای تعاملات ایران و اوراسیا سخن گفت.
چهارمین اجلاس راهبردی ایران و اوراسیا  روز چهارشنبه ۳۰ مهرماه در سالن همایش‌های صدا و سیما با حضور مقامات و مسولان دولتی و بخش‌خصوصی از ایران و نمایندگانی از کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا برگزار شد. در این همایش و در سه پنل تخصصی، به چالش های اصلی توسعه مبادلات تجاری در حوزه  گمرک و حمل‌و‌نقل، بانک و تامین مالی و استاندارد و بازرسی نیز پرداخته خواهد شد. همچنین یک تفاهم‌نامه همکاری میان سه اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان، ایران و روسیه و ایران و قزاقستان به امضا رسید.

اتاق تهران؛ مرجع ملی رصد، پایش و برنامه‌ریزی اوراسیا 
رئیس اتاق تهران در این اجلاس، با اشاره به ضرورت ایجاد سازوکارهای بومی و نوآورانه در حوزه‌های تجارت، مالیه و فناوری میان کشورهای حوزه اوراسیا،گفت:  امروز، جمهوری اسلامی ایران و شرکای اوراسیایی آن، در مقطعی حساس از تاریخ معاصر قرار دارند. از یک‌سو، جهان با پیامدهای نظام بین‌الملل چندقطبی و رقابت‌های فزاینده ژئواکونومیک مواجه است که متأسفانه هنوز بر پایه یک‌جانبه‌گرایی و تحریم‌های اقتصادی بنا شده و  از سوی دیگر، کشورهای منطقه ما به این درک مشترک رسیده‌اند که تنها راه دستیابی به توسعه پایدار، اتکا به ظرفیت‌های درونی، تقویت پیوندهای منطقه‌ای و حرکت به‌سوی همگرایی اقتصادی واقعی است. محمود نجفی‌عرب افزود: در چنین شرایطی، اجرای رسمی توافق تجارت آزاد میان جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا از اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴، نقطه عطفی در مسیر دیپلماسی اقتصادی کشور به شمار می‌آید.

وی با بیان اینکه، اتحادیه اقتصادی اوراسیا با جمعیتی نزدیک به ۲۰۰ میلیون نفر و تولید ناخالص داخلی بیش از دو تریلیون دلار، از منظر اقتصادی و ژئوپلیتیک جایگاه ویژه‌ای دارد، افزود:  این اتحادیه برای ایران، صرفاً بازاری برای صادرات یا واردات نیست، بلکه پل ارتباطی راهبردی میان خلیج‌فارس، دریای خزر، آسیای مرکزی و اروپای شرقی است و می‌تواند به بازتعریف نقش ایران در نقشه تجارت منطقه‌ای کمک کند. 
رئیس اتاق تهران سپس به اهمیت تحقق کامل ظرفیت‌های همکاری در چارچوب این توافق، از جمله در حوزه زیرساخت‌های فنی، لجستیک، مالی و حقوقی اشاره کرد و با بیان اینکه مسیر اجرایی‌سازی توافق، هنوز با چالش‌هایی همچون تفاوت در نظام‌های استاندارد، محدودیت مسیرهای حمل‌ونقل، کمبود تسهیلات بانکی و دشواری‌های مرتبط با تسویه ارزی مواجه است، افزود: موفقیت در بهره‌گیری از فرصت‌های توافق اوراسیا در گرو هم‌افزایی ملی و مشارکت فعال اتاق‌های استانی و تشکل‌های تخصصی است. نجفی‌عرب در ادامه افزود:اتاق بازرگانی تهران، با ایفای نقش هماهنگ‌کننده، آمادگی دارد به مرجع ملی رصد، پایش و برنامه‌ریزی تعاملات ایران و اوراسیا تبدیل شود. 
 

رئیس اتاق تهران تصریح کرد: در شرایطی که برخی از اعضای این اتحادیه، از جمله ایران، روسیه و بلاروس، تحت تحریم‌های غیرقانونی و یک‌جانبه قرار دارند، تقویت همکاری‌های درون‌منطقه‌ای اهمیتی دوچندان می‌یابد. تجربه ما نشان داده است که همکاری میان کشورهایی که فشارهای مشابهی را تحمل می‌کنند، می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد سازوکارهای بومی و نوآورانه در حوزه‌های تجارت، مالیه و فناوری باشد؛ سازوکارهایی که نه تنها مقاومت اقتصادی، بلکه ظرفیت رشد در شرایط دشوار را افزایش می‌دهند.
 
