در کارگروه انرژی و فرآوری (برق، نفت، گاز، آب، محیط زیست، پتروشیمی، شیمیایی، پلیمری، پلاستیک، لاستیک و ...) اتاق فکر همکاری‌های اقتصادی ایران و عربستان، چالش­ها و راهکارهای همکاری در حوزه‌های مختلف صنعت انرژی با عربستان مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این جلسه، زمینه‌های همکاری ایران و عربستان از جمله در حوزه مواد شیمیایی، آب شیرین‌کن‌ها و خدمات فنی مهندسی تبادل‌نظر صورت گرفت و در عین حال همکاری و سرمایه‌گذاری سه‌جانبه (در کشور ثالث) از پیشنهادهای مطرح شده در این جلسه بود.

در ابتدای این جلسه، رئیس مرکز خدمات سرمایه­گذاری اتاق بازرگانی تهران با اشاره به برنامه‌های پیش روی اتاق فکر همکاری­های اقتصادی ایران و عربستان که به ابتکار این مرکز شکل گرفته است به اهمیت صنعت انرژی به عنوان یکی از حوزه‌های همکاری با عربستان اشاره کرد.

به گزارش روابط عمومی اتاق تهران، فریال مستوفی افزود: در اتاق فکر بنا داریم اطلاعات و داشته‌های موجود را جمع‌آوری کرده و نیازهای عربستان را شناسایی کنیم. این اطلاعات زمینه‌های همکاری دو کشور را نمایان خواهد کرد. ما در تلاش هستیم که گروهی از بخش خصوصی عربستان را به ایران دعوت کرده و توانمندی‌های بنگاه های اقتصادی ایران را معرفی کنیم.

اهداف عربستان در حوزه انرژی، آب و صنایع شیمیایی

در ادامه، رامین خردمند، دانش‌آموخته دانشگاه شهید بهشتی و از اعضای اتاق فکر همکاری‌های اقتصادی ایران و عربستان، در گزارشی به بررسی وضعیت بازار انرژی در عربستان و فرصت‌های سرمایه‌گذاری در سه حوزه برق،‌ مواد شیمیایی و آب پرداخت.

او گفت: عربستان برق خود را از 67 درصد گاز طبیعی، 33 درصد از نفت و کمتر از یک درصد از انرژی تجدیدپذیر تولید می­کند. آب شیرین‌کن‌های عربستان سعودی 6 درصد از مصرف برق را به خود اختصاص داده‌اند. اما عربستان سعودی با برنامه ملی انرژی‌های تجدیدپذیر قصد دارد این سهم را تا سال 2030 از طریق چندین پروژه خورشیدی و بادی به 50 درصد افزایش دهد.

او توضیح داد: عربستان چهارمین تولیدکننده برتر جهان در حوزه انرژی است، رشد سالانه تولید برق عربستان طی یک دهه گذشته نزدیک ۵ درصد بوده است، آمارهای شرکت مشاوره و تحلیل بازار «گلوبال دیتا» نشان می‌دهد در کل خاورمیانه و آفریقا، طی زمستان ۲۰۲۱ حدود ۱۱۷ قرارداد در حوزه صنعت برق امضا شده که سهم عربستان از کل این قراردادها حدود 30 قرارداد بوده است. همچنین عربستان در برنامه‌های خود به دنبال تامین زنجیره استراتژیک مواد معدنی و عناصر کمیاب جهان است، این امر مستلزم به‌کارگیری پروژه‌های ذخیره انرژی خورشیدی، انرژی بادی و باتری به میزان وسیع در سراسر کشور است، ساخت این اجزا منجر به افزایش تقاضا برای فلزاتی مانند مس، آلومینیوم، روی، لیتیوم و سیلیکون خواهد شد.

واردات عربستان در حوزه انرژی و شیمیایی

در ادامه، میترا پویامهر، دبیر علمی اتاق فکر همکاری‌های اقتصادی ایران و عربستان، در گزارشی واردات حوزه انرژی عربستان سعودی را در چهار حوزه بررسی کرد. به گفته او، عربستان در حوزه سوخت‌های معدنی و محصولات حاصل از تقطیر آنها، مواد قیری و موم‌های معدنی حدود 14 میلیارد دلار آمریکا واردات داشته است که عمده واردات در این بخش به روغن‌های نفتی و روغن‌های حاصل از مواد معدنی قیری و غیرخام تعلق دارد که میزان آن 13.6 میلیارد دلار در سال 2022 بوده است. دومین حوزه، پلاستیک و مصنوعات آن است به میزان 4.7 میلیارد دلار که بیشترین مقدار در این بخش پلیمرهای اتلین در سال 2022 بوده، وارد شده است. سومین حوزه مواد شیمیایی عالی که میزان واردات عربستان 2.9 دلار در سال 2022 بوده اما در این حوزه عمدتا در زیربخش‌ها عربستان صادرکننده بوده و چهارمین حوزه، واردات لاستیک و مصنوعات آن است که به میزان 2.3 میلیارد دلار در سال 2022 وارد شده است. (گزارش واردات عربستان در حوزه انرژی و شیمیایی را اینجا مشاهده کنید.)

