در جهانی که پیچیدگی‌های اجتماعی، زیست‌محیطی و اقتصادی روزبه‌روز بیشتر می‌شوند، سازمان‌ها دیگر نمی‌توانند صرفاً با تکیه بر سودآوری کوتاه‌مدت به مسیر خود ادامه دهند. حکمرانی خوب، امروز به ضرورتی حیاتی برای بقای سازمان‌ها و ایفای نقش مؤثر در توسعه پایدار تبدیل شده است. در این مسیر، سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO) با تشکیل کمیته فنی ۳۰۹، گام مهمی در جهت تدوین استانداردهای جهانی حکمرانی برداشته است.

کمیته ISO/TC 309 با هدف توسعه استانداردهایی در حوزه حکمرانی سازمانی، از سال ۲۰۱۶ فعالیت خود را آغاز کرده و تاکنون مجموعه‌ای از استانداردهای کلیدی را منتشر کرده است. این استانداردها، از جمله ISO 37000 راهنمای حکمرانی سازمانی، ISO 37301 مدیریت تطابق،ISO 37001  مبارزه با رشوه و ISO 37004 ارزیابی بلوغ حکمرانی، چارچوب‌هایی را برای هدایت، کنترل و پاسخ‌گویی سازمان‌ها در سطح جهانی فراهم می‌کنند. تمرکز این کمیته بر نهادینه‌سازی اصولی چون شفافیت، اخلاق حرفه‌ای، مسئولیت‌پذیری و مبارزه با فساد در ساختارهای سازمانی است.

ایران نیز از طریق سازمان ملی استاندارد و کمیته متناظر ۳۰۹، با مشارکت فعال در فرآیندهای تدوین و بومی‌سازی این استانداردها، نقش مؤثری در این عرصه ایفا کرده است. اتاق بازرگانی تهران به عنوان میزبان کمیته متناظر، بستری برای مشارکت بخش خصوصی در این تحول جهانی فراهم کرده و زمینه‌ساز تعامل سازنده میان نهادهای اقتصادی کشور با جریان‌های بین‌المللی حکمرانی شده است.

در ادامه این مسیر، پیش‌نویس نهایی استاندارد ISO 37011 اخیراً در نشست بین‌المللی کمیته فنی ۳۰۹ در لیما، پایتخت پرو، تدوین شد. این استاندارد با تمرکز بر ارزش‌های ESG (محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی) طراحی شده و سازمان‌ها را به سمت حکمرانی هدف‌محور سوق می‌دهد. برخلاف تصور برخی، فرآیند تدوین این استاندارد از مدت‌ها پیش آغاز شده و مبنای نظری آن مستند PAS 808 است که توسط مؤسسه استاندارد بریتانیا (BSI) در سال ۲۰۲۲ منتشر شد. این مستند با عنوان «سازمان‌های هدف‌محور برای تحقق پایداری» به تبیین اصول، رفتارها و ساختارهایی می‌پردازد که سازمان‌ها را در مسیر هدف‌محوری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی هدایت می‌کند.

نخستین جلسات رسمی تدوین ISO 37011 در سال ۲۰۲۳ میلادی در شهر شنزن چین برگزار شد. این نشست‌ها با حضور نمایندگان کشورهای مختلف از جمله ایران، چین، انگلستان، سوئد، اتریش، روسیه، ترینیداد و توباگو همراه بود. مشارکت فعال ایران در این فرآیند، از مرحله پیشنهاد تا تدوین پیش‌نویس نهایی، نشان‌دهنده ظرفیت علمی و حرفه‌ای کشور در حوزه حکمرانی سازمانی است.

نشست لیما نقطه عطفی در فرآیند تدوین ISO 37011 بود. در این نشست، بیش از ۳۰۰ پیشنهاد از کشورهای مختلف بررسی و نسخه نهایی پیش‌نویس استاندارد تدوین شد. این نسخه اکنون در مرحله بررسی نهایی برای تبدیل شدن به یک استاندارد رسمی بین‌المللی قرار دارد. اما آخرین مرحله از مذاکرات و بررسی‌های حضوری برای نهایی‌سازی این استاندارد، قرار است همزمان با نشست سالیانه کمیته فنی ۳۰۹ در کشور جامائیکا، در فاصله یکم تا پنجم دسامبر ۲۰۲۵ برگزار شود. این نشست، نقطه پایانی فرآیند تدوین خواهد بود و انتظار می‌رود پس از آن، استاندارد ISO 37011 به‌صورت رسمی منتشر شود.

استاندارد ISO 37011 با هدف ارائه چارچوبی برای حکمرانی سازمانی پایدار طراحی شده است. این استاندارد سازمان‌ها را تشویق می‌کند تا مأموریت خود را فراتر از سودآوری مالی تعریف کنند و در تصمیم‌گیری‌های خود، تأثیرات اجتماعی، زیست‌محیطی و اخلاقی را نیز مدنظر قرار دهند. برخلاف بسیاری از استانداردهای مدیریتی که صرفاً بر فرآیندها تمرکز دارند، ISO 37011 بر «هدف» سازمان و نحوه تحقق آن از طریق ساختارهای حکمرانی تمرکز دارد. این استاندارد به سازمان‌ها کمک می‌کند تا با تعریف دقیق مأموریت، ارزش‌ها و اصول اخلاقی، ساختارهای تصمیم‌گیری خود را بازطراحی کرده و عملکرد خود را در مسیر توسعه پایدار ارتقا دهند.

برای جامعه حرفه‌ای و سازمانی ایران، آگاهی و آمادگی برای پذیرش این استاندارد اهمیت ویژه‌ای دارد. سازمان‌ها می‌توانند از هم‌اکنون با مطالعه PAS 808 و پیش‌نویس ISO 37011، ساختارهای حکمرانی خود را بازنگری کرده و با اصول هدف‌محوری، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و شفافیت همسو کنند. همچنین، نهادهای دولتی و خصوصی می‌توانند در تدوین نسخه ملی، ترجمه کاربردی و آموزش اصول این استاندارد مشارکت فعال داشته باشند. اتاق‌های بازرگانی، سازمان ملی استاندارد، انجمن‌های تخصصی و شرکت‌های بزرگ می‌توانند نقش کلیدی در اطلاع‌رسانی، آموزش و پیاده‌سازی این استاندارد ایفا کنند.

در نهایت، ISO 37011 نه‌تنها یک استاندارد مدیریتی، بلکه یک تحول فرهنگی در نگرش به حکمرانی سازمانی است. این استاندارد سازمان‌ها را به‌سوی هدف‌محوری، مسئولیت‌پذیری و پایداری سوق می‌دهد و می‌تواند نقش مهمی در ارتقای جایگاه ایران در عرصه حکمرانی جهانی ایفا کند. حضور فعال کشور در فرآیند تدوین این استاندارد، فرصتی بی‌نظیر برای همگام‌سازی ساختارهای داخلی با الزامات بین‌المللی و ارتقای اعتبار سازمان‌های ایرانی در سطح جهانی فراهم کرده است.