سهم گردشگری از اقتصاد ایران، به رغم ظرفیت‌ها و جاذبه‌های موجود همچنان اندک است. این در حالی است که این صنعت یکی از زیرساخت‌های مهم توسعه پایدار محسوب می‌شود و گردش مالی بالایی در دنیا دارد. از همین رو دولت‌ها از طریق سیاست‌گذاری، تجهیز زیرساخت‌ها و انواع تسهیلات از این صنعت حمایت می‌کنند.

در کشور ایران صنعت گردشگری در حال حاضر سهمی معادل 5 درصد از GDPکشور را به خود اختصاص داده‌ است و گردش مالی آن بالغ بر 450 هزار میلیارد تومان است.این صنعت 6درصد از اشتغال کل کشور را تامین کرده است و پیش‌بینی می‌شود سهم اقتصاد سفر و گردشگری در تولید ناخالص داخلی ایران تا سال 2028 به 313 هزار میلیارد تومان برسد. ایران در بین 115 کشور جهان در شاخص توسعه گردشگری رتبه هفتاد و سوم را دارد که با توجه به جایگاه کشورهای همسایه و نیز با توجه به زمینه‌های مساعد تاریخی، فرهنگی، طبیعی کشورمان برای رشد این صنعت، جایگاه مناسبی به شمار نمی‌رود.

در سال 1401 تعداد 4.2 میلیون نفر گردشگر به ایران سفر کرده‌اند. این رقم در سال 1402 به 6382755 نفر و در 8 ماهه نخست سال 1403 به 5225520 نفر رسیده است. در برنامه هفتم توسعه پیش‌بینی شده است رقم گردشگران ورودی در انتهای برنامه به 15 میلیون نفر برسد.

بررسی‌های معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران بیانگر این است که رشد نازل صنعت گردشگری در ایران در قیاس با سایر کشورها از جمله کشورهای منطقه را می‌توان به مسائل مختلفی از جمله مسائل اقتصادی، سیاسی، ایران‌هراسی و کمبود امکانات زیرساختی مانند هتل و اقامتگاه، حمل و نقل هوایی، جاده‌ای و ریلی و همچنین کمبود نیروی انسانی آموزش دیده در حوزه توریسم نسبت داد و امیدوار بود در صورت حل و رفع چالش‌های مذکور، صنعت توریسم ایران با توجه به پتانسیل‌های موجود، به یکی از مهمترین منابع درآمدی در اقتصاد کشور تبدیل گردد.

رشد صنعت گردشگری با رشد زنجیره صنایع وابسته شامل حمل و نقل، اقامت، خوراک و صنایع دستی همراه است. در کنار بهبود وضعیت مدیریتی و سیاستگذاری و ارتقا کیفیت خدمات و زیرساخت‌ها، توجه به تغییرات پارادیمیک مانند گردشگری خلاق و مسئولانه و به‌روزآوری شیوه‌های خدمت دهی در این صنعت از جمله کاربرد هوش مصنوعی برای توسعه صنعت گردشگری ضروری است.

صنعت گردشگری در 1404 چگونه رونق می‌گیرد؟

خروج دولت از تصدی‌گری

با توجه به اهمیت روز افزون صنعت گردشگری و توجه بیشتر دولت‌ها و کشورها به مقوله تفریح و گردشگری به نظر می‌رسد این صنعت در کشور ما برای ورود به مرحله رشد و رونق افزایی در اقتصاد و کمک به توسعه کیفی و پایدار جامعه در حوزه‌ سیاست‌گذاری و اجرایی نیاز به بازنگری‌هایی دارد. کارشناسان معتقدند صنعت گردشگری در سال 1404 درصورتی می‌تواند توسعه یابد که در درجه اول نیازمند کناره‌گیری دولت از این صنعت است. در حال حاضر حوزه گردشگری مانند اکثر بخش‌های اقتصادی از قیمت‌گذاری دستوری رنج می‌برد. اقدامات دولت در این حوزه نه تنها به نفع مصرف‌کننده نبوده بلکه منجر به آسیب جدی به صنعت گردشگری شده است. بررسیهای اقتصادی نشان می‌دهدآزادسازی تدریجی قیمت‌ها با نظارت هوشمند و ایجاد رقابت سالم بین شرکت‌ها موجب شکل‌گیری انگیزه برای سرمایه‌گذاری و نوآورری در این صنعت می‌شود.  همچنین صنعت گردشگری نیازمتد سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌هاست. تسهیل صدور مجوز و ارتقای کیفیت و توسعه خدمات نیز باید در دستور کار قرار گیرد. توجه جدی به مقوله هوش مصنوعی و تحول دیجیتال در حوزه‌های مربوط به صنعت سفر و گردشگری از مهم‌ترین مسیرهای توسعه گردشگری در سال‌ آتی است.

 آینده گردشگری در سال 1404/ شهاب علی عرب،  نایب رئیس کمیسیون گردشگری اتاق ایران

با توجه به تحولات منطقه جنگ غزه، لبنان، تغییر حاکمیت سوریه و احتمال خطرآفرین بودن برای ایران، شاید سال 1403 را بتوان بدترین دوران گردشگری در زمان معاصر تعریف کرد که شرایط نامناسبی برای فعالان صنعت گردشگری در بخش خصوصی به دنبال داشت.  با توجه به اینکه ورود قالب گردشگران غیرمسلمان به ایران حتی از کشورهای دوست و همسایه هم کنسل شد، این ضرر و زیان تورهای ورودی به هتل‌ها و تاسیسات گردشگری در سطح کشور هم سرایت کرد. شهرهایی که در حوزه گردشگری و مخصوصا گردشگران غیرمسلمان فعال بودند، رکود بی‌سابقه‌ای را تجربه کردند و خسارت‌های سنگینی متحمل شدند. در صورتی که این روند برای سال 1404 ادامه پیدا کند، شرایط نامناسبی در پیش خواهد بود. اما با برنامه‌های دولت در خصوص ارتباط با دنیا و در صورت تقویت روابط بین‌الملل می‌توان امیدوار بود در سال 1404 تغییری در این روند اتفاق بیفتد. این تغییر یک شبه امکان‌پذیر نیست. حتی در صورت تقویت ارتباطات نیز به زمان نیاز است تا گردشگری ایران بتواند جایگاه خود را در مجامع بین‌المللی پیدا کند.