گدانسک بندری در ساحل دریای بالتیک در لهستان است که در طول تاریخ به دلیل جنگ‌ها و تقسیم‌بندی‌های سیاسی چند بار دست به دست شده است؛ به طوری که این بندر یک اسم آلمانی (دانزیگ) هم دارد. بندر گدانسک به دلیلِ همین چالش‌های سیاسی، همواره در مسیری چالش‌برانگیز و پرمانع حرکت کرده است اما در طول زمان به موقعیتی باثبات رسیده است. 

بندر گدانسک به دلیل واقع‌شدن در ساحل دریای بالتیک و دهانه رودخانه ویستولا اهمیت استراتژیک دارد و به عنوان دروازه دریایی لهستان عمل می‌کند. همچنین امکانات مدرن و زیرساخت‌ها، آن را به یک بازیگر کلیدی در افقِ در حال تحولِ تجارت در منطقه بالتیک تبدیل کرده است. حمل کالاهای فله‌ای مانند زغال سنگ و نفت در بندر گدانسک به صورت گسترده انجام می‌گیرد اما حوزه فعالیت این بندر به ترافیک کانتینری نیز گسترش یافته است.

اطلاعاتی که از گذشته‌ی بندر گدانسک در دست است، نشان می‌دهد که شهر گدانسک در قرن دهم میلادی تاسیس شد و تا قرن هفدهم میلادی نیز رونق اقتصادی خوبی داشت؛ تا اینکه جنگ‌های سوئد در قرن‌های هفدهم و هجدهم باعث شد ورق برگردد و درگیر شدنِ گدانسک در رقابت‌های جنگ طلبانه‌ی قدرت‌های منطقه‌ای را رقم بزند. این آغاز افول گدانسک بود. در سال ۱۷۷۲، گدانسک توسط امپراتوری پروس (پروسیا) تصرف شد و این تحول منجر به کاهش سریع در گدانسک شد؛ به خصوص به این دلیل که گدانسک در سال ۱۷۹۳ به عنوان بخشی از پروس ضمیمه‌ی این امپراتوری شد.

البته. نه تنها گدانسک، بلکه کل سرزمینی که امروزه به عنوان لهستان می‌شناسیم، از اواخر قرن هیجدهم با این رقابت‌ها و تقسیم بندی‌های سیاسی مواجه بود و روسیه، پروس و اتریش در این موضوع نقش داشتند. این رویدادها نه تنها مرزها را تغییر دادند، بلکه اقتصاد لهستان را نیز تکه‌تکه کردند. تصور کنید یک روز یک کسب‌وکار پررونق دارید و روز بعد، زنجیره تأمین شما قطع می‌شود زیرا شهر شما که روزی در لهستان بود حالا در کشور دیگری (آلمان) قرار دارد. این دقیقاً همان چیزی است که برای لهستان اتفاق افتاد. مسیرهای تجاری مختل شدند و منابع پراکنده شدند و این باعث شد اقتصاد نتواند به‌عنوان یک کل یکپارچه عمل کند.

اما این هم پایان ماجرا نبود. ناپلئون اول در سال ۱۸۰۷ امتیازات یک شهر آزاد را به گدانسک اعطا کرد، اما جدایی سرزمینیِ گدانسک از لهستان به دلیل ایجاد کریدور پروس به سمت دریا، اقتصاد گدانسک را نابود کرد. گدانسک در فاصله سال‌های ۱۸۱۳ تا ۱۸۱۴ میلادی درخواست اتحاد مجدد با لهستان را داد، اما نتیجه‌ای کاملا متفاوت در انتظار این بندر بود. سرزمین لهستان بین روسیه، اتریش و پروس تقسیم شد و در این تقسیم‌بندی، گدانسک در استان پروس غربی افتاد و موقعیت تجاری‌اش کاملا تنزل پیدا کرد. گدانسک بعدا تا حدی صنعتی شد و مقامات پروسی در صنعت کشتی‌سازی و توسعه بیشتر بندر سرمایه‌گذاری کردند. با این حال این بندر نتوانست جایگاه خود را به عنوان یک بندر بزرگ تجاری بالتیک بازگرداند. پس از الحاق گدانسک به امپراتوری آلمان در سال ۱۸۷۱، کشتی‌سازی این شهر به یکی از بزرگ‌ترین کشتی‌سازی‌های آلمان تبدیل شد. بیشتر ساختمان‌های قدیمی تخریب شدند و به جای آن‌ها سالن‌های تولیدی وسیعی ساخته شدند.

