محمدامین خراسانی

دانشیار دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران و مشاور کسب‌وکار روستایی

مقدمه

موضوع مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR) در سال‌های اخیر در فضای کسب و کار کشور مورد توجه قرار گرفته است. شرکت‌ها در مقیاس‌ها و شهرت‌های گوناگون می‌کوشند از طریق به‌کارگیری CSR هم بر اعتبار برند خود بیفزایند و هم تأثیر اجتماعی خود را بر جای بگذارند. اما در این رابطه موضوع مهم و قابل توجهی که وجود دارد، اثربخشی CSR بر توسعه نواحی روستایی به عنوان فضاهای جغرافیایی نیازمند توجه و تمرکز فعالان بخش خصوصی است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در این زمینه، رویکرد تخصصی و نتیجه بخش در بخش خصوصی وجود ندارد و اقدامات به صورت پراکنده و غیرمنسجم، فاقد نگاه علمی و بدون نیازسنجی دقیق از اولویت‌های کوتاه، میان و بلندمدت اجتماعات روستایی انجام می‌شود. با این حال، اجرای CSR در اجتماعات روستایی با مجموعه‌ای از چالش‌ها، مانند زیرساخت‌های محدود، تفاوت‌های فرهنگی، محدودیت‌های اقتصادی، کمبود پرسنل ماهر، مشکلات ارزیابی، مسائل نظارتی و سیاستی، و مشکلات تخصیص منابع همراه است. پرداختن به این موانع به طور مدبرانه می‌تواند به توسعه معنادار و پایدار هم برای شرکت و هم برای اجتماعات روستایی منجر شود.

زمینه‌های سودرسانی CSR به توسعه روستایی

با توجه به مقدمه بحث، درک جامع و واقع بینانه رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکتی و اقدامات آن با توسعه روستایی می‌تواند موضوع جالب توجه و اولویت داری باشد. این رابطه را می‌توان در چند زمینه بررسی نمود:

1- مشارکت جامعه

·        نیازسنجی محلی: شرکت‌هایی که در مسئولیت اجتماعی شرکتی فعالیت می‌کنند، باید نیازهای خاص اجتماعات روستایی را ارزیابی کنند. با درک این نیازها، کسب‌وکارها می‌توانند ابتکارات خود را برای رسیدگی به چالش‌های محلی مانند آموزش، بهداشت و زیرساخت‌ها تنظیم کنند.

·        مشارکت ذینفعان: استراتژی‌های CSR مؤثر، ذینفعان محلی را در بر می‌گیرد و تضمین می‌کند که صدای جامعه در فرآیند توسعه شنیدت می‌شود. به عبارتی می‌توان واحد مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها را وکیل اجتماع محلی قلمداد نمود که منافع ایشان را در اولویت قرار می‌دهد.

2- توانمندسازی اقتصادی

·        اشتغال‌زایی: ابتکارات CSR می‌تواند به ایجاد شغل در مناطق روستایی از طریق اشتغال مستقیم یا با حمایت از مشاغل و کارآفرینان محلی منجر شود. یقیناً تمرکز بر حمایت از مشاغل و کارآفرینان بومی می‌تواند در بلندمدت، هم مزایای پایدارتری را برای اجتماعات روستایی فراهم کند و هم زمینه ایجاد همکاران و شرکای آینده کسب و کار را فراهم نماید.

·        مهارت‌افزایی: بسیاری از برنامه‌های CSR بر آموزش و توسعه مهارت‌ها تمرکز دارند و به جمعیت روستایی کمک می‌کنند مهارت‌های لازم برای مشارکت در بازار را کسب کنند. این مهارت‌ها هم می‌تواند در زمینه مهارت‌های فنی و تخصصی باشد و هم در زمینه مهارت‌های نرم لازم برای کسب ذهنیت حرفه‌ای و کسب و کاری.

3- شیوه‌های پایدار

·        کمک به حفاظت محیط زیست: شرکت‌ها می‌توانند شیوه‌های کشاورزی پایدار، حفاظت از منابع آب و بهره برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر را که برای دوام و پایداری بلندمدت مناطق روستایی حیاتی هستند، ترویج کنند. آموزش و توسعه این فناوری‌ها در بسیاری از مواقع یا توسط دولت انجام نمی‌شود و یا از کیفیت مناسبی برخوردار نیست. همچنین بسیاری از شرکت‌های بخش خصوصی به دلیل برآورد سودآور نبودن این فعالیت‌ها در نواحی روستایی، در این زمینه سرمایه گزاری نمی‌کنند.