وی افزود:اتاق بازرگانی تهران خود را متعهد می‌داند که در این مسیر، پل ارتباطی میان بخش خصوصی، دولت و نهادهای بین‌المللی باشد؛ چه در عرصه تبادل اطلاعات تجاری، چه در تسهیل امور گمرکی و شناسایی پروژه‌های مشترک صنعتی و خدماتی. 
نجفی‌عرب با بیان اینکه آینده اقتصاد منطقه اوراسیا باید بر سه پایه استوار شود،افزود: اعتماد متقابل و احترام به منافع متوازن اعضا ، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و مالی مشترک و تقویت نهادهای منطقه‌ای برای مدیریت چالش‌های اقتصاد جهانی باید مورد توجه قرار گیرد.

تلاش برای رفع موانع غیر تعرفه ای ایران و اوراسیا
محمدعلی دهقان دهنوی معاون وزیر صمت و رئیس سازمان توسعه تجارت ایران نیز در این اجلاس، از اتاق تهران به واسطه برگزاری این همایش قدردانی کرد و تصریح کرد که اتاق تهران با ارائه خدمات‌دهی متنوع، مسیر توسعه اقتصادی در کشور را باز کرده و از این رو، دیگر نهادها و تشکل‌های اقتصادی نیز باید به مانند اتاق تهران در این مسیر حضور یابند.
رئیس سازمان توسعه تجارت همچنین با اشاره به عزم اتاق تهران برای تاسیس یک شرکت مدیریت صادرات، این اقدام اتاق را ستود و یادآور شد که با ایجاد این شرکت، توانمندی و ظرفیت صادراتی شرکت های کوچک و متوسط تجمیع و عملیاتی می‌شود. دهقان دهنوی سپس با اشاره به موافقتنامه تجارت ترجیحی که سال 98 میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا به امضا رسید، تصریح کرد که طی مدت چهار سال پس از اجرای این توافق‌نامه، حجم تجارت ایران و کشورهای عضو این بلوک اقتصادی دو برابر شد.

وی همچنین با بیان اینکه در حال حاضر و به دنبال امضا و اجرای موافقت‌نامه تجارت ایران و اوراسیا تعرفه 87 درصد کالاهای مورد توافق دو طرف صفر شده است، افزود: در حال حاضر موانع تعرفه ای میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا برطرف شده و در گام بعدی، باید موانع غیر تعرفه ای برداشته شود. معاون وزیر صمت، افزود: در موافقت‌نامه نیز به صراحت اعلام شده که دو طرف باید موانع غیر تعرفه ای را بردارند و از جمله این موانع، نظام استاندارد دو طرف است و بخش خصوصی دو طرف باید برای تسهیل در این حوزه، مطالبه داشته باشد. 

دهقان دهنوی در ادامه، یکی از وظایف بخش خصوصی ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا را تلاش برای همکاری ها و همگرایی‌ها و ایجاد سرمایه‌گذاری‌های مشترک، پیوند زنجیره های ارزش و ایجاد زنجیره های تامین عنوان کرد و افزود: بخش خصوصی دو طرف پیوندهای اقتصادی را گسترش دهند. هادی تیزهوش تابان رئیس اتاق مشترک ایران و روسیه نیز طی سخنانی، از منطقه اوراسیا به عنوان پل مهم ارتباطی آسیا و اروپا یاد کرد و افزود: ایران نیز آماده است در چارچوب توافق‌نامه تجارت آزاد، نقش ویژه خود را در توسعه مناسبات اقتصادی و بازرگانی کشور با اعضای این اتحادیه اقتصادی ایفاد کند. وی از جمله زمینه های همکاری را، در حوزه های انرژی، حمل و نقل، فناوری و توسعه زیرساخت ها عنوان کرد و یادآور شد که با همگرایی بخش خصوصی دو طرف، آینده روشنی پیش روی این منطقه در انتظار خواهد بود.

