بالای یک مسیر صخره‌ای در روستایی واقع در قلب صحرای آتاکامای شیلی، یک پرچم سیاه بر فراز خانه ژانت کروز در باد می‌وزد. آفتاب سوزانِ صحرا آن را به رنگ خاکستری تیره درآورده، اما مقاومتی که پرچم از خودش نشان می‌دهد همچنان پابرجاست. بر فراز هر خانه در این روستا، این پرچم‌های سیاه که در نور خورشید عصرگاهی می‌درخشند، نمادی از مقاومت مردم بومی لییکانانتی در برابر استخراج لیتیوم است؛ موضوعی که بسیاری معتقدند جامعه آن‌ها را از هم می‌پاشاند.

لیتیومِ موجود در آب‌های شور زیر سطح دشت سفید و درخشان نمک آتاکاما که در سراسر کف دره گسترده شده، حالا ماده‌ای است که همه دنیا می‌خواهندش. این ماده، کلید گذار جهانی به انرژی سبز است. اما جوامع لییکانانتی که هزاران سال در این منطقه ساکن بوده‌اند، چندان با این موضوع موافق نیستند. ژانت کروز در حالی که با ناامیدی به سوی دشت نمک اشاره می‌کند می‌گوید: «زندگی ما در آن آب نهفته است. روزی که آن آب خشک شود، ما به عنوان یک فرهنگ مُرده‌ایم و مجبور خواهیم شد از اینجا برویم». او ادامه می‌دهد:‌ «آن‌ها می‌توانند هر مقدار پول و منابعی که می‌خواهند به ما بدهند، اما هرگز چیزی را که از دست می‌دهیم، بازنخواهیم گرفت.»

پیش از اینکه لیتیوم تصفیه شود، آب‌های شور غنی از لیتیوم به سطح پمپ شده و با آب‌های زیرزمینی مخلوط می‌شوند و سپس به آرامی به استخرهای فیروزه‌ای روی سطح دشت نمک منتقل می‌شوند تا تبخیر شوند. نمک‌های غلیظ کربنات لیتیوم با کاروان‌های بزرگ کامیون به شهر آنتوفاگاستا در ساحل منتقل می‌شوند؛ جایی که خالص‌سازی شده و به خارج از کشور صادر می‌شوند تا به باتری تبدیل شوند و در نهایت در گوشی موبایل یا خودروی الکتریکی شما قرار بگیرند.

سه شرکت اکنون عملیات خود را در دشت نمک آتاکاما راه‌اندازی کرده‌اند. شرکت  SQMکه یک شرکت مستقر در شیلی است، از دهه ۱۹۸۰ در این منطقه فعالیت می‌کند. شرکت آمریکایی معروف Albemarle Corp نیز از سال ۲۰۱۵ امتیاز بهره‌برداری لیتیوم در این مطنقه را در اختیار دارد. همچنین غول چینی BYD  جدیدترین شرکتی است که عملیات خود را در این منطقه راه‌اندازی کرده است.

هر سه شرکت، قراردادهای اجاره‌ای با سازمان توسعه دولتی شیلی (کورفو) دارند که از طریق آن، در ازای استخراج لیتیوم مبالغی برای «توسعه پایدار جوامع محلی» کنار گذاشته می‌شود. خاویر سیلوا، که به مدت سه سال مدیریت روابط SQM با ساکنان اطراف دشت نمک آتاکاما را بر عهده داشته، توضیح می‌دهد: «الان حداقل قادریم به شکلی با هر یک از جوامع محلی کار کنیم، چیزی که قبلاً امکان‌پذیر نبود.»

شرکت SQM به عنوان بخشی از قراردادش با کورفو سالانه ۱۵ میلیون دلار را به طور مساوی بین ۱۹ گروه محلی ساکن در این منطقه تقسیم می‌کند. علاوه بر این، پرداخت‌های بیشتری نیز بر اساس عواملی مانند جمعیت و فاصله از عملیات معدنی انجام می‌شود. شرکت SQM با پنج گروه و قبیله محلی توافق‌نامه‌هایی دارد که از طریق آن‌ها بر روی پروژه‌های بهداشتی، آموزشی، فرهنگی و زیرساختی کار می‌کند.

در همین حال، ساکنان شهر پینه در انتهای دشت نمک می‌گویند که از سال ۲۰۱۲ با شرکت Albemarle یک توافق‌نامه برای ساخت زمین فوتبال کاملاً جدید امضا کرده‌اند. بر اساس گزارش سازمان زمین‌شناسی آمریکا، شیلی دومین تولیدکننده بزرگ لیتیوم در جهان است و بزرگ‌ترین ذخایر شناخته‌شده این ماده معدنی را در اختیار دارد. اما در میان مردم محلی، اجماع اندکی در مورد نحوه استفاده از درآمدهای حاصل از رونق لیتیوم وجود دارد. برخی از جوامع اطراف دشت نمک، گرفتن غرامت مستقیم از شرکت‌ها را پذیرفته‌اند. دیگران اصرار دارند که خسارات واردشده جبران‌ناپذیر است و نمی‌توان آن را با پرداخت‌ها جبران کرد.

سارا پلازا ساکن ۷۲ ساله در منطقه پینه، با آه و افسوس می‌گوید: «لیتیوم همیشگی نخواهد بود. با این استخراج‌ها، برای نسل‌های آینده نه آبی خواهد بود و نه کاری. هیچ چیزی نخواهد بود.» او ادامه می‌دهد: «این غنای فرهنگ و روحیه جامعه است که دارد از بین می‌رود. من دیگر آینده را روشن نمی‌بینم.»

در پایین دشت، پوسته‌های تیز و نمکی سنگ‌ها مانند موج‌های یخ‌زده به سمت آسمان قد برافراشته‌اند و دسته‌های علف‌های سفت و محکم بین آن‌ها سر برآورده‌اند. پلازا روی زمین ناهموار راه می‌رود و به مکان‌هایی در افق اشاره می‌کند و به یاد می‌آورد که حیوانات در کجا چرا می‌کردند و مردم لییکانانتی در کجا شنا می‌کردند یا پوست خود را با گلِ غلیظ می‌پوشاندند تا درد مفاصل را تسکین دهند. دیگران برای شکار تخم‌های فلامینگو به پایین می‌آمدند، اما پلازا می‌گوید که امروزه تعداد بسیار کمی پرنده به این مناطق سر می‌زنند.

استخراج آب‌های زیرزمینی توسط صنعت معدن اخیرا به فرونشست دشت نمک آتاکاما مرتبط دانسته شده است. با این حال، بهره‌برداری از دشت نمک قرار است افزایش یابد. این آینده‌ای است که برای ساکنان با لیتیوم گره خورده است.

منبع:آینده نگر