پیری در جهان رو به افزایش است. در سال 2020، میانه سنی جمعیت جهان 30.9 سال بوده است. پیش بینی می شود این رقم در سال 2050 به 36.2 سال و در سال 2100 به 41.9 سال برسد. این شاخص برای کشورهای توسعه یافته در سال 2020 برابر با 42 سال و برای کشورهای توسعه نیافته 20.3 سال بوده است. در سال 2020، نسبت جمعیت 65 سال و بیشتر در کشورهای پیشرفته 17.6 درصد و برای سایر کشورها 6.3 درصد برآورد شده است. سازمان ملل پیش بینی می کند در سال 2050، 15.6 درصد از جمعیت جهان، 65 سال یا بیشتر سن داشته باشند.

سرشماری های نفوس و مسکن در دهه های اخیر در ایران نشان می دهد جمعیت سالمند در سنین 60 سال و بیشتر رو به افزایش است. تعداد این گروه در سال 1335، یک میلیون و 173 هزار نفر گزارش شده اما در سال 95، این رقم به 7 میلیون و 414 هزار نفر رسیده است. آمارهای سازمان ملل متحد در سال 2012 می گوید ایران از سریع ترین کشورهای جهان در  رشد سالمندی است و در سال 2050، از پیرترین کشورهای جهان است. براساس این گزارش، در سال 2050، تعداد جمعیت سالمندان در ایران از میانگین جهانی، آسیا، آمریکا، کانادا و آمریکای لاتین هم بیشتر است. به همین دلیل سازمان بهداشت جهانی افزایش جمعیت سالمندی در ایران را سونامی خاموش نامیده است.

یک پژوهش ایرانی رشد سالانه جمعیت سالمند کشور، ترکیب جنسی و سنی، وضعیت فعالیت و سواد و تحصیلات آن ها را بررسی کرده است. نتایج به دست آمده در این بررسی نشان می دهد تعداد جمعیت ایران تا سال 1420 با 26 درصد افزایش به 101 میلیون نفر می رسد و در این بین تعداد سالمندان با رشد 151 درصدی بیش از 18 میلیون نفر خواهد بود. این یعنی میزان نرخ رشد طبیعی سالانه سالمندان بیش از جمعیت کل کشور در سال های 1950 تا 1420 خواهد بود. نکته دیگر اینکه نرخ رشد طبیعی سالمندان زن در همه سال های بررسی شده در این مقاله بیشتر از سالمندان مرد است. بنابراین تعداد سالمندان زن در این سال ها بیشتر از سالمندان مرد خواهد بود.

این پژوهشگران می گویند تا سال 1420 میزان سواد و تحصیلات در سالمندان کشور افزایش پیدا می کند. هم چنین تعداد سالمندان مرد با وضعیت تحصیلات بهتر، بیشتر از سالمندان زن است. از آنجایی که امکان اشتغال زنان در بخش رسمی کمتر است، سال های کار و فعالیت آنان کوتاه تر و درآمد آن ها هم کمتر است. زنان هم چنین درآمد کافی از محل بازنشستگی و یا مهارت شغلی برای حمایت از خود در سنین سالمندی ندارند. این واقعیت ها در کنار مسائل دیگری مثل تفاوت های جنسیتی در زمینه تحصیلات و سوادآموزی، فقر و منزلت شغلی مسائل دیگری را  هم بر زنان سالمند تحمیل می کند.

یافته های این پژوهشگران نشان می دهد نباید سالمندان آینده را با سالمندان امروزی یکی دانست. احتمالا در آینده سالمندان در بسیاری از مشاغل هم چنان فعالیت می کنند و بازنشستگی کامل آن ها به تاخیر می افتد. سالمندی جمعیت از موفقیت های بزرگ قرن گذشته و بخشی از فرایند توسعه است.

با توسعه یافتگی کشور سالمندی جمعیت و افزایش امید به زندگی درحال وقع است. اما آینده بهتر برای سالمندان ایرانی منوط به اتنخاب سیاست ها و برنامه های کاربردی و همه جانبه نگر است. سازمان بهداشت جهانی سیاست های سالمندی فعال را در ارتباط با سالمندی جمعیت اعلام کرده است. افزایش سطح سلامت، مشارکت، امنیت افراد سالمند  و تقویت کیفیت زندگی آن ها در این سیاست ها دیده شده است. تحول نظام آموزشی، بازسازی اقتصادی، حمایت مالی، انتقال سالمندان به شهرها و در نظر گرفتن تسهیلات برای سالمندان  از نکاتی است که در این سیاست ها توصیه شده است.

برای مطالعه بیشتر مقاله «آینده نگری روند سالمندی جمعیت ایران در مناطق و گروه های مختلف جمعیتی تا سال 1420» را بخوانید. این مقاله در نشریه آینده پژوهشی مدیریت در بهار سال 1401 منتشر شده است.