گفت وگوی آینده نگر با شهاب جوانمردی، مدیرعامل فناپ

محصولات استارتاپ های فین تک تنوع ندارد

...

. به گفته جوانمردی، فقدان رگولاتور باعث شده تنوع خدمات و محصولات در استارتاپ های فین تک در ایران، به کمترین سطح برسد و بیشتر اپلیکیشن ها، به جای عرضه محصولات بیشتر به سوپر اپ شدن تمایل نشان دهند. با این حال، به گفته او، نباید از شرایط این استارتاپ ها در ایران ناامید بود چراکه گفت وگو با سازمان ها و جلب نظر بیشتر بخش های سنتی در امور مالی، می تواند به تسهیلگری در امور استارتاپ های فین تک بینجامد.

گفت وگو از زینب کوهیار/ آینده نگر

*در زمینه استارتاپ های حوزه مالی یا فین تک در ایران نقدهای زیادی مطرح می شود. اگر بخواهیم مقایسه کنیم، به هرحال با کشورهای توسعه یافته به دلیل شرایط اقتصادی، فاصله داریم. بعضی باور دارند که هیچ رشدی در این بخش نکرده ایم و بعضی هم به آن امیدوارند. شما این استارتاپ ها را چطور ارزیابی می کنید؟ 

صنایع مالی در ایران، از حوزه هایی است که همیشه در به کارگیری فناوری به عنوان صنعتی پیشتاز عمل کرده است. با توجه به این سابقه، از نظر من ظرفیت بالایی برای رشد استارتاپ های فین تک در ایران وجود دارد. تصور ما این بود که فین تک ها در بخش های مختلف از جمله حوزه بانک و پرداخت یا اجزای دیگری که ارزش افزوده بیشتری دارد و خدمات مشخصی را عرضه می کند، وارد شوند و کار کنند. اما این تصور هنوز محقق نشده است.

*چرا این تصور محقق نشده است؟

مسئله اصلی در حوزه استارتاپ های فین تک، مسئله رگولاتوری است. بانک مرکزی، بیمه مرکزی و سازمان بورس از سازمان هایی اند که باید به عنوان رگولاتور در این حوزه وارد عمل شوند. درواقع استارتاپ ها باید طرح اولیه را به این سازمان ها ببرند، آزمون کنند و ریسک های احتمالی استارتاپ های فین تک و خدمات آن ها باید در این سازمان ها ارزیابی شود. نکته مهم تر اینکه، این سازمان ها باید به عنوان رگولاتور در حوزه کسب وکارهای نوپای مالی، مسئله قانون گذاری و تدوین مقررات مربوط به فعالیت این کسب وکارها را دنبال کنند. اما در این سه سازمانی که از آن ها اسم بردم، هیچ گاه این وظایف به طور جدی دنبال نشده است.

*اصلی ترین پیامد این نکته که به آن اشاره کردید چیست؟

به طور مشخص، اصلی ترین پیامدی که در این زمینه می بینیم عدم شکل گیری قواعد و قوانین فراگیر برای استارتاپ های حوزه مالی و فین تک هاست. نکته دیگر اینکه بازیگران سنتی در حوزه های مالی هم مقاومت های خودشان را دارند و این مقاومت ها موانعی را در مسیر فعالیت این استارتاپ ها ایجاد می کند. شاید در حوزه پرداخت های بانکی این مقاومت ها را کمتر ببینید اما در حوزه فعالیت های مربوط به بیمه، چالش هایی از این جنس بسیار وجود دارد. باتوجه به این نکاتی که گفتم، ما ظرفیت های بالایی را برای توسعه استارتاپ های فین تک متصور بودیم و این تصور را هم چنان داریم. یعنی به وجود چنین ظرفیتی باور داریم اما دستاوردهایی که در این سال ها می بینیم، با آنچه ما به آن فکر می کردیم فاصله زیادی دارد.

* این فاصله ای که می گویید را چطور می توان بهتر درک کرد؟

این فاصله را خیلی ساده می توان دید. مصادیق و نمونه هایی بسیاری در این فضا داریم که به درک این فاصله کمک می کند. یک نمونه از این مصادیق که به آن اشاره می کنم در تنوع خدمات و محصولاتی که این استارتاپ ها به مشتریان عرضه می کنند قابل مشاهده است. تنوع خدمات این استارتاپ ها در ایران بسیار کم است. بیشتر استارتاپ های فین تک در حوزه پرداخت کار می کنند درواقع بیشتر اپلیکیشن ها و برنامه هایی را می بینیم که چند خدمت اصلی و مورد نیاز مشتریان مثل خدمات کارت به کارت، مانده گیری و خرید شارژ را تسهیل کرده اند. در بین این اپلیکیشن ها، کمتر برنامه ای می بینید که خدمات دیگری ارائه کند.

متاسفانه همین برنامه های پرداخت، به جای دنبال کردن تنوع خدمات، بیشتر به سمت سوپر اپ شدن حرکت کرده اند. تمایل آن ها به عرضه خدمات دیگر در کنار خدمتی که امروز عرضه می کنند، بسیار کم است.

*با توجه به شرایط تحریمی ایران و چالش های مربوط به پرداخت های ارزی، شاید دست فعالان این حوزه کمی بسته شود.

بله. در زمینه پرداخت های خرد ارزی چالش های ریز و درشتی داریم. هم در داخل و هم در خارج اما در حوزه هایی مثل پس انداز و خرید اقساطی هم چنین تلاشی را نمی بینیم و تنوعی که از آن می گویم و آنچه که باید، نیست. یا در زمینه بیمه گری، مدل های جدید بیمه نامه ها و تعامل با مشتریان، بحث های مربوط به بلاکچین را نمی بینیم. به همین دلیل است که می گویم با آنچه فکر می کردیم، فاصله زیادی داریم.