زبان مشترک تجارت در اوراسیا
 در ادامه این جلسه، مهدی سنایی، مشاور سیاسی رئیس جمهور ضمن تشکر از اتاق بازرگانی تهران برای برگزاری چهارمین اجلاس راهبردی ایران و اوراسیا، فعالیت‌های اتاق بازرگانی تهران را  ارزنده دانست. مشاور سیاسی رئیس‌جمهور در ادامه گفت: همان‌طور که مراسم حاضر نیز به نظم نوین اشاره می‌کند، باید همین نظم را مورد توجه قرار داد. جهان در حال حاضر، در دوره گذار بعد از فروپاشی شوروی است. آمریکا پس از فروپاشی شوروی و از بین رفتن قدرت آن امپراطوری،تلاش کرد نظم نوینی شکل دهد و خود را در آن تعریف کند حال آنکه موفق نبود و جهان هرگز در 30 سال گذشته، شاهد یک نظم معین نبوده است.

سنایی که معتقد بود درباره چگونگی نظم آینده جهانی دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد، یادآوری کرد: بسیاری از افراد معتقدند نباید جهان بدون قطب را با یک نظم قطبی مقایسه کرد. دوره‌های گذار، همیشه طول می‌کشد اما وجه مشترک تمام دیدگاه‌ها آن است که ائتلاف‌های منطقه‌ای در دوره‌های جدید بیشتر اهمیت یافته است؛ بنابراین همکاری‌های منطقه‌ای اوراسیا، بنا بر وضعیت فعلی بین‌المللی نیز تایید می‌شود. او افزود: اگر کشور ما سال‌ها است که به‌ همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای تاکید دارد، راه درستی پیموده است چراکه این امر در حوزه‌های مختلف مورد توجه قرار دارد. وضعیت فعلی بین‌المللی، نشان‌دهنده اولویت این همکاری‌ها در سطح منطقه‌ای است. واقعیت آن است که منطقه در نظم جدید جهانی حائز اهمیت بسیاری است. بعد از فروپاشی شوروی، اوراسیا یک منطقه برجسته شد و امروز اهمیت این منطقه، بیش از گذشته محسوس است. اگر این حوزه را در دایره بزرگ‌تری تحلیل کنیم کشورهایی مثل هند، چین، افغانستان، ایران، روسیه، بلاروس و بخش‌هایی از اروپای شرقی در آن قرار گرفته است. 

مشاور سیاسی رئیس‌جمهور، با تاکید بر دو مزیت اصلی اوراسیا یعنی ذخایر عظیم انرژی و ظرفیت ترانزیتی، بر لزوم همکاری‌های منطقه‌ای ایران و همگرایی با اوراسیا تاکید کرد.
 سنایی افزود: امروز این همکاری‌ها سازوکارهای روشنی پیدا کرده‌اند. چهار سازمان اصلی که جمهوری اسلامی ایران در آن عضو هستند، یعنی اتحادیه اوراسیا، سازمان بریکس، سازمان همکاری‌های شانگهای و همچنین سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو ، بسیار ظرفیت زیادی دارند. البته سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو، نیازمند به بازنگری و به روزسازی دارد. سازمان بریکس، یک ماهیت اقتصادی قابل توجه دارد. 

 او با بیان اینکه، کشور روسیه، کمک‌ها و اقدامات بسیار زیادی برای پیوستن ایران به بریکس انجام داد گفت: بریکس ظرفیت عظیمی در اختیار ایران قرار می‌دهد و پیمان شانگهای که در اصل یک پیمان منطقه‌ای بود، اکنون در حوزه‌های تجاری نیز فعال شده است.  این مقام مسئول ادامه داد: ما سال‌ها در حوزه اوراسیا فعالیت داشته‌ایم و معتقدیم که اوراسیا یک اتحادیه کم‌نظیر برای بهبود وضعیت تجاری ایران است. امروز نزدیک به 90 درصد از کالاهای ایرانی با تعرفه صفر یا ترجیحی در کشورهای عضو اوراسیا مبادله می‌شوند و تمام این اقدامات به‌دلیل مشارکت کشورهای عضو اوراسیا است. همچنین بازار یکپارچه مالی تعریف شده که ایران می‌تواند توجه ویژه‌‌ای به آن کند؛ چراکه در حال حاضر کارت‌های مشترک بین کشورهای اوراسیا به‌وجود آمده است.

