صنعت شیرینی‌جات صنعتی با ارزش بازار ۳۰هزار میلیارد تومانی است که با تولید انواع بیسکوئیت به‌عنوان محصول اصلی، کیک، پفک و اسنک، انواع شکلات، آدامس و آب‌نبات و تافی، شاهد رشد مرکب سالانه ۴۱درصدی درآمد و رشد ۵۷درصدی سود عملیاتی بوده است و می‌تواند یکی از گزینه‌های خوب سرمایه‌گذاری در سال ۱۴۰۲ باشد. صنعت شیرینی‌جات صنعتی است که دستوری نبودن نرخ محصولات به‌عنوان یکی از نقاط قوت آن شناخته می‌شود و حتی با وجود کاهش نسبی تولید، توانسته است تاثیرات تورمی را بر سودآوری شرکت‌ها کنترل و سپر تورمی برای سرمایه‌گذاران ایجاد کند. با این وجود اما این صنعت درگیر مشکلات زیادی است. در همین ارتباط با جمشید مغازه‌ای دبیر انجمن شیرینی و شکلات گفت‌وگو کردیم.

 با جایگاه صنعت شیرینی و شکلات آغاز کنیم...

صنعت شیرینی و شکلات ویژگی‌های خاصی دارد و از جایگاه ویژه‌ای در صنایع غذایی برخوردار است. ارزش‌افزوده بالا، ارزآوری قابل‌توجه، تعداد شاغلان و گردش مالی بالا از جمله ویژگی‌هایی است که اهمیت بسزای این صنعت را در اقتصاد نشان می‌دهد.

صادرات صنعت بیسکوئیت، شیرینی و شکلات ایران در سال‌های گذشته قابل توجه بود و به طور مثال در سال‌های ۹۷ و ۹۸ به صادرات یک میلیارد دلاری دست پیدا کردیم. با وجود این، شیوع کرونا و سپس چالش‌های به وجود آمده در صنعت منجر شد که این میزان در سال‌های اخیر کاهش محسوسی پیدا کند.

تأمین مواد اولیه بی‌شک یکی از مهم‌ترین چالش‌های تولیدکنندگان صنعت شیرینی و شکلات به‌شمار می‌رود. امسال این صنعت با چه چالش‌هایی تولید را آغاز کرد؟

بخشی از مواد اولیه صنعت همانند آرد، شکر و روغن در انحصار و تحت نظارت کامل دولت است. قسمتی نیز توسط تولیدکنندگان یا تجار وارد کشور می‌شود. عمده مشکلات ما کالاهایی است که در انحصار دولت است؛ یعنی هرساله با بحران درخصوص تامین شکر، روغن، گندم و آرد مورد نیاز روبه‌رو هستیم.

البته طی سال‌های گذشته دولت‌ها در مواقع بحران به ما کمک می‌کردند؛ یعنی دولت قسمتی از مواد مورد نیاز صنعت را تامین می‌کرد و در اختیارمان می‌گذاشت. ما هم بدون واسطه بین تولیدکننده‌ها توزیع می‌کردیم. با وجود این، این اتفاق طی یکی، دو سال اخیر نیفتاده است و در قالب طرح انتظار بوده که کل این مواد اولیه زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی رفته و سال گذشته نیز شدیداً در تامین روغن مشکل داشتیم. امسال هم درخصوص تامین شکر و گندم مشکل داریم و بعد از حذف ارز ترجیحی از یکسو قیمت آرد، شکر و روغن مورد نیاز صنایع چندین برابر و از سوی دیگر، این مواد به شدت نایاب شد. همچنین درخصوص مواد اولیه وارداتی همانند مشتقات کاکائویی که نیاز صنعت است، در ثبت سفارش‌ها و تامین ارز با مشکل روبه‌رو هستیم.