*مسئله عدم تنوع محصولات و خدمات مالی به فقدان طرح ایده های خوب در اکوسیستم استارتاپی ایران باز می گردد؟ به سهمی برای ایده پردازی در فاصله ای که به آن اشاره می کنید، می توان اشاره کرد؟

ببینید، مسئله ایده داشتن مهم است اما در بحث ما نقش کمرنگ تری نسبت به مسائل دیگر ایفا می کند. کمترین کاری که در حوزه ایده می توان انجام داد این است که به نمونه های دیگر در کشورهای دیگر نگاه کنند و ببینید دنیا چه کاری در چه حوزه ای انجام می دهد و همان را تکثیر کنند. ممکن است بعضی موضوع ها با توجه به بعضی قواعد و شرایط قانونی در کشوری به مقدماتی برای اجرا نیاز داشته باشد و یا تا زمان قبل از اجرای این مقدمه ها، زمینه های لازم برای خلق ایده های جدید ایجاد شود. به نظر من مسئله اصلی ما در حوزه فین تک و کس بوکارهای نوپا در این زمینه، ایده نیست. اصلی ترین مسئله که کار را پیچیده کرده را در حوزه رگولاتوری می بینم و به نظر من، باید بیشتر به این بخش توجه کرد.

*اصلاح بحث رگولاتوری در حوزه فعالیت استارتاپ های فین تک باید از کجا آغاز شود؟

به نظر من بانک مرکزی باید برای حل چالش های رگولاتوری در حوزه فعالیت کسب وکارهای نوپای مالی پیش قدم شود. بانک مرکزی در سال های اخیر با چالش های کلان دست وپنجه نرم کرده است. تورم، کنترل نرخ ارز و صدها وظیفه و تکلیف دیگر برای این سازمان تعریف شده است. بانک مرکزی بیشتر این مسائل را به عنوان دغدغه جدی دنبال کرده است. بهتر است بگویم این مسائل بانک مرکزی را به خودش مشغول نگه داشته اما واقعیت چیز دیگری است. واقعیت این است که نمی توان به دلیل اهتمام بیشتر به انجام وظایفی خاص از  دیگر حوزه ها دست شست و به آن اصلا توجه نکرد. نمی توان کاری برای کسب وکارها نکرد چراکه کارهای دیگری برای سازمانی تعریف شده است. چه بسا کسب وکارهای نوپای مالی و همین استارتاپ های فین تک خدماتی ارائه کنند و محصولات نوآورانه ای عرضه کنند که باری از دوش بانک مرکزی بردارد. همین امروز نظام بانکی ایران و شرکت های فعال در حوزه نرم افزارهای بانکی گرفتاری های بسیاری دارند و انواع و اقسام سامانه های جدید را تاسیس کردند که کاری هم از پیش نمی برد. نه کسی مشغول خلق سرویس های جدید است و نه کسی مشغول بانکداری است. هم سرگرم سامانه هایی شده اند که در نهایت باری از دوش بانک مرکزی بر نمی دارد.

*منظور شما نگاه امنیتی است؟

من به این نگاه نمی گویم امنیتی. بیشتر نگاه سازمان ها به کار در این حوزه کنترلی است. نگاه سازمان های فعال در حوزه بانک و بانکداری، بیشتر توجه به مرکزیت و فعلیت بانک مرکزی است درحالیه بانک مرکزی باید در مقام نظارت ظاهر شود، قاعده گذاری کند و ابزارهای نظارتی را به کار بگیرد. اینکه همه تراکنش های مالی از بانک مرکزی رد شود، و یا پرداخت یک وام کوچک به مجوز بانک مرکزی  و سامانه های وصل به آن، وابسته بماند قابل درک نیست. این را من درک نمی کنم و فکر می کنم همین حرکت هاست که به عنوان مانع نوآوری مطرح می شود به جای اینکه مسیر توسعه آن را تسهیل کند.

*با بچه هایی که در حوزه کسب وکارهای نوپای مالی کار می کنند، صحبتی دارید؟

به نظر من بچه هایی که در زمینه فین تک کار می کنند باید به دو نکته توجه کنند. نکته نخست اینکه باید خلاءها  و نیازهای جامعه خودمان را تشخیص بدهیم و  به طور جدی برای ارائه خدمات و محصولات متنوع تلاش کنیم. این تلاش ما زمینه قانونمندی هرچه بیشتر حوزه ای که در آن کار می کنیم را فراهم می کند. نکته مهم در این بین، استفاده از فرصت ها، ابزارها و چارچوب هایی است که در اتاق های بازرگانی، اصناف و اتحادیه ها برای پیگیری قواعد و مقررات لازم یا تغییر قوانین تعریف شده است. به نظر می رسد مشکلاتی که امروز استارتاپ های حوزه مالی یا فین تک ها دارند، با گفت وگوی همه جانبه با حاکمیت حل و فصل می شود. در واقع منظور این است که نباید صرفا سراغ بانک مرکزی و بیمه مرکزی یا سازمان بورس است بلکه باید با وزارت اقتصاد هم گفت وگو کرد. باید با همه ذی نفعان و تسهیلگران کسب وکارها در زمینه های مالی گفت وگو کرد. نکته دوم خلاء وجود استارتاپ های Reg tech در ایران است. این استارتاپ ها در حوزه قانونگذاری فعالیت می کنند و توسعه آن ها می تواند به نوعی در مسیری که استارتاپ های دیگر حوزه حرکت می کنند، به تسهیل گیری کمک کند. از این استارتاپ ها و توسعه آن ها نباید غفلت کرد. 

 

 

 

 

نظر خود را بنویسید

ارسال پیام