جوان، با انگیزه و دارای ارتباط‌های لازم: آسیای جنوب شرقیِ امروز احتمالا پویاترین منطقه جهان است. جمعیت 700 میلیون نفری این بخش با نسبتی بیش از باقی دنیا جوان هستند و انگیزه زیادی برای کار و نوآوری دارند. این گروه کامیابی خود را بیشتر هم‌راستای اقتصاد جهانی‌شده می‌دانند، تا مخالف آن. حالا که این منطقه دنیا از بحران همه‌گیری خارج می‌شنود، علاقه سرمایه‌گذاران خارجی به اوج خود رسیده‌است، مخصوصا درباره اندونزی. این کشور پرجمعیت تا پیش از این عملکرد خوبی از خود نشان نداده‌است، اما با ریاست جمهوری جدید، انگیزه‌ای مضاعف برای رشد رخ داده‌است که گشودگی بیشتری به سرمایه‌گذاری خارجی دارد.

نشست جی20 ماه نوامبر که در بالی اندونزی برگزار شد، پس‌زمینه خاصی داشت. برای مثال جو بایدن و شی ژینپینگ برای اولین‌بار از زمان رسیدن بایدن به ریاست جمهوری، پیش از این نشست، با یکدیگر دیدار کردند.

گرچه همه با نگاهی امیدوار به این نشست نگاه می‌کردند، یک مسئله همه را نگران می‌کرد: جنگ روسیه و اوکراین. عمده کشورهای آسیای جنوب شرقی این جنگ را مسئله خود نمی‌دانند و تنها تعداد محدودی از این دولت‌ها، این اقدام روسیه را محکوم کرده‌اند. با این‌حال این جنگ عمده کشورهای آسیای جنوب شرقی را با مسائلی نظیر اختلال در زنجیره تامین مواد غذایی و افزایش قیمت‌ها، تحت تاثیر قرار می‌دهد.

گرچه جوکووی، رئیس جمهوری اندونزی، سعی کرد پوتین و زلنسکی را برای گفت‌وگو به بالی دعوت کند، همه می‌دانند که مهم‌ترین مسئله برای او، مشکلات داخلی کشور خودش است. با این‌حال، جنگ در اوکراین یک درس آموزنده برای کشورهای جنوب شرقی آسیا دارد: حفظ صلح در این منطقه بسیار مهم است. این درس نگران‌کننده از زبان سیاست‌مداران دیگری، مانند نخست وزیر سنگاپور، هم ابراز شده‌است. گرچه تمام رهبران این منطقه اهمیت صلح را درک کرده‌اند، چالش‌های راهبردی پیش روی آن‌ها، حفظ صلح را به امری تبدیل کرده‌است که باید برای آن فعالانه کوشید.

 کدام چالش؟

شاید سیاست‌گذاران آسیایی در مجامع عمومی این چالش‌های راهبردی را به شکلی صریح بیان نکنند، اما در محافل خصوصی همه می‌دانند که افزایش تنش بین آمریکا و چین بزرگ‌ترین چالش پیش رو به حساب می‌آید. این تنش‌ها از زمان ریاست جمهوری دونالد ترامپ آغاز شدند و طی دوران ریاست جمهوری بایدن با وارد شدن مسئله تایوان، تشدید هم پیدا کردند.

بنابراین آمریکا از دو وجه با چین درگیر است: فناوری و تایوان. از بین این دو مورد، تایوان تهدیدی وجودی برای سیاست‌گذاران آسیای جنوب شرقی به حساب می‌آید. حالا همه متوجه شده‌اند که سپر نظامی چین در دریای جنوبی، خط قرمز این کشور نیست، بلکه تایوان خط قرمز چین است. این مسئله نگرانی‌های فراوانی درباره درگیری دو ابرقدرت دنیا ایجاد می‌کند. به طور کلی این کشمکش‌ها فضایی از بی‌اعتمادی را پیش از برگزاری نشست جی20 ایجاد کرده‌بود.

حالا سوال بسیار مهم و ترسناکی ذهن تمام کشورهای جهان، به ویژه دولتمردان آسیای جنوب شرقی را درگیر کرده‌است: اگر چین بر سر تایوان وارد جنگ شود، چه اتفاقی پیش می‌آید؟ حتی اگر تایوان از سوی چین تحریم اقتصادی هم شود، منطقه آسیای جنوب شرقی متحمل هزینه‌ای چند تریلیون دلاری می‌شود. خود جوکووی هم بابت احتمال درگیری چین و تایوان ابراز نگرانی کرده‌است.

بعضی از کارشناسان اقتصادی اندونزیایی، احتمال درگیری نظامی چین و تایوان طی دو سال آینده را تقریبا 20 تا 30 درصد می‌دانند. با این‌حال عمده سیاست‌گذاران آسیای جنوب شرقی نگرانی کمتری بابت این مسئله در کوتاه‌مدت دارند. البته با در نظر گرفتن همه این نگاه‌ها متوجه خواهیم شد که احتمال بروز جنگی در آسیای شرقی و جنوب شرقی طی 10 تا 15 سال آینده بیشتر به نظر می‌رسند و گرچه مدت زمان نسبتا زیادی باقی مانده‌است، اما این چیزی از نگرانی‌ها کم نمی‌کند.

از سوی دیگر حتی نزدیک‌ترین متحدان آمریکا در منطقه هم از رویکرد «سلاح‌سازیِ فناوری» دولت بایدن نگران هستند. به نظر آن‌ها فشار بیش از حد آمریکا برای کنار زدن چین باعث خواهد شد باقی کشورها مجبور به جانب‌گیری از کشوری خاص شوند. همین حالا سنگاپور در لفافه جانب آمریکا را گرفته‌است. اما اگر آمریکا تحریم‌های خود را متوجه بنگاه‌های بزرگ فناوری چین کند که خارج از خاک خود این کشور فعالیت می‌کنند، وضعیتی بدتر از این هم رقم خواهد خورد.