وقتی هنوز خردسال بودم، تابستان‌ها یکی از تفریحاتمان با برادرم آب بازی در حیاط بود. یکدیگر را خیس می‌کردیم و کل حیاط را با فشار آب ‌می‌شستیم. شیر آب را تا انتها باز می‌کردیم تا شیلنگ به علت فشار زیاد آب مثل مار در هوا معلق شود و تاب بخورد. یا ساعت‌ها زیر دوش باز، وان حمام را پر ‌می‌کردیم و مشغول بازی می‌شدیم.

بسیاری از ما که در میانسالی به سر می‌بریم، خاطرات مشابهی از بدمصرفی آب با خیال فراوانی مایه حیات داریم. احتمالاً در آن زمان کسی به ما تذکر نمی‌داد که این منابع طبیعی کشور است که هدر ‌می‌رود. حتی در مدارس نیز به ما آموزش صحیح استفاده از منابع طبیعی را ندادند. آن زمان تصور غالب بر این بود که این منابع طبیعی خدادادی ابدی هستند، حتی تا همین چند سال پیش که صحبت از تغییرات اقلیمی ‌می‌شد بسیاری آن ‌را انکار می‌کردند.

سال‌هاست که بسیاری از کشورها به ارزش ذاتی منابع طبیعی پی برده  و فناوری‌های نوین بازچرخانی و بازیافت را مورد استفاده قرار می‌دهند اما نسل ما تصور می‌کرد که ایران برای همیشه نفت، گاز، آب و منابع کانی و ... دارد. نسل ما بزرگ شد و برخی کسب‌وکار خود را در زمین بخش‌خصوصی راه‌اندازی کردند و برخی در سازمان و نهادهای غیرخصوصی مسئولیتی را قبول کردند. عدم برخورداری از هوش سبز یکی از نقاط ضعف نسل ما بود و این ما بودیم که بدون آگاهی از دانش بهینه‌سازی مصرف منابع و جلوگیری از اتلاف انرژی وارد عرصه‌های تصمیم‌گیری در حاکمیت شدیم یا در کسب‌وکارهای خود مانند دوران کودکی هم‌چنان به دنبال اتلاف منابع طبیعی بودیم.

عدم آموزش درباره روش‌های صحیح و علمی مدیریت و استفاده از منابع طبیعی و همچنین ارزان بودن این منابع در گذشته باعث حیف و میل آن در چند ده سال گذشته شده است.

در این سال‌ها با سیاست‌گذاری‌های اشتباه در حوزه حکمرانی آب، منابع بسیاری را از دست رفته و در کنار آن نتوانسته‌ایم بارش‌های اندک را به درستی هدایت و استفاده کنیم. استفاده از سیستم‌های بازچرخانی آب در این سال‌ها بسیار اندک مورد استفاده قرار گرفته و بدون در نظر گرفتن آمایش سرزمین، صنایع گوناگون آب‌بر در مکان‌های نامناسب گسترش یافته است. صنایع مختلف خصوصی و دولتی تا آنجا که می‌توانستند از منابع آبی استفاده و پساب آن‌را راهی محیط زیست کرده‌اند. در حوزه کشاورزی هم بدون در نظر گرفتن شرایط کشور، سیاست‌هایی تحت عنوان خودکفایی مورد پیگیری قرار می‌گیرد بدون آنکه دانش نوین کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.

در این سال‌ها به واسطه تغییرات اقلیمی بسیاری از کشورها دچار بحران کم‌آبی شده‌اند اما با اتخاذ سیاست‌های کارآمد و اجرای آن، توانسته‌اند از این بحران به سلامت عبور کنند. آنها با فرهنگ‌سازی، قیمتگذاری واقعی، بازچرخانیو استفاده مجدد از فاضلاب، توسعه آبیاری قطره‌ای، تعیین سقف برداشت و ایجاد بازار آب و ... توانسته‌اند این بحران‌ها را با درایت سپری کنند.

البته که نسخه عبور از بحران در هر کشوری با دیگری متفاوت است؛ اما درایت و درس گرفتن از آموزه‌های دیگران و به خصوص پذیرش توصیه‌های متخصصان دلسوز داخلی می‌تواند گذار از این وضعیت را تسریع ببخشد. گذار از بحران آب و سایر بحران‌های انرژی موجود، همکاری سه رکن مردم، بخش خصوصی و حاکمیت را می‌طلبد و این همکاری مستلزم فرهنگ‌سازی گسترده است.

تغییر نگرش مردم، بخش خصوصی و حاکمیت به منابع طبیعی ایران یکی از الزامات گذار از بحران‌هاست و باید برای گذار از این بحران‌ها با تغییر نگرش، به‌کارگیری متخصصان واقعی، سرمایه‌گذاری، استفاده از فناوری‌های نوین به صورت گسترده، ارتقای بهره‌وری و کاهش تلفات منابع طبیعی و ... گامی در جهت بهبود شرایط برداریم.

با توجه به پیوستگی بحران‌ها در حوزه انرژی، در کنار پیشنهادات پیش گفته، طراحی برنامه‌ای جامع و پیوسته که شامل مدیریت انواع انرژی‌ها و منابع طبیعی است، می‌تواند راهگشا باشد و تشکیل یک گروه متخصص و مسئول که تدوین این برنامه و اجرای موارد فوق را به عهده داشته باشد می‌تواند سکانی واحد در اختیار مدیریت انرژی کشور قرار دهد.

مهراد عباد، عضو هیات نمایندگان اتاق تهران

(لازم به ذکر است که اتاق بازرگانی تهران، با هدف تشویق و ترویج مصرف صحیح و صرفه‌جویی آب پویشی با عنوان «حتی چند قطره کمتر» را راه‌اندازی کرده است که در آن از دانش متخصصان و فعالان اقتصادی برای ارائه راهکارهای کاهش مصرف بهره می‌‌گیرد.)