 چالش سرمایه در گردش کدام است؟

 سرمایه در گردش مورد نیاز تولیدکننده‌ها با توجه به شرایط تورمی افزایش یافته است. این در حالی است که صنایع با مشکل جدی کمبود نقدینگی روبه‌رو هستند. مجموع چالش‌های پیش‌روی تولیدکنندگان منجر شده که این صنعت ۳۰ تا ۴۰ درصد کوچک‌تر شود. از سوی دیگر با توجه به کاهش قدرت خرید مردم، شیرینی و شکلات به عنوان کالای لوکس تلقی می‌شود. همچنین مشکلات تولید منجر به کاهش شدید صادرات شده است و کشورهایی مانند ترکیه در حال تصاحب بازارهای صادراتی ایران هستند. باید توجه داشت که احیای مجدد بازارها کار بسیار دشواری است.

مدتی نیز با قیمت‌گذاری دستوری دست به گریبان بوده‌اید...

دو، سه سال است که این صنعت از قیمت‌گذاری دستوری خارج شده است و مشمول قیمت‌گذاری نیستیم. به بیان دیگر، قیمت‌گذاری به عهده خود تولیدکننده و براساس عرضه‌وتقاضاست. البته حتماً باید مستندات کامل و قیمت تمام‌شده را داشته باشیم و ۱۵ تا ۱۷ درصد سود حاشیه‌ای را لحاظ کنیم. در حقیقت قیمت‌گذاری صنعت شیرینی و شکلات به نوعی قیمت‌گذاری پسینی است؛ یعنی اگر انحراف یا مشکلی باشد می‌توانیم مستندات ارائه کنیم و بگوییم بر چه اساسی قیمت‌گذاری کرده‌ایم. قیمت‌گذاری دستوری برای هر صنعتی بازدارنده است و قیمت‌ها در بازار و براساس عرضه‌وتقاضا تعیین می‌شود.

گردش مالی صنعت چقدر است؟

صنعت شیرینی و شکلات، ارزش افزوده بالایی داشته و گردش مالی آن بین 16 تا 17 هزار میلیارد تومان در سال است. هر کیلوگرم شکلات به طور متوسط سه دلار قیمت دارد. تراز تجاری این صنعت همیشه مثبت بوده و واردات آن نصف صادرات است؛ بنابراین لازم است که مسئولان چنین صنعت بزرگی را مورد توجه بیشتر قرار داده و از آن حمایت کنند. پراکندگی صنایع مربوط به شیرینی و شکلات در استان‌ها نسبت به دیگر صنایع بالاتر بوده و تنوع کالایی آن نیز شامل شش شاخه کالای صنعتی از جمله انواع شکلات‌ها، تافی کارامل، آب‌نباتها اسنک‌ها، آدامس‌ها و... می‌شود.

البته مشکلات اقتصادی هم به مشکلات صنعت افزوده است.

عدد سرانه در ایران کمتر از دو کیلوگرم برآورد می‌شود، در حالی که این عدد نسبت به کشورهای اروپایی حدود 10 کیلوگرم، پایین‌تر است. زیرا به دلیل تبلیغات کم و بیش منفی که در جامعه صورت می‌گیرد، مردم در مصرف این ماده مغذی احتیاط می‌کنند. اما واقعیت این است که مصرف شکلات‌ها به عنوان غذای میان‌وعده‌ای در کشورهای مختلف شناخته شده و فواید بسیاری دارد. سال گذشته یک میلیون و 480 هزار تن انواع شکلات در کشور تولید شد؛ این در حالی است که حدود 600 هزار تن از ظرفیت کارخانه‌های ما خالی ماند و در آن تولیدی صورت نگرفت.

اگرچه سال 94 بیش از 500 میلیون دلار از این محصولات به 66 کشور دنیا صادر شد، اما این رقم در سال‌های گذشته به 700 میلیون دلار هم رسیده است. اشتغال حدود 65 هزار نفر به طور مستقیم به این صنعت وابسته است و با احتساب صنایع مرتبط مانند آرد، شکر، روغن، شیرخشک و... میزان اشتغال غیرمستقیم بسیار بیش از اینها خواهد بود.

منبع: آینده نگر