او گفت: آنچه بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا می‌گذرد، قطعا نتیجه سودمندی در پی دارد؛ برای مثال در سال‌های 1398 و 1399 که مبادلات تجاری کشورها به دلیل همه‌گیری ویروس کویید 19، کاهش پیدا کرد، مبادلات تجاری ایران با کشورهای عضو اوراسیا ثابت ماند یا رشد داشت. به همین سبب هم هست که به نظر می‌رسد اتحادیه اوراسیا یک ابزار مناسب برای گسترش تجارت کشورهای ایران و منطقه است. مشاور سیاسی رئیس‌جمهور توضیح داد که چنانچه قرار باشد یک توصیه به سیاست‌گذاران و فعالان بخش خصوصی داشته باشد، آن توصیه بهره‌برداری گوناگون از اتحادیه اوراسیا و بریکس است. سنایی همچنین بیان کرد: استفاده مناسب از ظرفیت‌های اتحادیه اوراسیا و بریکس، بستگی به ظرفیت‌های ایران دارد. البته ایران هنوز از ظرفیت‌های اقتصادی استفاده کامل نکرده است و باید نسبت به توسعه تجارت در کل منطقه تلاش شود. 

پس ازآن، سنایی امتیازهای ملی مغفول در پیمان اوراسیا را برشمرد و ادامه داد: یک واقعیت تلخ وجود دارد؛ حجم مبادلات ایران با کشورهای عضو اوراسیا در شان پتانسیل‌های ایران و این کشورها نیست. سزاوار نیست که مبادلات تجاری ایران با کشورهای قفقاز یا آسیای مرکزی در سطح چندصد میلیون دلار باشد. بدنه دولت باید به کمک بخش خصوصی، معضلات و گلوگاه‌ها را رفع و رجوع کند تا فعالیت در عرصه تجاری حل و فصل شود. درست است که همواره در این بخش شاهد رشد و پیشرفت هستیم اما آهنگ این رشد، بسیار کند است. اصلاح ساختار اقتصادی کشور باید حتما در اولویت قرار بگیرد. زمانی که تحریم‌های غیرقانونی علیه روسیه وضع شد، ایران بسیار تلاش کرد تا از خلاهای پیش آمده استفاده کند و حجم تجارت خود با این کشور را افزایش دهد، اما آن تلاش‌ها، منجر به پیشرفت نشد. 

سنایی دلیل ناکامی ایران در افزایش حجم مبادله با روسیه را فقدان حضور کسب‌وکارها و شرکت‌های بزرگ دانست و بیان کرد: ما در ایران کمپانی‌های بزرگ نداریم. بنا بر نگاه دولت چهاردهم و شخص رئیس‌جمهور، فعالیت اقتصادی باید در حیطه اختیارات بخش خصوصی قرار بگیرد. همه دستگاه‌های دولتی موظف به حمایت از بخش خصوصی هستند، چراکه این بخش می‌تواند در شرایط تحریمی، رسالت خود به کشور را ایفا کرده و توسعه تجارت کشور را رقم بزند. به همین دلیل هم وظیفه همه ما در دولت، حمایت از بخش خصوصی و تسهیل امور در بخش خصوصی است. خوشبختانه زبان مشترکی بین اتاق ایران و اتاق تهران وجود دارد که به ظرفیت‌های این چنینی بسیار توجه می‌کند. 

تمرین تجارت آزاد
 در ادامه، هرویک یاریجانیان، رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق تهران، طی سخنانی با بیان اینکه اجرایی‌شدن موافقت‌نامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، روزنه‌ای از امید برای فعالان اقتصادی گشوده است، ادامه داد: هرچند دستیابی به چنین موافقت‌نامه‌ای، از سطح ترجیحی تا امضای آن با پنج کشور عضو اتحادیه، سال‌ها زمان برد، اما ما فعالان بخش خصوصی بارها تا مرز ناامیدی از این پروژه پیش رفتیم وسرانجام، این موافقت‌نامه از اردیبهشت‌ماه سال جاری به اجرا درآمد.