با آغاز قرن بیستم، تحولات جدیدی هم در انتظار بندر گدانسک بود. در فاصله سال ۱۹۱۹ تا ۱۹۳۹، گدانسک بار دیگر تحت معاهده ورسای به وضعیت شهر آزاد بازگشت و لهستان اداره آن را بر عهده گرفت. با این حال، مجلس قانون‌گذاری گدانسک که ترکیبی آلمانی داشت، تمایل داشت تا در هر فرصتی با مقامات لهستانی مقابله کند. لهستان در نهایت بندر دیگری در قلمرو خود در گدینیا، در فاصله ۱۶ کیلومتریِ شمال گدانسک ساخت. گدینیا به سرعت رشد کرد و گدانسک نیز رونق یافت.

اما به تدریج کنترل آلمان بر گدانسک با پیروزی حزب ناسیونال سوسیالیست (نازی) و به دست آوردنِ اکثریت کرسی‌های مجلس در انتخابات سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۳۵ میلادی افزایش یافت. در سال ۱۹۳۸، آدولف هیتلر خواستار واگذاری این شهر به آلمان شد و امتناع لهستان از این درخواست، به عنوان بهانه‌ای برای حمله هیتلر به لهستان در اول سپتامبر ۱۹۳۹ استفاده شد؛ موضوعی که آتش جنگ جهانی دوم را شعله‌ور کرد.

در اول سپتامبر سال ۱۹۳۹، گدانسک شاهد آغاز جنگ جهانی دوم بود و در طول جنگ آسیب‌های زیادی دید؛ به طوری که ۹۰ درصد از مرکز شهر گدانسک به کل ویران شد. به صورت اصولی، جنگ‌های قرن بیستم و به‌ویژه جنگ جهانی دوم، اقتصاد لهستان را بیش از پیش تحت تأثیر قرار دادند. جنگ‌ها فقط به درگیری سربازان در جبهه‌ها محدود نبود؛ بلکه همه شهرها و روستاها و مردم را تحت تأثیر قرار داد. شهرها و همچنین زیرساخت‌های اساسی مورد نیاز برای فعالیت‌های اقتصادی، مانند جاده‌ها و کارخانه‌ها ویران شدند. کشاورزی که بخش مهمی از اقتصاد لهستان بود نیز آسیب دید، زیرا زمین‌های کشاورزی به میدان‌های نبرد تبدیل شدند. هزینه انسانی این جنگ‌ها بسیار سنگین بود و میلیون‌ها نفر جان خود را از دست دادند که این نیز به معنای از دست دادن نیروی کار و بهره‌وری بود. در گدانسک تاثیر تمام این بحران‌ها به وضوح دیده می‌شد.

پس از پایان جنگ جهانی دوم، فرآیند آهسته‌ی بازسازی گدانسک آغاز شد اما هنوز تجارت از طریق بندر بسیار کند بود.

تحولات سیاسی بزرگی نیز در حال وقوع بود. تا پیش از وقوع جنگ جهانی دوم، لهستان یک اقتصاد بازار آزاد بود که تمرکز اصلی‌اش روی بخش کشاورزی قرار داشت اما بخش‌های تولید و معدن هم در آن اهمیت زیادی داشتند. وقتی حکومت کمونیستی در دهه ۱۹۴۰ میلادی بر سر کار آمد، فضای اقتصاد لهستان به سمت صنعتی‌شدن و دولتی‌شدن به شیوه اتحاد جماهیر شوروی و کشورهای بلوک شرق پیش رفت.

