دی ماه سال گذشته و پس از حادثه مرگبار جاده بهبهان، یکی از مواردی که بیش از گذشته زیرذره‌بین رفت، کیفیت خودروهای داخلی بود. باز نشدن ایربگ این خودروها در این تصادف زنجیره‌ای انتقادات بسیاری را به دنبال داشت. در پی این حادثه بود که رهبری با انتقاد از کیفیت این خودروها دستور رسیدگی به موضوع را داد و یک ماه پس از آن هم فرمان هشت‏ماده‌ای ابراهیم رئیسی در این رابطه صادر شد. اما نکته اینجاست که نخستین ماده فرمان رئیسی مربوط به افزایش تولید است و مواد هفتم و هشتم به موضوع کیفیت تولیدات پرداخته است. علاوه بر سیاست‌گذاری‌هایی که سال گذشته در دولت در خصوص میزان تولید خودرو صورت گرفت – و با انتقادات بسیاری همراه بود- ماده نخست این دستورها موجب افزایش تولید خودروسازان داخلی در سه ماه نخست امسال شد. بر اساس نخستین ماده دستورهای دولتی برای خودروسازان، آنها ملزم شدند تا افزایش 50 درصدی تولید نسبت به سال گذشته را در دستور کار قرار دهند. آمارها نشان می‌دهد در سه ماه نخست امسال حداقل دو خودروساز بزرگ کشور تا حدودی به تحقق این امر نزدیک شده‌اند. بر اساس آمارهای رسمی، عملکرد دو خودروساز بزرگ داخلی نشان می‌دهد که جمع کل تولید نسبت به سال گذشته 2 درصد کاهش داشته، اما در حوزه تولید کامل در سه ماه نخست امسال 289 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد داشته و تولید ناقص با 76 درصد کاهش روبه‏رو بوده است. مجموع عملکردها نشان از تحقق 88 درصدی برنامه‌های این‏دو خودروساز در سه ماه نخست 1401 دارد.

رتبه نوزدهم برای خودروسازی ایران

پس از افت شدید تولید خودرو در جهان که در پی پاندمی کرونا روی داد، رئیس سازمان بین‌المللی تولیدکنندگان وسایل نقلیه موتوری (OICA) از این وضعیت با نام «بدترین بحران تاریخی» نام برد و اعلام کرد رشد تولید ۱۰ سال گذشته این صنعت از بین رفته است. در روزهای ابتدایی سال 2021 رئیس این سازمان گفت تولید جهانی خودرو در سال ۲۰۲۰ با ۱۶ درصد کاهش به کمتر از ۷۸ میلیون دستگاه رسیده که با سطح تولید سال ۲۰۱۰ برابری می‌کند. حالا هم که کرونا تا حدودی در جهان کنترل شده، جنگ روسیه و اوکراین بر آمار تولید خودرو در جهان سایه انداخته است. تاثیر جنگ  رامی‌توان در میزان تولید جهان خودرو به خوبی مشاهده کرد. به تازگی OICA خبر از رشد نسبی تولید خودرو در جهان داده و فهرستی از تولیدکنندگان خودرو و آمار تولیداتشان را منتشر کرده است. بر اساس اطلاعات اعلام شده از سوی این سازمان تولید خودرو در سال 2021 رشدی 3 درصدی داشته و در فهرست بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خودرو در دنیا، چین با تولید بالغ بر 26 میلیون خودرو در جایگاه نخست و ایالات متحده با تولید حدود 9 میلیون خودرو در جایگاه دوم ایستاده‌اند و ژاپن و هند و کره جنوبی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. ایران در این رده‌بندی جایگاه نوزدهم را به خود اختصاص داده است. در سال‌های اخیر جایگاه ایران تغییر چندانی در جدول اعلام شده نداشته و نتوانسته جزو ده تولیدکننده بزرگ خودرو در جهان قرار گیرد. ایران با تولید سالانه کمتر از یک میلیون خودرو اغلب در مقام شانزدهم تا بیستم جای گرفته است. اما آیا کمیت شاخص خوبی برای سنجش فعالیت این صنعت است؟ 

آغاز همکاری با روسیه؛ زیرساخت‌های به‏روز‏نشده

از ابتدای تیرماه امسال زمزمه‌هایی در خصوص همکاری‌های مشترک در زمینه تولید خودرو بین ایران، روسیه و ترکیه شنیده می‌شود. اظهارات اولیه خبر از این دارند که ایران قرار است در این همکاری مشترک در حوزه تولید و تامین قطعات نقش ایفا کند. اما به زعم صاحب‏نظران از جمله فربد زاوه، که کارشناس صنعت خودرو است، این همکاری به احتمال زیاد نمی‌تواند منجر به ورود تکنولوژی‌های جدید به صنعت خودرو در کشور شود. او معتقد است: «روسیه می‌تواند بازار خوبی برای تولیدکنندگان ایرانی باشد؛ هرچند رقابت با شرکت‌های بزرگ چینی و خودروهای وارداتی چندان ساده نخواهد بود. از طرفی ساختار مالی و مدیریتی ما توان حضور پررنگ ندارد؛ ساختار مالی مسئله مهمی است. صادرات و تولید پایدار، نیازمند منابع مالی است که در این زمینه کارنامه ایران روشن است.»

پس از اینکه بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ خودروی جهان، با حمله روسیه به اوکراین، تولید محصولات خود را در این کشور متوقف کردند، روسیه به همکاری با ایران برای تامین قطعات مورد نیاز در صنعت خودرو، چراغ سبز نشان داد. از سویی پیش‌بینی‌های جهانی از تاثیرپذیری تولید خودرو در جهان از جنگ روسیه و اوکراین می‌گویند.

عقب‌نشینی از آینده

 سی‌ان‌بی‌سی اردیبهشت امسال در گزارشی اعلام کرد تولید خودرو در جهان بر اثر جنگ روسیه و اوکراین می‌تواند کاهش میلیونی داشته باشد. با توجه به نقش این دو کشور در تامین مواد اولیه مورد نیاز برای قطعات و تراشه‌های مورد نیاز در تولید خودرو، دور از ذهن نیست جنگ میان این دو کشور بتواند چنین اثری در این صنعت به دنبال داشته باشد. البته نکته قابل تامل در تولید خودرو در جهان، ورود پرشتاب خودروهای برقی و خورشیدی به این صنعت است. ایران در این زمینه هنوز در ابتدای راه است، در حالی که خودروسازان دیگر دنیا یا سرعتی قابل توجه در تولید این نوع از خودروها به ویژه در یک سال اخیر پیش رفته و از رکوردهای گذشته خود عبور کرده‌اند. به نظر می‌رسد ایران و کشورهایی که صرفاً در حال تولید خودروهایی با سوخت فسیلی هستند، باید این نکته را نیز مدنظر قرار دهند که صنعت خودرو در جهان، با یکی از نقاط عطف خود در تاریخ روبه‏رو است و آن افزایش توجه مصرف‏کنندگان به خودروهای برقی است. در حال حاضر سیاست‌گذاری‌های بسیاری از کشورها در تولید خودرو، همسو با اهداف آنها در کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای است. با توجه به همین سیاست‏گذاری، اقبال به خودروهای برقی و خورشیدی در جهان به شکل چشمگیری در حال افزایش است. با تکیه بر این موضوع باید دید در آینده نزدیک صنعت خودروی ایران می‌تواند خود را در جهان پیشتاز بداند؟ به نظر نمی‌رسد روند سیاست‌گذاران صنعت خودرو در مسیری باشد که بتوان به این سوال پاسخ مثبت داد.