در روزهايي كه فضای اجتماعی و اقتصادي ايران با شرایط خاصی روبه ‌رو است، نرخ دلار پس از چند روز نوسان در كانال 33 هزار توماني توانسته اين سد محكم را بشكند و به سمت كانال‌هاي بالاتری برود. دليل اين اتفاق چيست؟ آخرين بار، دهم مهر ماه سال جاري قيمت دلار در كانال 33 هزار تومان به يك «سقف تاريخي» دست يافت و بعد از آن با افزايش گمانه‌زنی‌ها درباره آزادسازی بخشی از دلارهای بلوكه شده در كره‌جنوبی، ريزش كرد. حالا يك ماه از آن زمان گذشته و خبری هم از دلارهای«آزاد شده» نيست. چنان ‌كه برخي كارشناسان بازار عنوان می كردند كه اين نوع خبرها برای تزريق آرامش به بازار ارز منتشر شده است.

در این بین برخي فعالان بازار ارز می ‌گويند سيگنال منفی امريكا درباره برجام می ‌تواند به سيگنالی برای افزايش هيجان و فضای روانی بازار بينجامد. از طرف ديگر، تحولات سياسی و بين‌المللي منجر به تحريك تقاضا در بازار ارز شده است. نگاهی به روند معاملات در بازار توافقی كه با «اسكناس دلار» صورت می ‌گيرد نشان می ‌دهد كه فضای بالايی براي تقاضای اسكناس به وجود آمده است، چنانكه روز گذشته دلار توافقی در سقف قيمتی با حجم بالا معامله شد و ارقام نشان می‌دهد كه تا 20 ميليون دلار نيز در اين بازار خريد و فروش شده است. معاملات بازار توافقی توسط بانك مركزی اداره می ‌شود. در اين بازار، عمده صادركنندگانی حضور دارند كه ارز در دسترس خود را به متقاضيان با يك نرخ مشخص می فروشند. معمولا بانك مركزی به عنوان بازيگر اصلی اين بازار، دست به كشف قيمت می زند و در وهله دوم، عرضه و تقاضا است كه تعيين‌كننده قيمت‌گذاری است. اين ارزی است كه صرافی در بازار توافقی از صادركنندگان می خرد و سپس به متقاضيان خريد دلار با كارت ملی فروخته می ‌فروشد.

بايد توجه داشت كه از سی ام مهر ماه به اين سو، تقاضا برای خريد دلار به صورت «خُرد» در اين بازار، به ‌شدت رشد كرده است. به‌ طور مثال، دوم آبان ماه، 15.2 ميليون دلار در اين بازار معامله شده است. اين عدد يك روز بعد به حدود 17 ميليون دلار رسيده. نهم آبان ماه از 18 ميليون دلار عبور كرده و ديروز نيز 20 ميليون دلار در اين بازار توافقی خريد و فروش شده است.

اين در حالي است كه دهم مهر ماه امسال، زمانی كه نرخ ارز كانال 33 هزار تومانی را لمس كرده و در آن حركت می كرد؛ كل معاملات در بازار توافقی ارز از 16.5 ميليون دلار فراتر نرفته بود. سطوحي بی ‌سابقه از تقاضای ارز به صورت اسكناس كه نشان از تحركات تازه‌ای در قيمت‌ها دارد.

از طرف ديگر در بازارهای فردایی ارز نيز قيمت‌ها صعودی است. اين بازار به نوعي «پيش نگر» نرخ ارز محسوب می ‌شود. پيش از اين و يك سال و نيم قبل، پليس امنيت اقتصادی در ايران، هرگونه معاملات فردایی ارز، سكه و طلا را غيرقانونی اعلام كرده و عنوان كرد كه فقط معاملاتی مجاز و قانونی است كه در واحدهای صنفي قانونی و رسمی و با رعايت قوانين و مقررات پولشويی و مالياتی انجام شود.

با اين حال اين نوع معاملات، هنوز انجام می‌ شود و مي‌توان گفت كه به يك نوع كشف قيمت براي روز آينده نيز تبديل شده است. اين نوع معامله غيررسمی در بازار آزاد صورت می گيرد و ظاهرا زمان توافق معامله معمولا در پايان روز بوده و مدت انتظار برای عمل طرفين به تعهدات خود و تكميل معامله نيز يك روز، يعنی تا «فردای» توافق اوليه است. معامله فردایی براساس قدرت پيش‌بينی تحولات نرخ ارز معمولا طی يك روز مبتنی است و طرف‌‌های معامله با اطمينان از قدرت پيش‌بينی خود وارد توافق مالی می شوند. قيمت دلار در معاملات فردایی تا سطح 33 هزار و 770 تومان نيز رشد كرده كه اين قيمت‌ها قطعا به سيگنال افزايشی برای معامله‌گران بازار ارز می‌شود.

بانك مركزی معمولا به عنوان بزرگ‌ترين بازيگر اين بازار، در شرايط بحرانی وارد بازار شده و با «ارزپاشی» و تزريق دلار، جلوي نوسانات قيمتی را تا حدی می‌ گيرد. اما به نظر می‌ رسد كه در اين برهه زمانی چندان تمايلی نيز به اين كار ديده نمی ‌شود. يك هفته ديگر انتخابات ميان‌ دوره‌اي سنای امريكا برگزار می ‌شود و شايد تا آن زمان بانك مركزی فضای بازار را با تزريق پشت سر هم و قيمت‌گذاری دستوری كنترل كند. اما پايين نگه داشتن دستوری نرخ ارز می ‌تواند با فراهم كردن زمينه خروج سرمايه از كشور، ريسك افزايش شديدتر قيمت‌ها در آينده را افزايش دهد. از طرف ديگر، فرار سرمايه‌های خرد از بازار سرمايه و فروش شديد سهام توسط سرمايه‌گذاران حقيقی، اين احتمال را بيشتر كرده كه بخش بزرگی از اين سرمايه‌های سرگردان، به بازار ارز هجوم ببرد. اتفاقی كه درنهايت با سفته ‌بازی و دلالی سودجويان همراه خواهد شد و ممكن است قيمت دلار به سطوح بالاتری نيز جهش پيدا كند.