یاریجانیان توضیح داد: در این مراسم، کارشناسان و متخصصان بسیاری به تحلیل ابعاد مختلف این موافقت‌نامه پرداختند و چهره‌های سیاسی نیز در منطقه پرحادثه ما درباره پیامدهای موافقت‌نامه سخن گفتند. با این حال، آنچه من به‌عنوان فعال بخش خصوصی به آن دل بسته‌ام، تمرین تجارت رقابتی در فضای این موافقت‌نامه است و معتقدم که مزایای این تمرین تجارت رقابتی، در نهایت، نصیب فعالان اقتصادی و مردم می‌شود. ممکن است فعالان بخش خصوصی در این مسیر با دشواری‌هایی روبه‌رو شوند، اما ناگزیر از افزایش کیفیت و نوآوری خواهند بود. نتیجه چنین رقابتی، ارتقای خلاقیت و در نهایت بهبود وضعیت معیشت مردم است.

یاریجانیان که معتقد بود تجارت آزاد میان ایران و اوراسیا هنوز در حکم نوزادی است که تازه متولد شده و ظرفیت رشد چشمگیری دارد، گفت: اگر مراقبت‌های لازم از آن انجام شود و مسائل سیاسی بین‌المللی چون ویروسی به جان آن نیفتد، می‌تواند به‌سرعت، به یک موافقت‌نامه پایدار و گسترده تبدیل شود. تجارت ایران و اوراسیا در میان‌مدت، حدود ۳۰ درصد رشد داشته است و امیدوارم این میدان تمرینی، بستری برای رشد سالم و رقابتی باقی بماند تا در دل سختی‌ها و مرارت‌ها، رفاه و آسایش برای مردم همه کشورهای عضو به ارمغان آورد.

بخش خصوصی تشنه ارتباط با جهان 
امیر عابدی، رئیس اتاق مشترک ایران و قزاقستان نیز گزارش کوتاهی در حوزه معاملات و تجارت قزاقستان ارائه داد و گفت: حجم تجارت خارجی قزاقستان بالغ بر 130 میلیارد دلار  است و ایران کمتر از نیم‌درصد و با احتساب خدمات فنی مهندسی 100 میلیون دلار از این رقم را به خود اختصاص داده است. این کشور در چهار سال گذشته، واردات خود را 55 درصد رشد داده اما ایران نتوانست به هدف‌گذاری سه میلیارد دلار تجارت خارجی با قزاقستان برسد. 

عابدی که دلیل این ناکامی را فراهم نبودن پیش‌نیازهای تجارت می‌دانست بیان کرد: پیش‌نیاز اصلی افزایش تجارت با کشورهای اوراسیا مانند قزاقستان، اصلاح ساختار تجاری در کشور است. من به عنوان نماینده بخش خصوصی در اتاق مشترک قزاقستان، اطلاع می‌دهم که توانمندی و قدرت بخش خصوصی ایران بسیار بالا است و کشور می‌تواند با اصلاحات و تغییرات، از این ظرفیت‌ها به درستی استفاده کند. 

رئیس اتاق مشترک ایران و قزاقستان، ذی‌نفع افزایش تجارت خارجی را اتاق‌های بازرگانی، اتاق‌های مشترک و تشکل‌های ملی دانست و بیان کرد: اتاق‌های بازرگانی، اتاق‌های مشترک و تشکل‌های ملی، همگی باهم پیوند دارند.  البته متاسفانه بخش خصوصی هنوز موفق نشده در قرقیزستان و بلاروس اتاقی داشته باشد؛ با این همه، همین سه اتاق مشترک به شکل فعالانه تلاش می‌کنند با ظرفیت‌های خود موثر ظاهر شوند. 

عابدی با تاکید بر اینکه ایران در بخش خدمات فنی و مهندسی و کشت فراسرزمینی در کشور قزاقستان فرصت‌های خوبی در اختیار دارد، افزود: ایران باید از تمام ظرفیت‌های موجود با کشور قزاقستان استفاده کند. البته در حال حاضر هم تلاش می‌شود که به تمام این ظرفیت‌ها توجه کافی شود و شرکت‌های معتبر ایرانی هم در قزاقستان حضور دارند. اگر فعالان بخش خصوصی بخواهند در مناطق آزاد روابط خوبی با کشورهای اوراسیا ایجاد کنند، به برطرف شدن محدودیت‌ها نیاز دارند. در واقع ارتباط منطقه‌ای و ژئوپلیتیک کشور به فعالان بخش خصوصی این اجازه را می‌دهد که از ظرفیت دریای خزر استفاده کنند. بخش خصوصی انتظار دارد که فضا برای فعالیت مساعد شود  و این بخش باید بتواند با جهان تعامل کند و تعاملات سازنده ایجاد شود. 

• گزارش تصویری