فلات مرکزی ایران از بارش و توزیع مناسب آب محروم است. هرچند در غرب، بارندگی ها بیشتر است و رودخانه ها دائمی اند، اما در فلات مرکزی، تنها منابع تامین آب،  آب های زیرزمینی در قنات ها بوده است.  

محدودیت آب در ایران اهمیت این پدیده حیاتی را در اقتصاد، به عنوان نهاده ای از نهاده ای تولید دوچندان کرده است. در طول سال ها، حکومت ها بخشی از توان خود را به تامین آب اختصاص داده اند. اما تنوع اقلیمی در ایران باعث شده هر حکومتی رویکرد خاص خود را در این باره دنبال کند. حوزه های معیشتی در ایران متنوع  است و شرایط رودخانه ها و قنات ها باهم تفاوت دارد. همین تفاوت ها باعث شده حکومت ها تقسیم و توزیع آب را با روش های مختلف مدیریت کنند. با این حال، نکات یکسانی در این روش ها و رویکردهای متفاوت وجود دارد.

مدیریت آب در ایران، چه در مناطق رودخانه ای و چه در مناطقی با معیشت قناتی، از دوره های باستان تا پایان حکومت صفویان، مهم و تعیین کننده بود. مالکیت قنات ها بیشتر غیردولتی بود، اما در سدها، بندها، نهرها و تاسیساتی که با سرمایه گذاری حکومتی ایجاد می شد، حقابه به دولت تعلق می گرفت. نظارت دولت در مناطقی مثل بین النهرین و خوزستان که مسئولیت مستقیم تاسیسات آبیاری در آن با دستگاه حاکمیت بود، شدت بیشتری می یافت.

بررسی ها نشان می دهد هرچه مناطق از رودخانه ها فاصله بیشتری می گرفتند، نظارت دولت بر مدیریت تقسیم و توزیع آب کمتر می شده است. علت آن است که هرچه میزان آب در اختیار محدود شود، میزان درآمدهای حاصل از آن هم کمتر می شود. به همین دلیل حکومت های بزرگ و متمرکز توجه کمتری به  نواحی قناتی نشان می دادند و بیشتر، سرمایه ها را به طور عمده در حوزه های رودخانه ای متمرکز می کردند. هم چنین شکل گیری حکومت های باستانی در حوزه های شمال غرب و غرب فلات ایران، یعنی درحاشیه رودخانه های ارس و کرخه نشان می دهد رودخانه ها تا چه اندازه برای دولت ها اهمیت داشته است.

برای مطالعه بیشتر مقاله «مدیریت آب در حوزه های رودخانه ای و قناتی ایران، دوره باستان تا عصر صفویه» را بخوانید. این مقاله در نشریه پژوهش نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی در تابستان سال 1400 منتشر شده است.