نگاهی به زندگی هادی اکبری راد، مرد صنعت اتوبوس در ایران

از ساخت اتاق اتوبوس تا نمایندگی تولید اسکانیا در ایران

...

هادی اکبری راد بیش از هشت سال در کارگاه ساخت اتاق اتوبوس کار کرد تا اینکه به فکر راه‏اندازی کارگاه خود افتاد و نام آن را «عقاب» گذاشت. خودش گفته است که دیگر تمایل نداشته برای کسی کار کند و همین شده که بعد از دو سال باتوجه به فراخوان شهرداری برای گرفتن مجوز کارگاه با یک عکس و کپی شناسنامه به شهرداری رفت و مجوز خود را دریافت کرد.

آینده نگر

اگرچه که قصه چرخیدن چرخ‌های نخستین اتوبوس در ایران به دوره مظفرالدین‏شاه برمی‌گردد و به دستور او سعدالدوله، وزیر خارجه ایران از بلژیک اولین اتوبوس و وسیله حمل و نقل عمومی را وارد تهران کرد، اما این معین‏التجار بوشهری بود که نخستین خط اتوبوس و حمل و نقل عمومی را در ایران و تهران بین مسیر توپخانه، بازار و خیابان‌های اطراف با کرایه سه شاهی راه‏اندازی کرد. معین‏التجار بوشهری اولین اتوبوس را لاز، یک تاجر بلژیکی خرید؛ اتوبوسی که از راه باکو به انزلی و سپس رشت رسیده بود و معین‏التجار با دیدن آن عاشقش شد و آن را خریداری کرد. این اتوبوس مدت کوتاهی در شهر رشت مسافران را جابه‏جا کرد تا اینکه معین‏التجار به این نتیجه رسید که آن را به تهران منتقل کند. در این بین همزمان با توسعه استفاده از اتوبوس به عنوان یک وسیله حمل و نقل عمومی در تهران و شهرهای دیگر و تاسیس شرکت‌هایی همچون اتوتوکل، مشاغل مرتبط با تعمیر، نگهداری و ساخت بدنه و... اتوبوس هم در ایران راه‏اندازی شد و هادی اکبری راد را باید یکی از قدیمی‏ترین افرادی دانست که در ایران به این عرصه وارد شد و حالا بعد از گذشت بیش از 8 دهه از شروع کارش، خودش به بزرگ‌ترین تولیدکننده اتوبوس و مینی‏بوس در ایران بدل شده است. البته این نکته هم مهم است که راه‏اندازی نخستین خط تولید اتوبوس در ایران به دهه 40 بازمی‌گردد و این برادران خیامی بودند که با تاسیس کارخانه ایران ناسیونال به عنوان اولین محصول خط تولید اتوبوس را در کشور راه‏اندازی کردند و تا پیش از آن افرادی همچون هادی اکبری راد تنها برخی از قطعات و بدنه اتوبوس را در ایران تولید می‌کردند.

