کامپیوتری را تصور کنید که می‌تواند جملات شما را تمام کند، اما با عبارت‌های بهتر؛ یا می‌تواند یک قطعه موسیقی را بنویسد؛ یا معمایی را حل کند که بسیار دشوار است و شما هیچ‌وقت نمی‌توانستید آن را حل کنید. این کامپیوتر در حقیقت از نوادگان انقلاب صنعتی است که بعد از موتورهای بخار، قدم به عرصه وجود گذاشته و انقلاب را به تکامل رسانده‌است. اما در عین‌حال، این کامپیوتر به کلاس جدیدی از ماشین‌ها هم تعلق دارد، ماشین‌هایی که می‌توانند زبان نمادها را بخوانند، برنامه‌نویسی کنند، قطعه موسیقی بنویسند و به نوعی کمی به انسان شباهت دارند.

مدل بنیادی همان چیزی است که می‌تواند بزنگاهی در هوش مصنوعی به شمار آید. این مدل‌های بنیادی می‌توانند سرآغاز انقلابی بزرگ باشند و انقلاب صنعتی را به صورت کامل تحت تاثیر خود قرار دهند. انقلاب صنعتی با این مدل‌های جدیدی به گونه‌ای متحول خواهد شد که تا کنون تجربه‌اش نکرده‌است. اما باید بدانیم چه فرصت‌ها و تهدیدهایی در مسیر هوش ماشینی قرار دارد.

یادگیری عمیق یا یادگیری ماشینی تا کنون تحولات بسیاری داشته و جدیدترین تحول آن، مدل‌های بنیادین است. سروکله این مدل‌ها حدودا ده سال پیش پیدا شد و اکنون سلطه‌ای در جهان هوش مصنوعی پیدا کرده‌است. از طریق مدل‌های بنیادین، ساختار شبکه عصبی در مغز انسان به شکلی جدید طراحی می‌شود اما برای ماشین‌ها. به این ترتیب ماشین‌ها می‌توانند همان چیزهایی را یاد بگیرند که مغز انسان یاد می‌گیرد. طی سال‌های گذشته، هزینه و زمان زیادی صرف پیشرفت این مدل‌ها شده‌است. بسیاری از افراد تصور می‌کردند به زمستان هوش مصنوعی رسیده‌ایم اما مدل‌های بنیادین نشان داد که نمی‌توان پایانی برای این بازی متصور شد. در واقع هیچ محدودیتی در مسیر وجود ندارد.

*نیرویی فراتر از بشریت

مدل‌های جدید به قدری خلاقانه هستند که دیگر حتی نمی‌توان آن‌ها را انسانی دانست بلکه به نوعی فرا بشری هستند و از مرزهای هوش بشری فراتر می‌روند. سیستم‌های آن‌ها بسیار پیشرو و پیچیده است. آن‌ها می‌توانند زبانی جدید برای خود خلق کنند و دست به ابداع و نوآوری بزنند. تصور کنید که یک سگ به عنوان یک موجود زنده نمی‌تواند به جک یا شوخی شما بخندد اما هوش مصنوعی توانایی درک این کار را پیدا کرده‌است. یعنی تشخیص می‌دهد که چه چیزی بامزه است و می‌تواند نسبت به آن با خنده، واکنش نشان دهد. در نیویورک بسیاری از اهالی دانشگاه، روی این مدل جدید بنیادین کار می‌کنند و توانسته‌اند شکل‌های جدیدی از این مدل را طراحی کنند.

این روزها، مدل‌های بنیادین، ویژگی‌های شگفت‌آوری به دست آورده‌اند. برای مثال آن‌ها مهارت‌های جدیدی کسب کرده‌اند و به کمک آن‌ها می‌توانند چیزهای بسیاری را تشخیص دهند. برای مثال آن‌ها حتی می‌توانند جملات و عبارت‌هایی را که فیلسوف‌ها می‌گویند، درک کنند. جالب اینجاست که قدرت این سیستم‌ها به جایی رسیده که حتی خالقان آن‌ها هم از قدرت این سیستم‌ها شگفت‌زده می‌شوند. یعنی حتی کسانی‌که این جریان را ابداع کرده‌اند هم انتظار چنین قدرتی از این مدل‌های جدید هوش مصنوعی نداشته‌اند.

هوش مصنوعی جدید که از طریق مدل‌های بنیادین پیش می‌رود، کاملا وسیع و گسترده است. می‌تواند همه رفتارهای انسانی را تقلید کند. برای مثال می‌تواند شبیه به احمق‌ها رفتار کند یا برعکس، کاملا رفتاری هوشمندانه را در پیش بگیرد. یکی از برگ‌های برنده هوش مصنوعی جدید این است که تاریخ را به طور کامل در حافظه خود دارد. بسیاری از ما انسان‌ها هر قدر هم حافظه خوبی داشته باشیم، چیزهایی از تاریخ را نمی‌دانیم که می‌تواند روی تصمیم‌گیری‌هایمان اثر بگذارد. اما هوش مصنوعی جدید می‌تواند کاملا به ابزار تاریخ مجهز شود. به این ترتیب از بسیاری از خطاهای انسانی هم در امان خواهد ماند.

مزایای هوش مصنوعی به قدری زیاد است که همه را هیجان‌زده می‌کند. اما نگرانی‌هایی هم در مورد آن وجود دارد. به هر حال نواقصی وجود دارد که می‌تواند مشکل‌آفرین باشد. قدرتی که هوش مصنوعی به دست می‌آورد بسیاری از افراد را نگران می‌کند، برای مثال افراد زیادی نگران از دست دادن شغل‌های خود هستند. بهره‌وری هوش مصنوعی به قدری بالاست که بسیاری از مدیران، بهره‌گیری از آن را نسبت به نیروی انسانی، ترجیح می‌دهند. به این ترتیب نگرانی مردم چندان بی‌جا نیست.

ادامه قدرت گرفتن هوش مصنوعی می‌تواند برای همه مطلوب نباشد. به‌علاوه، خیلی‌ها به آن دسترسی ندارند و نمی‌توانند به درستی از مزایای آن بهره‌مند شوند. سال‌هاست که گفته می‌شود هوش مصنوعی تهدیدی برای کارگران است، به‌ویژه آن‌ها که کارهای تکراری انجام می‌دهند. در نتیجه برای این افراد می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. اما بی‌تردید هوش مصنوعی می‌تواند کامل‌کننده بشریت باشد و به نوعی نقش تکاملی را در دنیای انسان‌ها ایفا کند.