رشد مداوم کشتی‌سازی و افزودن سازه‌های جدید و حضور جرثقیل‌های غول‌پیکر به وضوح در گدانسکِ آن دوران خودش را نشان می‌داد. اما پس از پایان جنگ جهانی دوم، همه چیز سخت‌تر شده بود و اقتصاد لهستان هم به وضوح ضربه دیده بود.

در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی، مشکلات اقتصادی لهستان ادامه داشت؛ تا اینکه از اواسط دهه ۱۹۷۰ میلادی، دست و پنجه نرم کردن اقتصاد با کاهش رشد، وارد مرحله جدیدی شد. برخی از مهم‌ترین علت‌های موضوع از این قرار بود: کهنه‌شدن زیرساخت‌های صنعتی، یارانه‌های دولتی که پوششی روی عدم بهره‌وری بودند و دستمزدهایی که به صورت مصنوعی بالا نگه داشته شده بودند.

درنهایت، مشکلات اقتصادی به شکل اعتراضات اجتماعی در لهستان بیرون ریخت. بندرهای گدانسک و گدینیا میزبان اعتصاب‌هایی علیه حکومت بودند که به تدریج ابعاد زیادی پیدا کرد. در دسامبر ۱۹۷۰، شورش‌هایی آغاز شد و شماری از ساکنان گدانسک کشته شدند. ده سال طول کشید تا شورش‌ها جنبه دیگری به خود بگیرند و اتحادیه همبستگی در کارخانه کشتی‌سازی گدانسک تاسیس شود. شهرت این کارخانه کشتی‌سازی و این اتحادیه به تدریج جهانی شد؛ زیرا لخ والسا رهبری آن را به عهده داشت. این جنبش که همبستگی کارگران را تبلیغ می‌کرد در نهایت به کشورهای دیگری در اروپای شرقی نیز سرایت کرد و به نوعی جزو نشانگان پایان جنگ سرد بود.

اعتراضات کارگری در کشتی‌سازی بندر گدانسک در دهه ۱۹۸۰ میلادی هنوز هم به عنوان نقطه عطفی که توانست راه خروج لهستان از بلوک کمونیستی را هموار کند، شناخته می‌شود. اما وضعیت این بندر پس از چنین تحولات سیاسی گسترده‌ای چندان رو به راه نبود؛ چون وضعیت کلی اقتصاد لهستان بحرانی بود. در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی، افزایش شدید کسری دولت و همین طور وقوع ابرتورم باعث بحران اقتصادی در لهستان شد. به دنبال سقوط کمونیسم در لهستان، اقتصاد این کشور به سمت اقتصاد بازار متمایل شد اما عملا برای این تحول بزرگ آماده نبود. به همین جهت، دولت پساکمونیست تلاش کرد با شوک‌تراپی به ثبات اقتصادی برسد. در همین راستا بود که در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی بازده صنعتی و تولید ناخالص داخلی کاهش یافت و تولید بخش کشاورزی هم به دلیل خشکسالی کم شد. بیکاری به شدت بالا رفت و تقریبا یک نفر از هر هفت لهستانی با این مشکل مواجه بودند.

وضعیت مالی بندر گدانسک به تدریج بد شد و در سال ۱۹۹۶ نیز این بندر اعلام ورشکستگی کرد. با این حال، همان طور که تاریخ هم نشان داده بود، بندر گدانسک دوباره با گسترش تجارت اروپایی توانست موقعیت خود را تقویت کند. با شروع قرن جدید، اقتصاد لهستان هم داشت وضعیت بهتری را تجربه می‌کرد. تورم در این کشور رو به کاهش گذاشت و از ۲۵۰ درصد در سال ۱۹۹۰ میلادی به ده درصد در سال ۲۰۰۰ رسید. همچنین در فاصله سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰، رشد متوسط سالانه تولید ناخالص داخلی به چهار درصد رسید. لهستان کم‌کم در میان اقتصادهای بلوک شرق به بهترین وضعیت رسید و سپس در اروپا هم جزو اقتصادهای پررشد شد.