هادی اکبری راد متولد 15 اسفند 1305 یعنی 95 ساله است و در خانواده‏ای متوسط و مذهبی در خیابان ری تهران به دنیا آمده است. پدرش معمار ماهری بود و او نیز از همان کودکی همراه پدر بنایی ساختمان انجام می‌داد. هادی اکبری راد 9 ساله بود که پدرش را از دست داد و دایی‌اش سرپرستی او را برعهده گرفت. او بعد از پایان دوران تحصیل ابتدایی به صورت جدی جذب بازار کار شد و از آن‏جایی که نجاری را بیش از شغل پدری یعنی بنایی دوست داشت در یک کارگاه نجاری مشغول کار شد و اتفاقاً 14 ساله بود که به کارگاه نجاری‏ای رفت که کارشان تعمیرات بدنه اتوبوس‌های شهری بود؛ در آن سال‌ها بدنه‌های اتوبوس‌های شهر چوبی بودند. خودش درباره دوران کودکی و شروع کار در کارگاه نجاری به نشریه «کارخانه‏دار» گفته است: «در دوران دبستان به طور اتفاقی با نجاری آشنا شدم و با تمام عشق و علاقه مشغول کار شدم طوری که 11 – 12 ساله بودم که با خرده‌های چوب که دیگر در کارگاه به کار نمی‌آمد، وسایل کوچک چوبی می‌ساختم و بساط می‌کردم. 14 – 15 ساله که بودم تقریباً به همه ریزه‏کاری‌ها وارد شده بودم و می‌توانستم همه‏چیز بسازم. بنابراین به کارگاه بزرگ‏تری رفتم که در آن‏جا کارهای مهم‏تری انجام می‌دادند و یکی از کارهایی که می‌کردند، ساخت اتاق اتوبوس بود. آن روزها اتوبوس تازه به ایران وارد شده بود و تا قبل از آن وسیله جابه‏جا کردن مردم، گاری و کالسکه‌های هشت‏نفره بود و اسب و الاغ و قاطر آن را می‌کشید. اما ساخت اتاق اتوبوس هم سخت بود زیرا در آن دوره کارخانه‌های چوب‏بری نیز وجود نداشت تا در آن‏جا اتاق‌ها ساخته شود، بنابراین این کار توسط کارگاه‌های نجاری بزرگ که کارگر بیشتری داشتند انجام می‌شد، به این ترتیب که در روزهای خاصی اره‏کش‌ها به کارگاه می‌آمدند و طبق سفارش و اندازه‌هایی که به آن‌ها می‌دادیم، چوب‌ها را برش می‌زدند. بعد هم ما آن‌ها را قالب می‏زدیم و اتاق اتوبوس را می‌ساختیم. باتوجه به استقبال از اتوبوس در آن دوره تعدادی از تجار شاسی خودرو را وارد می‌کردند و به کارگاه‌ها ساخت اتاق را سفارش می‌دادند.»

هادی اکبری راد بیش از هشت سال در کارگاه ساخت اتاق اتوبوس کار کرد تا اینکه به فکر راه‏اندازی کارگاه خود افتاد و نام آن را «عقاب» گذاشت. خودش گفته است که دیگر تمایل نداشته برای کسی کار کند و همین شده که بعد از دو سال باتوجه به فراخوان شهرداری برای گرفتن مجوز کارگاه با یک عکس و کپی شناسنامه به شهرداری رفت و مجوز خود را دریافت کرد. در سالی که هادی اکبری راد مجوز دریافت کرد یعنی سال‌های ابتدایی دهه 30 (1331 یا 1332) تهران تنها 14 خط اتوبوس داشت که همه آن‌ها توسط افراد شخصی راه‏اندازی شده بود. البته در کنار این خطوط سال 1330 دولت هم تعدادی اتوبوس بنز معروف به دماغ‏دار از آلمان وارد کرد و سرجمع تعداد اتوبوس‌های شهر به 500 عدد رسید و در سال 1331 شرکت واحد اتوبوس‏رانی هم رسماً راه‏اندازی شد. اما آنچه در اواخر دهه 1330 و اوایل دهه 1340 بر کار هادی اکبری راد اثر منفی گذاشت تولید اتوبوس‌های بدنه فلزی در اروپا و ورود این اتوبوس‌ها به ایران بود. خود او به نشریه کارخانه‏دار گفته است: «با ورود اتوبوس‌های بدنه فلزی به تهران کار ما دچار افت شد و بلاتکلیف ماندیم. آن زمان آقای مهندس حبیب نفیسی پایه‏گذار دانشگاه پلی تکنیک و کفیل وزارت صنعت و پیشه بودند؛ با چند نفر که همگی در کار ساخت اتوبوس بودیم نزد ایشان رفتیم و گفتیم با ورود این اتوبوس‌های خارجی کار صنعت ما می‌خوابد و تعدادی کارگاه و کارگر از بین می‌روند و این برای مملکت خوب نیست و نباید واردات جایگزین صنایع کوچک شود و کار و تلاش چندین‏ساله ما از بین برود. ایشان هم گفتند شما صنعت‏کارید، دست‏به‏ابزارِ خودتان را نشان بدهید؛ من به نیروی ایرانی اعتقاد دارم. برای این‏که نمونه داشته باشیم یک کامیون جیمز که از آلمان خریداری شده بود در اختیار ما گذاشتند و با متبحرترین و کاربلدترین‌ها کار شروع شد و بالاخره ساخت اتوبوس‌های بدنه فلزی هم در ایران انجام شد کارها رونق گرفت، انواع و اقسام اتوبوس‌ها را ساختیم دوج، شورولت، بنز دماغ‏دار و البته مدتی بعد مدل‌های جدیدتر هم آمد و برای مثال دیگر بنز بی‏دماغ تولید شد. بعدها اتوبوس‌های بین شهری نیز ساختیم، برای اسکلت‌های فلزی از اروپا نقشه خواستیم و اسکلت‌ها را تغییر دادیم. با توجه به حجم عظیم درخواست‌ها، تمام‏وقت کار می‌کردیم و این رونق چنان بود که کارگاه‌ها به کارخانه و واحدهای بزرگ تبدیل شد. ماشین‏آلات و امکاناتمان بهتر و پیشرفته‏تر شد و کارخانه من به نام عقاب در خیابان سپه، بعد از خیابان شیخ هادی؛ بین اداره کل آمار و خیابان استخر بود.»

