تابستان 2023 دو کودتا برای اهالی قاره سیاه به همراه داشت؛ یکی در نیجر و یکی در گابن. هر دو مستعمره فرانسه بودند. در نیجر، اعضای گارد ریاست‌جمهوری و نیروهای مسلح، محمد بازوم، رئیس‌جمهوری این کشور را برکنار کردند. بازوم در سال 2021 به عنوان دهمین رئیس‌جمهوری نیجر آغاز به کار کرده بود تا اینکه در تابستان 2023 قربانی کودتا در این کشور شد؛ اما چه کسی جای او را خواهد گرفت؟ در حال حاضر، عبدالرحمان شیانی، افسر نظامی اهل نیجر جای او را گرفته و عهده‌دار امور در این کشور شده است. پرسش اینجاست که از شیانی و کودتانی نیجر چه می‌دانیم؟

نیجر از سال 1960 یعنی از زمان استقلال خود، تغییر قدرت با آرامش را تجربه نکرده بود تا زمانی‌که بازوم به عنوان رئیس‌جمهوری این کشور انتخاب شد. براساس گزارش الجزیره، برخی از تحلیل‌گران تصور می‌کردند نیجر بالاخره به سوی آرامش سیاسی قدم برداشته است. با این حال، تابستان امسال مشخص شد که هنوز خبری از آرامش نیست! روز 26 جولای بود که گارد همین رئیس‌جمهور، به دفتر حمله کرد و او را از دفتر کارش بیرون انداخت. رهبرانی که در این کودتا دست داشتند می‌گفتند به دنبال پیشگیری از اشاعه مشکلات اقتصادی و امنیتی در کشورشان هستند.

دست‌اندرکاران کودتای نیجر در اعلامیه‌ای از طریق تلویزیون ملی خود اعلام کردند که برای دفاع از امنیت کشورشان، ناچار شده‌اند به دفتر ریاست‌جمهوری یورش ببرند و به این رژیم پایان بدهند. از نگاه آن‌ها، کشورشان مدیریت ضعیفی به لحاظ اقتصادی و اجتماعی دارد. در همان روز چهارشنبه 26 جولای، مرزهای کشور نیجر هم بسته شد تا بتوانند برای داخل مرز، تصمیم‌گیری کنند. روز بعد، ارتش حمایت کامل خود را از این کودتا اعلام کرد تا جلوی رویارویی‌های خونین را بگیرد. درست در همین روز بود که ژنرال عبدالرحمان شیانی، فرمانده نیروهای امنیتی در نیجر، خودش را به عنوان رئیس کشور معرفی کرد و به این ترتیب نیجر به کشوری با مدیریت نظامی تبدیل شد.

*دلارهایی که از دست رفت

کوتای نیجر با واکنش‌هایی از طرف کشورهای غربی همراه شد. در همان روزهای نخست، اتحادیه اروپا اعلام کرد حمایت مالی خود را از نیجر قطع کرده تا تکلیف این کشور روشن شود. به‌علاوه از سران این کودتا دعوت کرد شرایط را به حالت عادی خود بازگردانند. در این میان، فرانسه تندترین واکنش‌ها را نشان داد چرا که نیجر زمانی مستعمره فرانسه بوده و هنوز هم به نوعی از آن بهره می‌برد. وزارت امور خارجه فرانسه اعلام کرد این کشور تمام کمک‌های توسعه‌ای خود به نیجر را قطع کرده است. علاوه بر آن، بودجه‌ای فوری برای بازگشت بازوم در نظر گرفت تا بتواند او را به قدرت در نیجر بازگرداند. کمک‌های توسعه‌ای فرانسه به نیجر در سال 2022 معادل 130 میلیون دلار بود و انتظار می‌رفت این رقم امسال افزایش داشته باشد؛ اما کودتا دست شیانی و همکارانش را از این دلارها کوتاه کرد.

جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا هم از دیگر بخش‌ها و نهادهایی بود که اعلام کرد بازوم باید به سرعت به قدرت بازگردد در غیر اینصورت، خبری از کمک‌های اقتصادی نخواهد بود. آن‌ها حتی تحریم‌های اقتصادی را هم در پیش گرفتند تا جلوی کودتاچیان را بگیرند. با این حال، هیچ‌یک از این تهدیدها و اقدامات، شیانی را مایوس نکرد تا از قدرت خود دست بکشد.