بندر گدانسک حالا روی حمل و نقل دریایی در منطقه بالتیک متمرکز است و به همین دلیل، کشورهایی مانند روسیه و آلمان به آن نظر دارند. مقامات بندر گدانسک هدف خود را رقابت با بندر هامبورگ و کنار زدنِ آن از حمل و نقل دریایی بالتیک اعلام کرده‌اند. بوریس ونزل، مدیر عامل ترمینال کانتینری گدانسک حتی به وضوح به این موضوع اشاره کرده است: «لهستان از نظر تاریخی بین آلمان و روسیه تحت فشار قرار داشته است. حالا هم آلمان سعی می‌کند با اطمینان از توقف کشتی‌های بزرگ در آلمان، سلطه خود بر لهستان و بالتیک را حفظ کند. اما ما در تلاش هستیم تا این روند را معکوس کنیم. ما می‌خواهیم مدلی را اجرا کنیم که در آن لهستان جریان‌ محموله به سمت روسیه و همچنین به سمت آلمان را در اختیار داشته باشد و قدرت ژئوپلیتیکی خود را تقویت کند.»

لهستان در عرصه تجارت خارجی

موقعیت جغرافیایی لهستان به آن اهمیت استراتژیک می‌بخشد: این کشور در نیمه‌ راه بین پاریس و مسکو و همچنین بین استکهلم و بوداپست قرار دارد و دارای بنادر مهمی است که از طریق دریای بالتیک به دریای شمال متصل می‌شوند. علاوه بر این، لهستان مکانی عالی برای صادرات کالا به جمهوری‌های سابق شوروی محسوب می‌شود. بر اساس آمار اداره آمار لهستان، این کشور عمدتاً ماشین‌آلات و تجهیزات حمل‌ونقل (۳۵.۹٪)، کالاهای تولیدی (۱۸.۲٪)، مواد غذایی و حیوانات زنده (۱۱.۳٪) و مواد شیمیایی و محصولات مرتبط (۹.۹٪) صادر می‌کند. واردات نیز در دسته‌بندی‌های مشابهی قرار می‌گیرد: ماشین‌آلات و تجهیزات حمل‌ونقل (۳۰.۹٪)، کالاهای تولیدی (۱۶.۳٪)، مواد شیمیایی و محصولات مرتبط (۱۴.۳٪) و مواد غذایی و حیوانات زنده (۶.۶٪).

در سال ۲۰۲۲، اصلی‌ترین شرکای تجاری لهستان آلمان (۲۷.۸٪)، جمهوری چک (۶.۶٪)، فرانسه (۵.۷٪) و بریتانیا (۴.۹٪) بودند؛ در حالی که اصلی‌ترین مبدأ واردات آلمان (۲۰.۲٪)، چین (۱۴.۸٪)، ایتالیا (۴.۶٪)، ایالات متحده (۴.۳٪) و روسیه (۴.۲٪) بودند. به طور کلی، اتحادیه اروپا ۷۵.۶٪ از کل صادرات و ۵۱.۳٪ از واردات لهستان را تشکیل می‌داد.

لهستان در حال حاضر جزو بزرگ‌ترین تولیدکنندگان چاودار و سیب زمینی در جهان است و گندم و نیشکر زیادی نیز تولید می‌کند. از زمان پیوستن لهستان به اتحادیه اروپا در دهه ۱۹۹۰ میلادی، مقصدِ بیش از نیمی از صادرات کشاورزی این کشور، اتحادیه اروپا بوده است.

