جلسه سی‌اُم کمیسیون عمران، احداث و امور زیربنایی اتاق بازرگانی تهران با برگزاری یک جلسه ویژه با حضور نمایندگان تشکل‌های حوزه ساخت به بررسی آسیب‌های وارده به خانه‌های مردم در جریان جنگ 12روزه و الزامات بازسازی و نوسازی این واحدهای مسکونی پرداخت.

رئیس اتاق تهران که در این نشست حضور یافته بود، در سخنانی در ابتدای این جلس با با اشاره به عملکرد اتاق تهران در دوران جنگ و پس از آن گفت: با وجود تهاجم نظامی به کشور، اتاق تهران فعالیت‌های خود را متوقف نکرد و به خدمت‌رسانی ادامه داد. جلسات هم به‌صورت آنلاین و مجازی برگزار شد. موضوعات مطرح‌شده در این جلسات هم طبق دستورکار تعیین‌شده بررسی و مستند شدند. همچنین شش اتاق فکر تشکیل شد که اعضای هیات نمایندگان و کارشناسان و صاحب‌نظران مدعو در این اتاق‌های فکر حضور فعال داشتند.

به گزارش روابط عمومی اتاق تهران، محمود نجفی عرب گفت: درحال حاضر فعالان اقتصادی بخش خصوصی با مشکلاتی متعددی روبه‌رو هستند. در همین راستا، گفت‌وگوهایی با دولت انجام شده و آنها نیز چند کارگروه با حضور وزرای مختلف تشکیل داده‌اند. نمایندگانی از اتاق بازرگانی نیز در این جلسات حضور داشته‌اند. در حال حاضر نزدیک به ۴۴ موضوع برای تسهیل امور اقتصادی شناسایی و استخراج شده است. هم‌چنین پیشنهاداتی در زمینه‌های مختلف حوزه کسب‌وکار مصوب شده که برخی از آنها نیازمند آیین‌نامه اجرایی است و اتاق تهران هم برای مشارکت در این حوزه اعلام آمادگی کرده است.

رئیس اتاق تهران ادامه داد: یکی از محورهای مهم مباحث روزهای پس از جنگ، مسائل زیربنایی از جمله مسکن‌سازی و بازسازی خانه‌های آسیب‌دیده بود که با مشارکت تیم اقتصادی دولت مواردی در آن مطرح و بررسی شده است.

محمود نجفی عرب توضیح داد که در روزهای جنگ تمرکز اصلی روی تامین کالاهای ضروری مانند دارو و غذا بود، اما در روزهای پس از جنگ برای سایر بخش‌ها نیز پیشنهاداتی ارائه شده که بخشی از آنها پذیرفته شده‌اند.

بازسازی نیازمند تقسیم کار دقیق است

در ادامه این نشست، رئیس کمیسیون عمران، احداث و امور زیربنایی اتاق تهران به موضوع تقسیم وظایف بین تشکل‌ها برمبنای شرایط کنونی کشور اشاره کرد و گفت: با توجه به ارتباط مستقیم فعالیت‌های و وظایف کمیسیون عمران با مشکلات این روزهای مردم، لازم است پیشنهادهای عملیاتی از طریق کمیسیون با همکاری و مشارکت جدی تشکل‌های تدوین و به مسئولان ارائه شود.

به گزارش روابط عمومی اتاق تهران، ایرج رهبر گفت: مسائل مرتبط باید به بخش‌های مختلف تقسیم شود و برای هر بخش، راهکارهایی جهت تسهیل فرآیند ارائه شود. در اولویت نخست، باید راهکارهایی برای فراهم‌کردن اسکان موقت افرادی که خانه‌هایشان تخریب شده، تدوین شود تا این افراد بتوانند سرپناهی موقت داشته باشند.

او ادامه داد: البته تاکنون انجمن‌های مرتبط پیش‌قدم شده و واحدهای خالی را برای اسکان موقت در اختیار آسیب‌دیدگان قرار داده‌اند. هم‌چنین پیشنهاد شد برنامه‌ریزی‌هایی انجام شود تا به دولت نیز پیشنهاداتی برای تسهیل روندها ارائه شود.

رهبر توضیح داد: ابتدا وزارت راه و شهرسازی این مسئولیت را به بنیاد مسکن سپرده بود اما اجرای کار برای بنیاد مشکل‌ساز شده بود. پس از بررسی، پیشنهاد شد مسئولیت به شهرداری‌ها واگذار شود که هم اکنون نیز مدیریت بازسازی تا حدی بر عهده شهرداری‌هاست. بودجه پیشنهادی یک هزار میلیارد تومان است که باید هر چه سریع‌تر تخصیص یابد. اکنون مشکلات و محدودیت‌های موجود باعث شده روند بازسازی به کندی پیش رود و لازم است توجه ویژه‌ای به این موضوع شود.