*چهره پشت پرده

شیانی خارج از دایره‌ای که در آن فعالیت و حضور داشت، به ندرت شناخته می‌شود. او زیر سایه رئیس‌جمهوری نیجر یعنی بازوم، به قدرت رسیده بود و در نهایت هم توانست از دل این سایه، ظهور کند و خودش را به عنوان چهره‌ای بشناساند که قرار است مردم نیجر را نجات دهد. او حالا خودش را یکی از اصلی‌ترین اعضای شورای امنیت ملی نیجر می‌داند که قرار است با قدرت نظامی، از خاک میهنش دفاع کند. در عین حال، کسی که تا چند هفته پیش، رئیسش محسوب می‌شده و او به نوعی محافظش بوده، اکنون در حصر خانگی به سر می‌برد. البته بازوم توانسته به صورت جسته و گریخته، تماس‌هایی با رهبران و سران بین‌المللی در دنیا برقرار کند. با این حال، به دور از مردم و در فضایی ایزوله قرار دارد تا دستش از قدرت دور بماند.

رهبران داخلی و خارجی تلاش کرده‌اند از طریق پیشنهادهای مختلف، شیانی را قانع کنند پای میز مذاکره بیاید تا مشکل نیجر حل شود. با این حال او در برابر این پیشنهادها مقاومت کرده و هیچ‌یک از آن‌ها را نپذیرفته است. اکثر نمایندگان بین‌المللی نتوانسته‌اند بستری برای گفت‌وگو با او فراهم کنند. البته او سعی کرده روابطی با رئیس پیشین بانک مرکزی این کشور داشته باشد. هیاتی از نمایندگان جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا هم به نیجر رفتند اما نتوانستند حتی پایشان را از فرودگاه این کشور فراتر بگذارند. به این ترتیب هنوز کسی به‌طور مشخص نمی‌داند این ژنرال 62 ساله چه در سر دارد.

از آن‌جا که شیانی فرد معروفی نیست، اطلاعات زیادی هم درباره او وجود ندارد. براساس گزارش بی‌بی‌سی، اطرافیان شیانی معتقدند او فردی سرسخت و کم‌حرف است که کمتر کسی می‌تواند پیش‌بینی کند چه برنامه‌ای برای نیجر در سر دارد. مردم نیجر از زمان کودتا تا کنون تنها سه بار تصویر شیانی را روی صفحه نمایش تلویزیون‌های خانه‌شان دیده‌اند. در این بین، او فقط دو بار صحبت کرده؛ یک بار خودش را به عنوان رهبر جدید نیجر معرفی کرده و بار دیگر هم خطابه‌ای در باب روز استقلال نیجر سر داده است.

*آینده نامعلوم نیجر

برخی از تحلیل‌گران معتقدند دلیل این کم‌حرفی و حضور اندک شیانی این است که خودش هم نمی‌داند این بحران در ادامه چگونه پیش خواهد رفت و چطور می‌توان آن را به وضعیتی باثبات ختم کرد. عده‌ای از تحلیل‌گران معتقدند باید کمی صبر کرد، احتمالا به مرور شاهد اثرگذاری فشارهای ناشی از تحریم‌ها بر اقتصاد نیجر خواهیم بود و به این ترتیب شرایط برای شیانی هم تغییر خواهد کرد؛ آن‌وقت احتمالا مجبور می‌شود حرف بزند و سیاستش در ادامه هم مشخص خواهد شد.

یکی از مهم‌ترین نکاتی که تحلیل‌گران سیاسی در مورد شیانی به آن اشاره می‌کند این است که او هیچ‌گاه رابطه عمیق سیاسی با کسی نداشته و حتی به لحاظ نظامی هم چهره آنقدر قدرتمندی نیست که پس‌زمینه لازم را داشته باشد و بتواند مستقل و با قدرت به مسیر خود ادامه دهد. در واقع او مسیری طولانی در پیش دارد تا بتواند به لحاظ سیاسی خود را به اثبات برساند. تا این لحظه، تکیه شیانی بر کسانی بوده که طی این سال‌ها به دلیل قدرتی که داشته، تحت فرمانش بوده‌اند. نکته اینجاست که باید برای خودش روابط جدید هم بسازد تا بتواند به رهبر کشوری به وسعت نیجر تبدیل شود. در واقع او باید به فکر روش‌هایی برای ایجاد محبوبیت برای خودش باشد.

پیش از اینکه شیانی بتواند مسیر آینده خودش را مشخص کند، بحرانی بزرگ برای نیجر رقم زده است. بازوم هنوز راضی نشده که از سمت خود استعفا کند و در حصر خانگی به سر می‌برد، کشورهای غربی دست به تحریم نیجر زده‌اند و این کشور که پیش‌تر هم به لحاظ سیاسی و اقتصادی، شرایط خوبی نداشت اکنون وارد مراحل بحرانی شده است. حالا شاید شیانی فقط با معجزه بتواند این کشتی در حال غرق شدن را از بحران نجات دهد.

منبع: آینده‌نگر