در نخستین روز از ماه آگوست، یک کشتی حامل 26 هزار تن ذرت از اودسا در اوکراین راهی لبنان شد. اما اهمیت این ماجرا در چیست؟ این نخستین بار پس از جنگ روسیه و اوکراین تاکنون است که محموله‌ای کشاورزی از اوکراین به سایر نقاط جهان جابه‌جا می‌شود. دو کشور اخیراً توافقی را به امضا رساندند تا مطابق با آن بتوانند تجارت کالاهای کشاورزی را انجام دهند. در واقع اوکراین از این طریق می‌تواند دوباره صادرات محصولات کشاورزی خود را از سر بگیرد. اقدامی که با لبنان آغاز شد. یکی از وزرای اوکراین گفته این اقدام در حقیقت برای نجات جهان از گرسنگی بوده‌است. جهان پس از جنگ روسیه و اوکراین با بحران جدی در زمینه مواد غذایی روبه‌رو شد. طبق گزارش‌های سازمان ملل بیش از 50 میلیون نفر از مردم جهان به دلیل این جنگ در آستانه قحطی و گرسنگی قرار گرفته‌اند. اما پرسش این است که آیا واقعاً این توافق می‌تواند جهان را از خطر گرسنگی نجات دهد؟

طبق توافقی که میان روسیه و اوکراین صورت گرفته، اوکراین می‌تواند ماهانه 5 میلیون تن مواد غذایی به سایر نقاط جهان صادر کند. اما پس از جنگ جدود 20 میلیون تن غلات در خاک این کشور حبس شد و راهی برای صادرات آن به سایر نقاط جهان نبود. علاوه بر آن، تا پایان تابستان امسال 60 میلیون تنِ دیگر غلات هم برداشت می‌شود که قابلیت صادرات دارد. به این ترتیب می‌توان از مسیر قرارداد و توافق جدید دو کشور، امید داشت که این محصولات به دست مردم نیازمند در سایر نقاط جهان برسد. طبق گزارش‌های سازمان ملل حدود 40 کشور جهان که عمده آن‌ها کشورهای فقیر و کم‌درآمد هستند برای تامین مواد غذایی مورد نیاز خود به روسیه و اوکراین وابسته هستند. حدود 30 درصد از واردات گندم کشورهای فقیر از روسیه و اوکراین انجام می‌شود. برخی از کشورها مثل اریتره و سومالی هم تمامی گندم مورد نیاز خود را از روسیه و اوکراین تامین می‌کنند.

*تنفس موقت

آغاز مجدد صادرات غلات می‌تواند به کشورها کمک کند برای مدتی نفسی راحت بکشند و خیالشان از بابت غلات مورد نیازشان راحت باشد. طی ماه‌های اخیر، عمده کشورها با بحران‌های بسیاری در این زمینه روبه‌رو شده بودند. شاخص‌های مربوط به قیمت‌های مواد غذایی از فائو هم نشان می‌دادند که وضعیت بحرانی است و باید فکری به حال آن کرد. اما به محض اینکه توافق روسیه و اوکراین اعلام شد، شرایط تا حدی بهبود پیدا کرد.

به‌رغم همه اقداماتی که تاکنون صورت گرفته، هنوز هم نمی‌توان نسبت به آینده مواد غذایی مورد نیاز در جهان اطمینان داشت. برای مثال کسی نمی‌داند که آیا دو طرف، به‌ویژه روسیه به تعهد خود پایبند خواهند بود یا خیر. مثلاً تنها چند روز پس از اعلام این توافق بود که روسیه، بندر اودسا در اوکراین را موشک‌باران کرد. قطعاً بعید نیست که باز هم چنین حملاتی رخ دهند. تنها یکی از این حملات کافی است تا محاسبات را به کلی تغییر دهد و وضعیت را عوض کند. علاوه بر این‌ها، جابه‌جایی گندم به صورت کلی عملی چالش‌برانگیز است. بسیاری از شرکت‌های بیمه و شرکت‌های لجستیکی در این زمینه درگیر هستند. اما در شرایط جنگی، عمده شرکت‌ها ترجیح می‌دهند وارد این بازی نشوند چراکه احتمال باخت خود را زیاد می‌دانند. در واقع آن‌ها می‌دانند که ورود به این داستان، برایشان ریسک‌های بسیاری دارد. به این ترتیب شاید توافق به خودی خود خوب باشد اما قطعاً عملی کردن آن کار ساده‌ای نخواهد بود.

افزایش قیمت در هر شرایطی امکان‌پذیر است. برای مثال، بلافاصله پس از حمله به بندر اودسا، قیمت مواد غذایی افزایش پیدا کرد. مهم‌ترین آن‌ها هم گندم بود. همین عدم قطعیت و ابهام هم به نوعی به ماجرا دامن می‌زند و منجر به افزایش قیمت می‌شود. از طرف دیگر، مسائلی مانند تغییرات اقلیمی و خشکسالی هم وجود دارند که می‌توانند بحران‌هایی ایجاد کنند. در واقع آن‌ها فشار مضاعفی را ایجاد خواهند کرد. همه این مسائل می‌تواند منجر به بروز بحران در کشورهای وابسته به مواد غذایی شود. همان‌طور که سری‌لانکا با این بحران مواجه شد، سایر کشورها هم در معرض این خطر قرار دارند. به این ترتیب می‌توان گفت توافقی که میان روسیه و اوکراین در زمینه مواد غذایی صورت گرفت، لازم بود اما قطعاً کافی نیست و نمی‌تواند الزاماً جهان را از بحران مربوط به مواد غذایی نجات دهد.