برقراری روابط اقتصادی ایران و آلمان به سال های آغاز سده بیستم میلادی باز می گردد. در سال های پیش از جنگ های جهانی، برلین با وجود عدم تمایل بریتانیا، روسیه و فرانسه، به طور فعالانه برای گسترش نفوذ اقتصادی و سیاسی اش در خاورمیانه تلاش می کرد. با این وجود، آغاز جنگ جهانی اول در سال 1914، پایانی بر روابط تجاری نوبنیاد ایران و آلمان بود. اما در پایان جنگ، آلمان تجدید مناسبات بازرگانی با ایران را در دستور کار قرار داد و موفق شد با موافقت مسکو، برای نخستین بار از دریای مازندران با بنادر ایران ارتباط تجاری برقرار کند.

در طول جنگ جهانی دریای مازندران هم مثل خلیج فارس، در راهبرد «پیش به سوی شرق» برلین جای داشت. توجه به دریای مازندران در میان آلمان ها در آن سال ها تا جایی شدت گرفته بود که برلین و استانبول برای توسعه نفوذ خود در آن باهم رقابت می کردند. پس از پایان جنگ جهانی اول و به رسمیت شناختن دولت بلشویکی روسیه در آلمان، شرایط دسترسی به دریای مازندران برای آلمانی ها بهبود یافت. آلمان هرچند در جنگ شکست خورده و در قرارداد ورسای تحقیر شده بود، اما توانست با رعایت شرایط مسکو در تجارت خارجی از طریق روسیه با ایران دادوستد کند.

در آن زمان یک شرکت دو ملیتی به نام روس ترانزیت شکل گرفت. این شرکت آلمانی-روسی توانست در نخستین سال فعالیت خود با تهیه کشتی های مناسب برای دریانوردی در آب های بالتیک، مسیرهای داخلی روسیه و دریای مازندران، از آلمان بین بندر هامبورگ و بنادر شمال ایران ارتباط مستقیم برقرار کند. با این حال فعالیت این شرکت دوام نداشت و با کارشکنی های روسیه، و بهانه گیری های آن ها، شرایط تجارت با ایران برای آلمان ها سخت شد. آلمان ها مجبور شدند  با تغییر مسیر ترانزیت، هزینه و دشواری بیشتری را متحمل شوند که این، آغازی بر کاهش روابط تجاری از مسیر دریای مازندران بود. رفتار مسکو در قبال آلمان ها در دریای مازندران در آن سال ها نشان می دهد در اندیشه های راهبردی  روسیه جایی برای حضور قدرت های فرامنطقه ای در دریای مازندران برای ارتباط با ایران وجود نداشته است. هم چنین اگر ملاحظات سیاسی به موافقت های  تجاری روسیه و با دیگر کشورها در این زمینه می انجامید، این موافقت ها پایدار نبود.

برای مطالعه بیشتر مقاله «آغاز و انجام مناسبات بازرگانی ایران-آلمان از راه های خزر: پژوهشی در تعاملات برلین-مسکو در ایران» را بخوانید. این مقاله در نشریه پژوهش نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی در بهار و تابستان سال 1400 منتشر شده است.