4- زیرساخت‌های اجتماعی

·        سلامت و آموزش: سرمایه گذاری در امکانات بهداشتی و برنامه‌های آموزشی می‌تواند کیفیت زندگی در مناطق روستایی را به طور قابل توجهی بهبود بخشد و منجر به نیروی کار کیفی‌تر و دارای و سلامت بیشتر شود.

·        توسعه زیرساختی: طرح‌های CSR می‌توانند از توسعه زیرساخت‌های ضروری مانند جاده‌ها و شبکه‌های ارتباطی حمایت کنند که می‌تواند رشد اقتصادی را تسهیل کند. همچنین نوسازی زیرساخت‌های موجود می‌تواند از اثربخشی بالایی در حمایت از کسب و کارهای موجود در نواحی روستایی برخوردار باشد.

5- مشارکت و همکاری

·        پروژه‌های مشارکتی: کسب‌وکارهای فعال در مسئولیت اجتماعی، می‌توانند با سازمان‌های مردم نهاد، ارگان‌های دولتی و سازمان‌های اجتماعی برای اجرای پروژه‌های مسئولیت اجتماعی مشارکت کنند و از منابع و تخصص‌های متنوع برای توسعه روستایی استفاده نمایند. مشارکت با این نهادها می‌تواند هم به شناخت دقیق‌تر از اولویت‌های محلی کمک نماید و هم زمینه توان‌افزایی آنها را جهت دریافت منابع شرکت‌ها و برنامه ریزی جهت توزیع متناسب منافع ناشی از هزینه کرد این منابع در روستاها، مهیا کند.

·        تعهد بلندمدت: اقدامات CSR موفق در مناطق روستایی نیازمند تعهد بلندمدت کسب‌وکارها برای اطمینان از توسعه پایدار است. صرف انجام پروژه‌هایی که یا در جهت پایداری بلندمدت اجتماعات روستایی قرار ندارند و یا هزینه فرصت بالایی را برای این اجتماعات ایجاد می‌کنند، گزینه‌های مناسبی از منظر تعهد بلندمدت و نگاه راهبردی مسئولیت اجتماعی شرکتی محسوب نمی‌شوند.

منافع CSR روستایی برای کسب و کارها

دسترسی به بازار و انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین: اقتصاد روستایی پررونق می‌تواند دسترسی به بازار را برای شرکت‌ها افزایش دهد. با سرمایه‌گذاری در توسعه روستایی، شرکت‌ها می‌توانند زنجیره تأمین خود را تقویت کرده و از منابع قابل اتکای مواد خام و نیروی کار اطمینان حاصل کنند. این موضوع نه تنها به نفع اجتماعات روستایی است، بلکه اختلالات زنجیره تأمین را کاهش می‌دهد و کیفیت مواد خام تأمین شده را به مرور، بهبود می‌بخشد.

شهرت برند و وفاداری مصرف کننده: شرکت‌هایی که به طور فعال در CSR مرتبط با توسعه روستایی شرکت می‌کنند، اغلب از حسن شهرت برند و وفاداری بیشتر مشتری برخوردار می‌شوند. جوامع به طور فزاینده به سمت کسب و کارهایی جذب می‌شوند که تعهد خود را به مسئولیت اجتماعی و محیط زیستی نشان می‌دهند.

نتیجه‌گیری

ابتکارات CSR نه تنها به توسعه اجتماعات روستایی کمک می‌کند، بلکه محیط مساعدی را برای رونق کسب و کار ایجاد می‌کند. با تمرکز بر نیازهای محلی و تقویت شیوه‌های پایدار تولید، شرکت‌ها می‌توانند به یک موقعیت برد-برد دست یابند که هم به نفع کسب و کار و هم در جهت منافع اجتماعات روستایی است. دستیابی به موفقیت پایدار در ایفای مسئولیت اجتماعی شرکتی در روستاها بدون توجه به تخصص و تجربه حرفه‌مندان برنامه‌ریزی توسعه روستایی، دور از دسترس می‌نماید و نیازمند تقویت درک مکانی از تحولات و اختصاصات ویژه روستاهاست.

منبع: آینده‌نگر