در ادامه رضا پدیدار، کارشناس حوزه انرژی، یکی از اساسی‌ترین فعالیت‌های اجرایی و عملیاتی جهان را موضوع انرژی دانست و گفت: در کشور ما چالش‌هایی در حوزه انرژی وجود دارد که در نگاه تطبیقی با عربستان باید به آن توجه داشت. عربستان مجتمع‌های پتروشیمی خود را عمدتاً به سابیک، آرامکو و شرکت‌های چندملیتی داده است. در حالی که 76 درصد پتروشیمی ایران، دولتی است و بقیه شرکت‌ها هم خصولتی هستند.

او با اشاره به اینکه عربستان واردکننده روغن‌های نفتی است، گفت: ایران بزرگترین پتانسیل تولید در حوزه روغن را دارد و پیش از تسری همکاری‌ها به این بخش باید در این صنعت سرمایه‌گذاری صورت گیرد.

پدیدار در ادامه از تمایل کشورهای حوزه شمال آفریقا و اوراسیا به سرمایه‌گذاری در بخش انرژی ایران سخن گفت و افزود: ما باید نقش بخش خصوصی در توسعه کشور و زنجیره ارزش را گسترش دهیم.

بردیا عطاران از رصدخانه اندیشکده‌ها نیز از منظر اقتصاد سیاسی روابط ایران و عربستان را مورد بررسی قرار داد و گفت: دلیل وابستگی متقابل ایران و عربستان سعودی این است که عربستان نیاز به سرمایه‌گذاری دارد و کشور ما هم نیاز به ارز دارد ؛ در نتیجه در حوزه خدمات فنی مهندسی می­توانیم همکاری کنیم.

در ادامه، عرفان افاضلی، دبیر کل فدراسیون صنعت نفت و دبیر انجمن نفت ایران، نیز پیشنهاداتی برای همکاری با عربستان در حوزه های پتروشیمی و انرژی تجدیدپذیر مطرح کرد.

امیررضا داودی، از گروه مپنا، بر این عقیده بود که همکاری ایران و عربستان در حوزه تولید برق با دو محدویت و چالش همراه خواهد بود. او گفت: یکی از این چالش‌ها به مسایل فنی بازمی‌گردد؛ از جمله اینکه شبکه برق عربستان 60 هرتز و شبکه برق ایران 50 هرتز است و تطبیق این دو ظرفیت نیازمند سرمایه‌گذاری است. و چالش دیگر آن است که عربستان کشور جذابی برای همه شرکت‌هاست؛ در نتیجه رقبا از سرتاسر جهان با تکنولوژِی بالاتر در برابر ایران قرار خواهند گرفت.

پیشنهاد داودی این بود که از ظرفیت عربستان برای همکاری در پروژه‌های کشورهای ثالث استفاده کرد. او همچنین پیشنهاد استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری عربستان در پروژه‌های داخل کشور را مطرح کرد و گفت: باید سرمایه‌گذارهایی را پیدا کنیم که در بخش زیرساخت کشور و در حوزه انرژی مایل به سرمایه‌گذاری باشند.

وحید قندچی‌زاده، دبیر انجمن شرکت‌های آب شیرین‌کن هم همکاری در حوزه تامین آب را برای هر دو کشور ایران و عربستان مهم دانست و افزود: 98 درصد آب عربستان از طریق تاسیسات آب شیرین‌کن تامین می‌شود. عربستان روزانه 14 میلیون مترمکعب آب شیرین می‌کند و این رقم در ایران به 600 هزار مترمکعب می‌رسد.

در ادامه، سایر کارشناسان نیز نظرات و دیدگاه‌های خود را مطرح کردند و مقرر شد پیشنهادات مطرح شده در این اتاق فکر پس از جمع‌بندی به مراجع ذی‌صلاح ارائه شود.

جدول زمان‌بندی برگزاری جلسات کارگروه‌های اتاق فکر همکاری ایران و عربستان