سرپرست اسبق وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت بحرانی آب در کشور، خواستار اجرای فوری سیاست‌هایی تحت عنوان «ریاضت آبی» شد.

به گزارش روابط عمومی اتاق تهران، عباس کشاورز با بیان اینکه آب مهم‌ترین و غیرقابل جایگزین‌ترین منبع طبیعی کشور است، اظهار داشت: براساس مطالعات مؤسسه آینده‌پژوهی کشور، کمبود آب امروز به ابرچالش کشور تبدیل شده و منبعی است که امکان افزایش آن وجود ندارد. منابع آب کشور که به‌شدت تحت تأثیر تغییرات اقلیمی است، عنصری حیاتی در پایداری سرزمین، حفظ محیط‌زیست و تداوم حیات انسانی و اقتصادی محسوب می‌شود.

او تأکید کرد : وضعیت فعلی منابع آب، نتیجه بیش از نیم‌قرن بی‌توجهی، سؤمدیریت و اولویت دادن توسعه سطحی بر بهره‌وری علمی و پایدار است. رفتارهای ما طی ۵۰ سال گذشته، ایران را به یکی از بحرانی‌ترین نقاط جهان از نظر منابع آب تبدیل کرده است. از دهه ۱۳۶۰ در بخش آب‌های زیرزمینی و از دهه ۱۳۷۰ در آب‌های سطحی، روند نگران‌کننده‌ای آغاز شد که امروز به یک نقطه بی‌بازگشت نزدیک شده‌ایم.

کشاورز ادامه داد: کشاورزی کشور برای پاسخگویی به اهداف تولید، به‌جای حرکت به‌سوی افزایش بهره‌وری، با افزایش سطح زیرکشت سعی در جبران نیازها داشته که نتیجه آن فشار مضاعف بر منابع آب است. در حال حاضر، حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار به اراضی آبی کشور اضافه شده که شامل ۸۰۰ هزار هکتار باغ و حدود ۴۰۰ هزار هکتار برای کشت برنج، جالیز، سبزیجات و گیاهان علوفه‌ای آب‌بر است که همگی تقاضای زیادی برای آب دارند.

معاون پژوهش مرکز ملی مطالعات کشاورزی و آب اتاق ایران با ارائه آمارهایی از کاهش شدید جریان آب رودخانه‌های کشور گفت: در دهه ۶۰ خورشیدی، حدود ۹۴ میلیارد مترمکعب آب در رودخانه‌های کشور جریان داشت. این عدد در دهه ۱۴۰۰ به کمتر از ۵۰ میلیارد مترمکعب کاهش یافته است. بسیاری از رودخانه‌هایی که در دهه‌های ۳۰ تا ۷۰ دائمی تلقی می‌شدند، امروز یا کاملاً خشک شده‌اند یا به‌صورت مقطعی آب دارند. تنها سفیدرود و کارون بزرگ باقی مانده‌اند که آنها هم در برخی سال‌ها دچار خشکسالی شده‌اند.

عباس کشاورز همچنین با هشدار نسبت به وضعیت وخیم منابع آب زیرزمینی، تصریح کرد:‌ در دهه ۱۳۶۰ حدود ۵۰ هزار حلقه چاه در کشور وجود داشت؛ اکنون این رقم از یک میلیون حلقه فراتر رفته است. تخمین‌ها درباره اضافه‌برداشت از منابع زیرزمینی متفاوت است؛ برخی برآوردها رقم تجمعی ۱۴۰ میلیارد مترمکعب و برخی دیگر حتی تا ۳۵۰ میلیارد مترمکعب را ذکر می‌کنند. در نتیجه سطح آب‌های زیرزمینی به‌شدت کاهش یافته و پدیده‌هایی مانند فرونشست، فروچاله و تخریب زیرساخت‌ها، امروز به تهدیدی بزرگ برای امنیت سرزمینی کشور تبدیل شده‌ است.

او با اشاره به اینکه خروج از این بحران نیازمند تصمیمی دشوار اما ضروری است، افزود: ما باید بپذیریم که راهی جز اجرای سیاست «ریاضت آبی» وجود ندارد. جامعه باید توجیه شود که هیچ منبع جدید و جادویی از آب در دسترس نیست. هر بار که مشکلی پیش می‌آید، صحبت از انتقال آب از خلیج فارس، دریای عمان، ارتفاعات یا بارورسازی ابرها به میان می‌آید؛ در حالی که این روش‌ها نه علمی‌اند، نه اقتصادی و نه پایدار.

وی تصریح کرد: اصلی‌ترین راه‌حل، مدیریت تقاضاست. کشاورزی که بیشترین مصرف آب را دارد، باید پیش‌قدم در اصلاح الگوی مصرف باشد. از ۸۰ میلیارد مترمکعب آبی که این بخش مصرف می‌کند، باید طی ۱۰ سال به کمتر از ۵۰ میلیارد مترمکعب برسد تا هم سرزمین پایدار بماند، هم امکان احیای محیط‌زیست فراهم شود و هم بحران‌هایی مانند فرونشست کنترل شود.

کشاورز در ادامه اظهار داشت: مطالعات در این زمینه از سال‌ها پیش آغاز شده و با همکاری و مشاوره سازمان‌هایی چون فائو و متخصصان داخلی و خارجی، به یک بسته سیاستی قابل اجرا رسیده‌ایم. این نسخه شامل کاهش حداقل یک میلیون هکتار از سطح زیرکشت در یک دوره ۱۰ ساله است، اما این به معنای کاهش تولید یا آسیب به امنیت غذایی نیست، بلکه مستلزم تغییر رفتار در همه بخش‌ها از جمله کشاورزی، سیاست‌گذاری، تجارت، فناوری و مدیریت منابع است.

او تاکید کرد: تغییر کشت به گیاهان کم‌آب‌بر، تغییر فصل و مکان کشت، گسترش کشت گلخانه‌ای و اصلاح زنجیره‌های ارزش، از جمله محورهای این رویکرد است.

ویدئوی گفت‌وگو با عباس کشاورز را در کانال آپارات اتاق تهران تماشا کنید: https://www.aparat.com/v/ishx0v0