لهستان از لحاظ ذخایر طبیعی وضعیت خوبی دارد و به خصوص منابع متنوعی از زغال سنگ در اختیارش است. سولفور دومین ماده معدنی مهم در لهستان است و مواد معدنی غیر فلزی مثل مرمر، سنگ آهک، نمک، باریت و کائولین هم دارد.

فرهنگ تجاری لهستان

در لهستان، ارتباط در سطح شخصی در کسب‌وکار بسیار مهم است. البته معنی‌اش این نیست که ساختار سلسله‌مراتبی شرکت‌ها و سبک غیرمستقیم ارتباطات از اهمیت برخوردار نیست. لهستان کشوری اروپایی است که مشترکاتش با سایر جوامع اروپایی زیاد است؛ اما ویژگی‌های خاص فرهنگی خودش را هم دارد که باید در معاملات تجاری مورد توجه قرار بگیرند. با این حال، ارتباطات غیررسمی می‌تواند به اندازه توافق‌های رسمی مهم باشد.

 در اولین ملاقات با شرکای لهستانی، ابتدا تعارفات و صحبت‌های دوستانه رد و بدل کنید تا شرکت‌کنندگان بهتر با یکدیگر آشنا شوند. با این حال، باید برای سؤالات مستقیم آماده باشید و پیشنهادات مشخصی در دست داشته باشید. تأیید مجدد یک جلسه درست قبل از آن توصیه می‌شود. ولی برخلاف برخی کشورهای غرب اروپا، برنامه‌ریزی گسترده از قبل، در لهستان غیرمعمول است.

با توجه به این که فرهنگ ارتباط شفاهی در لهستان غالب است، همیشه بهتر است بتوانید به یک آشنایی شخصی اشاره کنید یا قبل از ارسال نامه یا استفاده از ارتباطات کتبی، ابتدا تماس بگیرید. سبک ارتباطی لهستانی‌ها اغلب غیرمستقیم است و با فضای زیادی برای تفسیر همراه است. این روش ارتباطی به‌کار می‌رود تا به کسی توهین نشود یا پاسخ منفی مستقیم داده نشود. به عنوان مثال، هرگز در اولین ملاقات با شرکای لهستانی وارد انتقاد و رویارویی نشوید.

از مهمان‌نوازی تا بداهه‌پردازی

مهمان‌نوازی لهستانی‌ها شهرت زیادی دارد و احتمالا با شرکای لهستانی‌تان معاشرت برای آشنایی بیشتر خواهید داشت. برای دعوت‌های خصوصی، حتماً به میزبان گل هدیه دهید. بوسیدن دست در لهستان هنوز رایج است و به‌ویژه در میان نسل قدیم، به عنوان بیان ادب و احترام ویژه در نظر گرفته می‌شود، هر چند که در محیط کسب‌وکار با دست دادن جایگزین شده است. با این حال توجه داشته باشید که در لهستان مرز مشخصی بین زندگی حرفه‌ای و خصوصی وجود ندارد و بنابراین تعجب نکنید اگر در دومین یا سومین ملاقات در مورد خانواده با شما صحبت شود.

شرکت‌های لهستانی اغلب به‌صورت سلسله‌مراتبی سازمان‌دهی می‌شوند. به همین دلیل، تماس اولیه همیشه باید با مدیریت ارشد شرکت برقرار شود. پس از آن، باید یک پایه محکم از اعتماد از طریق ارتباط دائمی ایجاد کنید. برای این منظور، چندین بازدید و جلسه لازم خواهد بود. در بخش‌های اقتصادی غیرسنتی و پویا، سلسله‌مراتب نقش بسیار کم‌تری ایفا می‌کند. در این شرایط به احتمال زیاد می‌شود تشریفات بزرگ را کنار بگذارید. با این حال، همواره به تشریفات و تعارفات توجه داشته باشید.

