همگامی، تجانس و سازگاری سیستم های حمل ونقل بهینه و پایدار با اقتصادهایی که چنین سیستم هایی در آنها مستقر و جاری اند، از بدیهیات اقتصادهای کنونی است. اقتصادهای توسعه یافته، کمیت و کیفیت سیستم های حمل و نقل را بیشتر جدی می گیرند، چراکه باور دارند بی توجهی به این بخش، معنایی جز بی توجهی به اقتصاد، اجتماع و محیط زیست ندارد. با این وجود، سهم بخش حمل ونقل ،  در آلودگی ناشی از گاز دی اکسید کربن به تنهایی و به طور تقریبی به 25 درصد در جهان می رسد.  هم چنین، در سال 2017 سهم آلودگی آلاینده های گازهای گلخانه ای جهانی در ایران 1.8 درصد گزارش شده است.

حمل و نقل زمینی در ایران، سهم عمده ای در ایجاد گازهای آلاینده و مصرف سوخت بازی می کند. این گازهای آلاینده منشا بسیاری از بیماری هاست. علاوه بر این، حمل ونقل جاده ای به دلیل بروز تصادف و سوانح رانندگی، از بخش های چالش برانگیز در اقتصاد ایران است.

نکته قابل تامل اینکه بحران های ناشی از توسعه حمل و نقل جاده ای در ایران، نسبت به سایر شکل های حمل و نقل، درک شده و آثار مخرب آن، شناسایی شده است. با این حال، هنوز توسعه قابل توجهی در اصلاح سیستم حمل و نقل انجام نشده است. حمل و نقل ریلی هنوز در توسعه هرچه بیشتر نسبت به حمل و نقل جاده ای توفیق چندانی نیافته است.

پژوهشگران در یک بررسی دریافتند حمل  و نقل زمینی علاوه بر ایجاد آلودگی های زیست محیطی، هزینه های مستقیم و غیرمستقیم بسیاری را بر اقتصادها تحمیل می کنند. جرح و مرگ، هزینه از دست رفته ناشی از ترافیک سنگین خیابان ها، هزینه سوخت های مصرفی، استهلاک، لوازم یدکی خودروها، تعمیر و نگهداری معابر شهری و ... از جمله این هزینه هاست.

از راهکارها موثر برای کاهش این هزینه ها، توسعه حمل ونقل ریلی در شهرها به عنوان بهترین، اقتصادی ترین و پاک ترین انواع سیستم های حمل ونقل عمومی در جهان است. ایمنی بالا، آسایش مسافران، کاهش مصرف انرژی و کاهش آلایندگی هوا، سرعت مناسب و قیمت کم از مزیت های حمل و نقل ریلی در شهرها به جای دیگر انواع حمل ونقل است. با این وجود در ایران توسعه حمل ونقل ریلی کمتر مورد توجه است. این درحالی است که سالانه بودجه هایی کلان به ساخت وتوسعه بزرگراه ها اختصاص پیدا می کند.

این پژوهشگران می گویند هرچند حمل ونقلی ریلی انعطاف پذیری کمتری در تعمیر و نگهداری دارد، اما آثار شگرف زیست محیطی آن، می تواند مسئولان را به توسعه و گسترش این نوع حمل و نقل ترغیب کند.

برای مطالعه بیشتر مقاله «حمل و نقل پایدار در ایران؛ اندازه گیری و تحلیل شاخص های مرتبط» را بخوانید. این مقاله در نشریه اقتصاد و برنامه ریزی شهری در زمستان سال 1400 منتشر شده است.