رئیس کمیسیون عمران اتاق تهران گفت: یکی از پیشنهادهای مهم مطرح شده این بود که در بازسازی ساختمان‌ها، به ویژه ساختمان‌های چند واحدی، شهرداری‌ها باید با ارفاق تراکم ساختمانی را افزایش دهند تا صاحبان خانه‌ها بتوانند با فروش طبقات اضافی بخشی از خسارت‌های خود را جبران کنند. این پیشنهاد به عنوان راهکاری عملی برای کمک به بازسازی اقتصادی ساکنان مطرح شد.

ایرج رهبر هم‌چنین به نقش مهندسان و سازمان نظام مهندسی نیز اشاره کرد و گفت مهندسان باید به صورت رایگان پیش‌قدم شوند و خدمات طراحی فنی، امور نظارتی و مدیریت ساخت را بدون دریافت هزینه انجام دهند. ما آمادگی داریم مدیریت ساخت مساجد و مجتمع‌های تخریب شده را به صورت رایگان برعهده بگیریم و این مساله را اعلام کرده‌ایم.

او تاکید کرد: در کنار بازسازی مسکن، باید به موضوع تامین نیازهای بعدی خانوارها نیز توجه شود. مردم نیازمند تجهیزات و وسایل خانه نیز هستند و باید بودجه‌ای برای تأمین این اقلام تخصیص یابد تا بازسازی زندگی به شکل کامل انجام شود.

رئیس کمیسیون عمران اتاق تهران، در پایان سخنان به این مساله اشاره کرد که پیشنهادهای ارائه شده جمع‌بندی شده و پس از دریافت نظرات تکمیلی، به هیات رئیسه اتاق تهران برای ارسال به مراجع ذی‌صلاح ارائه می‌شود.

نبود مدیریت یکپارچه در بازسازی

سهیل آل‌رسول، عضو کمیسیون عمران اتاق تهران، در این نشست به نقد مدیریت بحران در جریان بازسازی واحدهای آسیب دیده پرداخت و گفت: وضعیت بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده در پایتخت، به خوبی نشان می‌دهد که مدیریت متمرکزی وجود ندارد و سردرگمی نهادی موج می‌زند.  

او با اشاره به تماس‌های روزانه خود با رئیس سازمان نوسازی گفت: تا روز شنبه هیچ ابلاغ رسمی درخصوص نحوه اجرای مقاوم‌سازی به سازمان نوسازی نرسیده است. شهرداری‌های مناطق نیز اقداماتی پراکنده و بدون سازوکار مشخص انجام داده‌اند.

او با نمایش فهرستی از ۴۴ موقعیت آسیب‌دیده در مناطق مختلف شهرداری تهران تأکید کرد: هر ساختمان آسیب‌دیده، چندین ساختمان مجاور را نیز تحت تأثیر قرار داده است. با این حال، در ارزیابی‌ها هیچ سازوکار فنی مشخصی رعایت نشده و حتی اطلاعات اولیه مانند نقشه‌ها نیز در اختیار تیم‌های ارزیاب قرار نگرفته است.

آل‌رسول ادامه داد: در حالی‌که استانداردهای مقاوم‌سازی در حوزه مهندسی زلزله کاملاً مشخص است، هیچ‌کدام از بازدیدهای انجام‌شده نتایج فنی قابل قبولی نداشته‌اند. ارزیابی‌ها باید بر اساس نقشه‌ها و چک‌لیست‌های فنی انجام شود و داده‌های تصویری باید با زاویه نقشه تطبیق داشته باشند، اما هنوز چنین اقدامی صورت نگرفته است.

این عضو هیات نمایندگان اتاق تهران با اشاره به آسیب‌دیدگی ساختمانی در خیابان گیشا افزود: این ساختمان یکی از ساختمان‌هایی است که قصد داریم به صورت پایلوت روی آن کار کنیم. این ساختمان از بیرون تنها در دو طبقه دچار آسیب شده، اما بررسی‌های فنی حاکی از نشست جدی سازه و آسیب‌دیدگی ستون‌هاست. اسکلت بتنی این ساختمان، به دلیل خمیری شدن برخی ستون‌ها، نیازمند نوسازی کامل است و هزینه بازسازی آن به حدود ۱۵۰ میلیارد تومان می‌رسد. همین عدد به خوبی نشان می‌دهد که اختصاص بودجه یک هزار میلیارد تومانی برای همه پروژه‌‌ها کفاف نمی‌دهد.

آل‌رسول مهم‌ترین چالش پیش‌روی بازسازی را تأمین مالی دانست و تصریح کرد: در شرایطی که منابع مالی دولت محدود است؛ برخی به دنبال بهره‌برداری سوداگرانه از موقعیت هستند و در نتیجه مدیریت بازسازی در اختیار هم نهادی که باشد باید با نظارت کلان دولت همراه شود تا تخلفات و نارضایتی ایجاد نشود.

او با اشاره به اینکه بازسازی مناطق آسیب‌دیده یک موضوع اجتماعی و ملی است، گفت: مردم در این شرایط همدلی زیادی نشان داده‌اند و لازم است پاسخ مناسب و شفاف از مسئولان دریافت کنند. در همین راستا هم تشکل‌های تخصصی، از جمله انجمن‌های معماران، شهرسازان و پیمانکاران، آمادگی خود را برای مشارکت در بازسازی اعلام کرده‌اند.

