این خبرها را شنیده‌اید که «آتش‌سوزی در هاوایی به دلیل آزمایش سلاح مخفیانه از طرف آمریکایی‌ها بوده» و «چند سازمان آمریکایی در اقدامی، منجر به شیوع تب دنگو شده‌اند» و همچنین «اولنا زلنسکا، همسر ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین هم 1.1 میلیون دلار در منهتن خرج کرده است»؟ این خبر چطور: «نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند در یک ماجرای قتل دست داشته است»؟ همه این‌هایی که گفته شد، قصه‌هایی هستند که واقعیت ندارند.

تمام خبرهای بالا، نمونه‌هایی از «اطلاعات نادرست» هستند که به قصد فریب مخاطبان، منتشر می‌شوند. در دنیا کارزارهای پیچیده‌ای شکل می‌گیرند که بخش اصلی فعالیتشان نشر اطلاعات غلط است. ابزارهای هوش مصنوعی هم به کمک آن‌ها آمده‌اند و باعث شده‌اند تشخیص واقعیت از تخیل، دشوارتر از همیشه شود. در سالی که نیمی از جمعیت جهان قرار است پای صندوق‌های رای برود و رئیس‌جمهوری بعدی را مشخص کند، ترس از فناوری‌های پیشرفته بیش از هر زمانی پررنگ شده است. فناوری‌های پیشرفته می‌توانند منجر به نشر اطلاعات نادرست شوند و حتی دموکراسی را به خطر بیندازند. در چنین شرایطی چقدر باید نگران باشیم؟

عمر اطلاعات نادرست بسیار دراز است، در واقع مربوط به امروز و دیروز نیست. بسیاری از وقایع تاریخی، حقیقت ندارند و صرفاً افسانه‌ای هستند که از زمان‌های دور به عنوان اطلاعات نادرست دست به دست شده است. در عصری که اطلاعات به چاپ رسیدند، اوضاع بهتر نشد. به سادگی، اطلاعات نادرست هم به چاپ می‌رسیدند. در برخی از دوره‌ها، مدیریت رسانه‌ها از کنترل خارج شده و بحران‌هایی را به وجود آورده است.

اینترنت نه تنها مشکل اطلاعات نادرست را برطرف نکرده، بلکه مشکلات جدیدی را هم به آن افزوده است. حالا دیگر هر کسی می‌تواند اطلاعات غلط و نادرست را بدون هزینه یا با کمترین هزینه صرفاً از مسیر شبکه‌های اجتماعی منتشر کند. هوش مصنوعی هم تولید و نشر این اطلاعات را ساده‌تر و ارزان‌تر کرده است. شبکه‌های اجتماعی به ابزاری موثر برای بازنشر اطلاعات غلط تبدیل شده‌اند. گاهی این اتفاق از مسیر کارزارهای سیاسی و پیچیده صورت می‌گیرد. برای مثال، دروغی که درباره همسر زلنسکی دست به دست می‌شد، نخستین بار در یک کارزار روسی در یوتیوب منتشر شد. به دنبال آن، یک آژانس خبری آفریقایی بدون بررسی و راستی‌آزمایی این خبر، اقدام به بازنشر خبر کرد. طولی نکشید که این خبر دروغ، در رسانه‌ها دست به دست شد و شبکه‌های اجتماعی هم بستری مناسب و فعال برای بازنشر این خبر دروغ فراهم آوردند. به این ترتیب، به سادگی می‌توان انسان‌ها را از این مسیر فریفت.

*در جست‌وجوی حقیقت

در عملیات نشر «اطلاعات نادرست» لزوماً تلاش بر این نیست که مخاطب از یک گروه یا حزب سیاسی مشخص حمایت کند. گاهی اوقات، هدف صرفاً آلوده کردن فضای عمومی است. در واقع تلاش بر این است که نوعی بی‌اعتمادی نسبت به رسانه‌ها و گاهی نسبت به دولت‌ها ایجاد شود. در نتیجه نگران بودن نسبت به این وضعیت، امری طبیعی به شمار می‌آید. بی‌تردید اطلاعات نادرست می‌تواند تهدیدی جدی برای دموکراسی هم باشد. با این حال، راه‌کارها و روش‌هایی وجود دارد که می‌توان تهدیدهای ناشی از اطلاعات نادرست را به حداقل رساند.

فناوری می‌تواند مانند تیغی دودم عمل کند. برای مثال، همانطور که می‌توان به کمک هوش مصنوعی، اطلاعات نادرست را به سادگی و با هزینه‌ای پایین تولید کرد، می‌توان به کمک آن، اطلاعات را رصد و شناسایی هم کرد. در واقع، هوش مصنوعی ابزاری را در اختیار شما می‌گذارد تا درست یا غلط بودنِ اطلاعات را مشخص کنید. روش دیگری برای غلبه بر اطلاعات نادرست، ایجاد مسیرهای تعامل و همکاری است. برای مثال وقتی اطلاعات غلطی درباره مسائل اقلیمی منتشر می‌شود، همکاری به موقعِ دانشمندان در این عرصه می‌تواند کمک‌کننده باشد.

واقعیت این است که درک انسان‌ها نسبت به اطلاعات نادرست، باید بهبود پیدا کند. خطرات اطلاعات نادرست باید به درستی مطالعه و ارزیابی شود. دنیای امروز به لطف فناوری، هر روز پیچیده‌تر می‌شود و هوش مصنوعی هم به طور مرتب، در حال ایجاد تحول و انقلاب در آن است. جوامع راهی ندارند جز اینکه به جنگ اطلاعات نادرست بروند و جلوی تهدیدهای ناشی از آن را بگیرند. قرن‌هاست که اطلاعات نادرست وجود دارند و قرن‌هاست که انسان‌ها توانسته‌اند از آن عبور کنند، پس همچنان می‌توان از این مانع بزرگ به سلامت عبور کرد و در مسیر آگاهی و دانش قدم برداشت.

منبع: اکونومیست / ترجمه: آینده‌نگر