هادی اکبری راد تا زمان انقلاب کارگاه تولید بدنه اتوبوس را داشت تا اینکه با وقوع انقلاب و شروع جنگ شرایط بازار با رکود مواجه شد البته از نیمه دهه 1360 و به خصوص با پایان جنگ تحمیلی شرایط تغییر کرد و بار دیگر کارخانه عقاب ساخت و تولید بدنه اتوبوس را از سر گرفت و این روند تا نیمه دهه 1370 ادامه داشت تا اینکه هادی اکبری راد به فکر یک تغییر اساسی و تحول مهم در کارخانه عقاب افتاد و آن تولید اتوبوس تحت لیسانس یک شرکت مهم و معتبر جهانی بود. خود او در این‏باره گفته است: «فرزندانم هرکدام در رشته‏ای مرتبط درس خوانده و زحمت کشیده بودند؛ با مشورت با بچه‌ها تصمیم گرفتیم که بی‏واسطه خودمان با برندهای خوب مذاکره کنیم و شاسی وارد کنیم. با مطالعه شرکت‌های مختلفی نظیر داف و گاه سرانجام به اسکانیا رسیدیم. مکاتبات را شروع کردیم و اعلام آمادگی کردیم تا با آنها وارد همکاری شویم. ابتدا نمی‌پذیرفتند. برای برند معتبری مانند اسکانیا سخت بود تا کار سخت خود را به دست کارخانه و کشوری بدهد که در گمان خودش توانایی خاصی نداشت و چه‏بسا باعث از بین رفتن حسن شهرتش می‌شد. اما ما دست برنداشتیم و به مکاتبات و مذاکرات ادامه دادیم. گفتند بررسی می‌کنیم. پیشنهاد دادیم که یک ماشین به ما بفروشید ما از روی نمونه بسازیم؛ چنانچه مورد پسند شما نبود شاسی مال ما، اتاق را هم برمی‌داریم که به برند شما آسیبی وارد نشود. بعد از دو سال گفت‏وگو بالاخره شرایط را پذیرفتند و من در سال 1377 به اتفاق فرزندانم یک شرکت خانوادگی به نام «عقاب افشان» تاسیس کردم.»