هیجانی رفتار نکنیم

فهیمه یاری، عضو مرکز تحقیقات وزارت راه و شهرسازی، نیز در این نشست به مفهوم بازسازی پس از جنگ پرداخت و گفت: اکنون حرکت‌ها بیشتر هیجانی و متمرکز بر بازسازی ساختمان‌هاست. نباید برای بازسازی از روش‌‌هایی استفاده شود که ایجاد رانت می‌کند. استفاده از رانت و امتیازهای ویژه برای بازسازی اشتباه است و موجب نارضایتی می‌شود.

او افزود: ما باید از قبل از بحران، ساختاری درست برای مقابله با آن داشته باشیم. مثلاً سازه‌های موقتی سریع آماده و دپو شده باشند تا در مواقع بحران به سرعت استفاده شوند. این سازه‌ها می‌توانند در پارک‌ها و فضاهای شهری مستقر شوند و جان مردم را نجات دهند.

یاری درباره مقاوم‌سازی ساختمان‌ها نیز گفت: باید ساختمان‌ها به چند گروه دسته‌بندی شوند؛ آنهایی که نیاز به تخریب دارند، آنهایی که نیاز به مقاوم‌سازی دارند و آنهایی که آسیب جزئی دارند. برای مقاوم‌سازی سنتی و صنعتی می‌توانیم از روش‌های مدرن کمک بگیریم، مانند لمینت کردن سازه‌ها که بار وارده را کاهش می‌دهد.

این عضو مرکز تحقیقات وزارت راه و شهرسازی در پایان سخنانش گفت: اگر بتوانیم یک ساختمان را به عنوان پروژه پایلوت با روش صنعتی مقاوم‌سازی کنیم، الگویی به‌روز برای کشور ایجاد می‌شود.

محسن بهرامی ارض اقدس، دیگر عضو کمیسیون، نیز پیشنهاد کرد که موضوعات مربوط به واحدهای آسیب‌دیده به دو بخش دولتی و خصوصی تقسیم شود. چون دستگاه‌های دولتی مانند وزارتخانه‌ها و حوزه‌های دفاعی مسئول تأمین اعتبار و پیگیری بازسازی خود هستند و اتاق نیز باید پیگیر بازسازی مناطق آسیب‌دیده مردم و بخش خصوصی باشد.

این عضو هیات نمایندگان اتاق تهران، تجربیات خود را در بازسازی مناطق جنگ‌زده خوزستان و همچنین پس از زلزله بم را بیان کرد و یادآور شد که یکی از مشکلات اصلی آن زمان، کیفیت پایین مصالح ساختمانی بود که باعث آسیب‌پذیری ساختمان‌ها می‌شد. او بر ضرورت استانداردسازی مصالح ساختمانی تأکید کرد و گفت که باید نظارت دقیقی بر این موضوع انجام شود تا ساختمان‌ها مقاوم و ایمن ساخته شوند.

بهرامی ارض اقدس تأکید کرد که به جای تمرکز بر ساخت پناهگاه به عنوان ایده‌ای برای ادامه جنگ، باید با آسیب‌شناسی دقیق و اصلاح نظام مهندسی، به سوی ساخت‌وسازهای استاندارد و مقاوم حرکت کرد تا از خسارات بعدی جلوگیری شود و روند بازسازی به بهترین شکل انجام شود.

تمرکز بر کل‌نگری

جعفر قرائتی ستوده، نایب رئیس کمیسیون، هم با اشاره به فقدان دید کل‌نگر در برنامه‌ریزی‌های جاری، بر دوری از جزیره‌ای نگاه کردن به مسائل  تاکید کرد و گفت:‌ اگر ما بخواهیم فقط اجزا را جداگانه ببینیم، دوباره گرفتار می‌شویم.

او به بررسی دستورالعمل‌های دولتی اشاره کرد و گفت: نیمی از این دستورالعمل‌ها به پدافند غیرعامل اختصاص دارد و تاکید می‌کند که کالای غیرضروری نباید در گمرکات نگه داشته شود. اما عملاً شاهد حوادثی مانند آنچه در بندر شهید رجایی رخ داد، هستیم.

این عضو انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعت ساختمان، در ادامه بحث به وضعیت ساختمان‌های آسیب‌دیده اشاره کرد و گفت: حدود 3500 واحد مسکونی در کشور دچار خرابی شده‌اند و لازم است برنامه‌ریزی دقیق و واقعی برای برون‌رفت از بحران با ضوابط مشخص طراحی و تدوین شود.

ستوده همچنین درباره نقش تشکل‌ها و کمیسیون‌ها گفت: ما در شورای هماهنگی تشکل‌ها تقسیم وظایف کرده‌ایم و هر تشکل مسئولیت خاصی را به عهده گرفته است تا کارها به سرانجام برسد. اگر مسئولیتی داده شود و اختیار عمل نیز باشد، می‌توانیم به راحتی مشکلات 3500 واحد مسکونی را جبران کنیم.