سالخوردگی جمعیت از نگرانی های جدی کشورها در قرن 21 است. افزایش دسترسی افراد به خدمات بهداشتی درمانی و سرمایه گذاری دولت ها در زمینه سلامت با توجه به این نگرانی، در آغاز در کشورهای توسعه یافته تجربه شده با این حال، این معضل به نگرانی کشورهای درحال توسعه در دهه های اخیر هم تبدیل شده است.

یکی از مسائل مهم در زمینه سالخوردگی جمعیت، اثر آن بر سطح عمومی قیمت ها و تورم است. برخی از محققان با استناد به نظریه مصرف چرخه زندگی معتقدند سالخوردگی جمعیت می تواند از طریق افزایش هزینه های بهداشت و درمان و نیاز به حمایت دولت از سالمندان، افزایش هزینه های مصرفی و کاهش عرضه نیروی کار به افزایش تورم بینجامد. در مقابل، بعضی دیگر باور دارند افراد سالخورده، دستمزد کمتری نسبت به نسل های جوان تر دریافت می کنند و مصرف و تقاضای کمتر آنان سطح عمومی قیمت ها را متاثر می کند. این گروه می گویند سالخوردگی جمعیت تقاضای کل را کاهش می دهد و همین به کاهش تورم می انجامد.

پژوهشگران ایرانی برای ارزیابی این دیدگاه ها، اثر سالخوردگی جمعیت بر تورم، در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه را از سال 2000 تا 2018 بررسی کرده اند.

برخلاف انتظار اولیه، یافته های این پژوهش نشان می دهد در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه، سالخوردگی جمعیت و افزایش جمعیت 65 سال به بالا نسبت به کل جمعیت، دارای اثر مشابه و منفی بر تورم بوده است. برخلاف بسیاری از مطالعات که در این زمینه اثر مثبت سالخوردگی جمعیت بر تورم را اعلام کردند، نتایج این مطالعه ایرانی می گوید در دوره مورد بررسی سالخوردگی جمعیت اثر منفی بر تورم کشورهای مورد مطالعه بر جای گذاشته است.

هم چنین، در هر دو گروه از کشورها، نرخ رشد تولید ناخالص داخلی، دارای اثر منفی و نرخ رشد حجم پول دارای اثر مثبت بر تورم بوده است. رشد مخارج دولت تاثیر معناداری بر تورم کشورهای درحال توسعه نداشته است، اما در کشورهای توسعه یافته، این شاخص ها بر تورم اثر منفی داشته است.

پژوهشگران می گویند در کشورهای درحال توسعه، وابستگی مخارج دولت به استقراض از بانک مرکزی و پولی کردن کسری بودجه کمتر است. در این کشورها افزایش مخارج دولتی از محل درآمدهای مالیاتی یا ارزی تامین می شود و همین اثر ضد تورمی دارد. شاخص امید به زندگی هم در هر دو گروه از کشورها، بر تورم اثری منفی و معنادار داشته است.

باتوجه به یافته های این مطالعه در کشورهای درحال توسعه و توسعه یافته، پژوهشگران می گویند به احتمال زیاد در ایران هم، در سال های 2000 تا 2018، اثر سالخوردگی جمعیت بر نرخ تورم منفی بوده است. با این حال آن ها توصیه کرده اند با توجه به اهمیت این موضوع، مطالعات بیشتری در این زمینه انجام شود.

برای مطالعه بیشتر مقاله «بررسی تجربی اثر پیری جمعیت بر تورم در کشورهای منتخب درحال توسعه و توسعه یافته در دوره 2000 تا 2018» را بخوانید. این مقاله در نشریه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی در بهار سال 1401 منتشر شده است.