بحران‌های سیاسی این روزها گریبان چندین کشور مختلف در قاره آمریکا را گرفته است. از السالوادور و ونزوئلا گرفته تا بولیوی، آرژانتین و آمریکا، این بحران‌های سیاسی دارند چالش‌های جدی پیش روی مردم و نهادها می‌گذارند. واقعیت این است که بر اساس الگوی پذیرفته‌شده دموکراسی، همه چیز باید ساده و روشن باشد: انتخابات برگزار شود و برنده و بازنده مشخص شود. بازنده‌ها باخت را بپذیرند و برای انتخابات بعدی آماده شوند. برنده‌ها مسئولیت اداره حکومت و کشور را بپذیرند و سعی کنند خواست مردم را در آن اعمال کنند. رای‌دهندگان در چنین شرایطی به وضوح می‌توانند ببینند که منتخبشان چقدر مشروعیت دارد و درنهایت خوب عمل می‌کند یا بد.

اما این روزها رویه انتخابات دیگر به این سادگی‌ها نیست. می‌بینیم که دولت‌ها در روند برگزاری انتخابات مداخله می‌کنند و مسئولان برگزاری انتخابات بی‌طرف نیستند. می‌بینیم که بازنده‌ها نتیجه انتخابات را به راحتی نمی‌پذیرند. و همه چیز به آشفتگی کشیده می‌شود و اعتماد مردم را به نهادها خدشه‌دار می‌کنند. از آن بدتر اینکه رای‌دهندگان به این نتیجه رسیده‌اند که دولت‌ها یا به مشکلات آنها گوش نمی‌دهند یا در حل آنها درمانده هستند. در هر حال، این بازی باخت-باخت است.

این وضعیت هم اکنون در بسیاری از کشورهای منطقه آند در آمریکای جنوبی قابل مشاهده است و به عنوان مثال در ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور، پرو و بولیوی دیده می‌شود. مثلاً مورد پرو را در نظر بگیرید. پرو توسط دو نیرو که هردویشان دچار عدم محبوبیت مردمی هستند اداره می‌شود. اولی یک کنگره فاسد است و دومی یک رئیس جمهور جایگزین که پس از تلاش رئیس جمهور منتخب برای تعطیلی کنگره در جریان یک کودتا به قدرت رسید. اپوزیسیون در کنگره پرو نتیجه انتخابات را نپذیرفته بود و دائم به دنبال برکناری رئیس جمهور سابق یعنی پدرو کاستیلو بود.

بالاخره کاستیلو از قدرت کنار رفت و اعضای کنگره توانستند متحدین خودشان را به عنوان رئیس جمهور فعلی دینا بولارته و همین طور معاون او بر منصب بنشانند. آنها درنهایت از برگزاری انتخابات خودداری کردند و حالا هم نهاد ریاست جمهوری پرو دارد از فرصتی که گیرش آمده برای گسترش کنترل خود بر دادگاه‌ها و مقامات انتخاباتی استفاده می‌کند تا در جریان انتخابات بعدی، خیالش راحت باشد.

از آن سو، بولیوی را در نظر بگیرید. لوییس آرسه رییس جمهور فعلی در جریان انتخابات مشکوکی که بعد از برکناری ایوو مورالس در سال ۲۰۱۹ میلادی برگزار شد به قدرت رسید. مورالس هم‌حزبی‌های خودش را به دسیسه‌چینی و تلاش برای ترور متهم کرد و حالا هم اپوزیسیون آنها به شمار می‌آید. اوضاع به گونه‌ای است که انگار بحران انتخاباتی سال ۲۰۱۹ میلادی در بولیوی هیچ وقت به پایان نرسیده است.

در میان تمام بحران‌های سیاسی در قاره آمریکا، حالا دونالد ترامپ هم دوباره به قدرت رسیده و این سایه‌ای سنگین روی تمام کشورهای قاره آمریکا خواهد انداخت. در دوران پیشین ریاست جمهوری ترامپ شاهد بودیم که حضور او باعث جسور شدن تمام نیروهای سیاسی مرتجع شد و این دفعه هم از این قاعده تخطی نخواهد شد. مثلاً رهبران کشورهایی مثل آرژانتین و السالوادور را زیر نظر بگیرید. آنها از راه‌حل‌هایی به شیوه ترامپ برای مواجهه با مشکلات اجتماعی و اقتصادی استفاده می‌کنند و البته وانمود خواهند کرد که هدفشان حفظ حقوق بشر و آزادی‌های اساسی است.

این وضعیت را حتی در اکوادور و کلمبیا هم می‌توان مشاهده کرد. مثلاً در اکوادور، گیلرمو لاسوی رییس جمهور که با مخالفت‌های فزاینده مردمی و اتهام فساد مواجه بود، تصمیم گرفت دوره ریاست جمهوری خود و البته کنگره را به پایان برساند. (این روش عجیب را مرگ با تیراندازی متقابل یا «مورته کروزادا» می‌نامند. اما حداقل مردم دلشان خوش بود که این یک راه حل بر اساس قانون اساسی اجرا شد.) اما این آخر ماجرا نبود. دولت منتخب جدید اکوادور به ریاست جمهوری دانیل نوبوآ انگار توسط مافیا و باندهای جنایتکار محاصره شده و آنها همه امور را با خشونت شدیدی پیش می‌برند. ملاحظه می‌کنید که در این شکل از به دست‌گیری قدرت عملاً نشانی از دموکراسی و توجه به رای مردم مشاهده نمی‌شود.

تشخیص علل بروز این وضعیت‌ها اصلاً دشوار نیست. کشورهای آمریکای لاتین اغلب فاقد ظرفیت مقاومت در برابر فشار بازیگران قدرتمند هستند. نهادهای دولتی آنها اغلب بوروکراتیک، ضعیف و بدون بودجه هستند و قادر به پیروی از قوانین نیستند. معافیت از مجازات هم رواج دارد و خشونت در سطح بالایی است. چنین فسادی در عرصه سیاسی به بروز بازیگران مافیایی و بازار سیاهی و الیگارش‌ها می‌انجامد که برای دولت‌ها و رای مردم هیچ ارزشی قائل نیستند. احتمالش هست که شما هم در هر نقطه‌ای از جهان در آینده سیاسی کشورتان همین وضع را ببینید. این دیگر وضعیت نُرمالِ جدید است.

منبع: کانورسیشن/ آینده‌نگر