انرژی در فرایند تولید و مصرف کالاها و خدمات، به عنوان کالای نهایی یا یک نهاده، نقش مهمی ایفا می کند. اما در مراحل اکتشاف، استخراج، بهره برداری، انتقال، تبدیل، توزیع و مصرف آن،  انواع آلودگی در آب، خاک و هوا ایجاد می شود که هر یک  از آن ها، اثر مخربی بر انسان و محیط زیست دارد. روند رو به افزایش مصرف انرژی حاصل از سوخت های فسیلی، اگرچه دستیابی به اهداف رشد سریع اقتصادی را میسر می سازد و باعث ایجاد مشاغل مرتبط با انرژی می شود اما به واسطه نشر گازهای گلخانه ای، اثرات مخرب زیست محیطی فراوانی بر جای می گذارد. گزارش کنواسیون تغییرات آب و هوایی سازمان ملل می گوید به طور تقریبی 60 درصد از تولید گازهای گلخانه ای جهان، مربوط به بخش انرژی است.

افزایش هزینه های زیست محیطی ناشی از رشد اقتصادی، مفهوم رشد سبز را برای کشورها مطرح کرده است. هزینه های منفی زیست محیطی ناشی از رشد اقتصادی با پیاده سازی مفهوم رشد سبز در توسعه کشورها، به کمترین سطح می رسد. در رشد سبز، رشد اقتصادی و افزایش اشتغال با حفظ محیط زیست همراه می شود و به این ترتیب، یک کشور بر فعالیت هایی تمرکز می کند که افزایش تولید و اشتغال در آن، با کاهش مشکلات زیست محیطی، افزایش کارآیی منابع و انرژی است.

براساس آمارهای بین المللی، ایران از کشورهایی با عملکرد ضعیف در شاخص رشد سبز است. یعنی استفاده کارآمد و پایدار از منابع، حفظ سرمایه های طبیعی و دیگر فرصت های اقتصاد سبز در کشور ما کمتر مورد توجه بنگاه های اقتصادی و دولت است. هم چنین ایران، از کشورهایی با شرایط نامطلوب در انتشار دی اکسید کربن است. در اجلاس جهانی تغییرات آب و هوایی که در سال 2015 در پاریس برگزار شد، ایران تعهد داد که تا سال 2030، انتشار گازهای گلخانه ای خود را تا 4 درصد کاهش دهد. اما عمل به این تعهد، که عدم پایبندی به آن با محدودیت های بین المللی مثل محرومیت از سرمایه گذاری خارجی همراه است، با چالش هایی رو به رو شده است.

یک پژوهش ایرانی تلاش کرده با تحلیل داده های اقتصادی و محیط زیستی تا سال 1395، تاثیر تقاضای نهایی مصرف انرژیه اولیه، انتشار دی اکسید کربن، رشد اقتصادی و مشاغل انرژی  را با در نظر گرفتن همزمان دو شاخص رشد و اشتغال، و ظرفیت های رشد سبز در بخش های اقتصادی ایران شناسایی کند.

 یافته های این بررسی نشان می دهد مشاغل و بنگاه های اقتصادی در حوزه تولید محصولات کشاورزی، دامی، خدماتی و محصولات غذایی، کمترین میزان انتشار دی اکسید کربن را به ازای هر واحد رشد تولید و رشد مشاغل انرژی ثبت می کنند. در مقابل، ظرفیت رشد سبز در بخش های خدمات حمل ونقل، فلزات اساسی و محصولات از لاستیک و پلاستیک پایین است.

پژوهشگران پس از این بررسی، به دولت توصیه کرده اند در بخش هایی با ظرفیت پایین در رشد سبز، استفاده از فناوری های پیشرفته در تولید با جذب و جداسازی کربن را در دستور کار قرار دهند. اعطای مشوق های مالی، ایجاد صندوق های حمایت مالی از انرژی تجدی پذیر توسط دولت و ایجاد بستر و شرایط مناسب برای توسعه صنایع انرژی های تجدی پذیر در کشور، از جمله سیاست هایی است که می تواند به افزایش سهم انرژی های تجدید پذیر در بخش های انرژی کمک کند.

 علاوه بر این، حمایت از سرمایه گذاران خصوصی می توان محدودیت های مالی برای تحقق اهداف رشد سبز در کشور را جبران کند. حذف یارانه انرژی فسیلی و هدایت درآمدهای حاصل از آن به تامین مالی پروژه های مربوط به انرژی های تجدیدپذیر و  تشویق بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در این زمینه از دیگر نکات توصیه شده به دولت ها در این زمینه است.

برای مطالعه بیشتر مقاله «شناسایی فرصت های اقتصادی رشد سبز در ایران» را بخوانید. این مقاله در نشریه پژوهش های اقتصادی در تابستان 1401 منتشر شده است.