نشان‌دادنِ بداهه‌پردازی، انعطاف‌پذیری و خودانگیختگی، حس آزادی و استقلال را منتقل می‌کند؛ چیزهایی که در لهستان بسیار ارزشمند هستند. از دیگر نکاتی که باعث می‌شود نظر خوبی در میان لهستانی‌ها نسبت به شما ایجاد شود این است که سعی کنید حداقل چند کلمه و جمله لهستانی را یاد بگیرید و بموقع از آنها استفاده کنید. این نشانه احترام به فرهنگ شرکایتان است و بسیار مورد استقبال قرار می‌گیرد.

انتظارات در مورد وقت‌شناسی

وقت‌شناسی در لهستان بسیار ارزشمند است و دیر رسیدن به جلسه یا قرار ملاقات بی‌احترامی تلقی می‌شود. حتماً به موقع یا حتی چند دقیقه زودتر برسید تا تعهد و حرفه‌ای‌بودن خود را نشان دهید. اگر اتفاقاً دیر کردید، بسیار مهم است که از قبل تماس بگیرید و همتایان لهستانی خود را از وضعیت مطلع کنید. به یاد داشته باشید که ترافیک در شهرهای بزرگ لهستان می‌تواند غیرقابل پیش‌بینی باشد، بنابراین زمان اضافی برای سفر خود در نظر بگیرید. وقت‌شناسی نشان‌دهنده قابلیت اطمینان شما به عنوان یک شریک تجاری است و اولین برداشت را درباره شما ایجاد می‌کند. اگر نمی‌توانید در یک جلسه آنلاین شرکت کنید، حتماً چند ساعت قبل اطلاع دهید.

هدیه بدهیم یا نه؟

در لهستان، انتظار می‌رود که در اولین جلسه کاری یا پس از به نتیجه رسیدن هر توافق (مانند زمانی که قراردادی امضا می‌شود) هدایایی رد و بدل شود. لازم نیست هدایا گران‌قیمت باشند؛ هدایای شرکتی (بدون لوگو یا برند شرکت) یا سوغاتی‌ای که نمایانگر کشور شما باشد، قابل قبول است. سایر انتخاب‌های مناسب برای هدیه شامل شکلات‌های باکیفیت، سیگار، گل یا عطر هستند. اگر به خانه شریک‌تان دعوت شدید، برای میزبان گل یا شیرینی همراه ببرید.

آداب کارت ویزیت

در لهستان، تبادل کارت ویزیت همچنان مرسوم است. بهتر است یک طرف کارت‌تان به لهستانی ترجمه شده باشد. کارت ویزیت شما باید شامل نام کامل، عنوان، سمت، سطح تحصیلات، نام شرکت و اطلاعات تماس باشد. قبل از جلسه، باید به تعداد شرکت‌کنندگان کارت ویزیت آماده کنید.

راه و رسم مذاکره

با وجود اینکه زبان رسمی در لهستان، لهستانی است، اکثر لهستانی‌ها حداقل به یک زبان خارجی به خوبی صحبت می‌کنند و انگلیسی مشخصا محبوب است. در لهستان با افراد زیادی روبرو خواهید شد که به زبان‌های آلمانی، چکی یا روسی به روانی صحبت می‌کنند.

اصولا وقتی از آن‌ها خواسته می‌شود نظر خود را بیان کنند، در مورد چیزهایی صحبت می‌کنند که به خوبی پیش نرفته‌ یا نیاز به بهبود دارند. لهستانی‌ها در مورد موفقیت‌ها زیاد صحبت نمی‌کنند و بر این اصل پایبند هستند که اگر چیزی به درستی کار می‌کند، نیازی به اشاره به آن نیست.

تجارت در لهستان به صبر نیاز دارد، مذاکرات به آرامی پیش می‌روند و همیشه بر اساس دستور کار تعیین شده انجام نمی‌شوند. این موضوع به این دلیل است که تصمیم‌گیری‌ها اغلب در سطوح مختلف انجام می‌شود که ممکن است زمان‌بر باشد.

منبع: آینده‌نگر