او البته گفته است که روند کار و به نتیجه رسیدن با شرکت اسکانیا بسیار سخت بوده است: «در طول مدت ساخت کارشناسانشان می‌آمدند و سرکشی می‌کردند و به خصوص وقتی نمونه کار آماده شد برای بازدید آمدند؛ بسیار از کار راضی بودند اما وارد مذاکره که شدیم بسیار سخت گرفتند و گفتند در مرحله اول 20 عدد به شما می‌فروشیم ما نیز که تامین پول 20 عدد شاسی به طور یک‎‏جا برایمان سخت بود، توافق کردیم که دوتا خرید کنیم. ما این شاسی‌ها را وارد کردیم و اتوبوس را به بهترین شکل ساختیم و در معرض نمایش گذاشتیم و از شرکت‌های مسافربری نیز دعوت به عمل آوردیم که از نمونه‌ها بازدید کنند. استقبال خوبی صورت گرفت و ما دیدیم بازار فروشمان خوب خواهد بود بنابراین به طور جدی وارد پروسه تولید شدیم.»

اکبری راد پس از سال‌ها تلاش و با تاسیس شرکت عقاب افشان، در سال 1378 کارخانه‏ای در شهر سمنان تاسیس کرد که سال 1399 شمار کارکنان این شرکت و شرکت‌های تابعه آن ۲۰۰۰ نفر بود. همچنین هم‌اکنون ظرفیت تولید اتوبوس و مینی‏بوس شرکت عقاب افشان، در حدود ۵۰۰۰ دستگاه در سال برآورد می‌شود. در کنار همکاری با اسکانیا، هادی اکبری راد و فرزندانش همیشه به فکر توسعه مجموعه بوده‏اند و تلاش ‌کرده‏اند از تجهیزات، ماشین‏آلات و نگاه نوین در خودروسازی جهان بهره ببرند. این گروه صنعتی سال گذشته در یک کار مشترک با گروه صنعتی مپنا، اولین اتوبوس‌های برقی را در ایران تولید کرد که از 12 خرداد 1400 در شهر مشهد رونمایی شد و مورد بهره‏برداری قرار گرفت. گروه صنایع خودروسازی عقاب افشان دارای ۸ کارخانه قطعه‏سازی است که تأمین قطعات برای شرکت اصلی و سایر تولیدکنندگان خودروهای تجاری در ایران را انجام می‌دهد. از میان شرکت‌های تابعه، ۴ شرکت دانش‏بنیان هستند. کارخانه اصلی این شرکت که تولید اتوبوس و مینی‏بوس را انجام می‌دهد در زمینی به وسعت 500 هزار متر مربع و سالن‌هایی با 75 هزار متر مربع در ضلع شمالی شهرک صنعتی شرق سمنان و کیلومتر ۷ جاده سمنان به دامغان بنا شده است.

محصولات شرکت عقاب افشان به کشورهای مختلفی صادر می‌شود و این شرکت در دو سال ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری اسکانیا در زمینه اتوبوس در جهان معرفی شد. این شرکت تاکنون به کشورهای الجزایر، مصر، سوریه، عراق، عربستان و ترکمنستان صادرات داشته است و قراردادهایی نیز پیش از جنگ اوکراین با این کشور امضا کرده بود. عقاب افشان در سال ۱۳۹۰ به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده اتوبوس در ایران شناخته شد. هادی اکبری راد در مصاحبه‏ای به جوانان 3 توصیه برای رسیدن به موفقیت می‌کند: «1- قبل از انتخاب رشته دانشگاه، ابتدا علاقه و استعداد خود را بشناسید، زیرا بهترین روش برای پولدار شدن و پولساز شدن، شناخت استعداد و علاقه است؛ 2- از خدمت کردن به مردم و اطرافیان چشم‏پوشی نکنید؛ 3- بدانید فرهنگ‏سازی لازمه کسب‏وکار است.»

نظر خود را بنویسید

ارسال پیام