بحران مالی در جهان در سال های 2007 و 2008، این واقعیت را نمایان کرد که نقدشوندگی پایین در بازارهای مالی، به ویژه در دوره های حباب قیمتی، چه پیامدهای منفی در پی دارد. از آن سال تا امروز، نقدشوندگی برای بازار سرمایه، اهمیت بیشتری یافته و شناسایی عوامل اثرگذار بر نقدشوندگی به یکی از موضوعات مهم و جالب توجه برای فعالان بازار و تنظیم کنندگانش تبدیل شده، با این حال تحقیق های کمی در رابطه با اثر احساسات سرمایه گذاران بر نقدشوندگی در بازار سهام انجام شده است.

مطالعات نظری می گوید میان احساسات سرمایه گذار و نقدشوندگی بازار ارتباط وجود دارد. احساسات سرمایه گذار در این مطالعات به 2 طریق مستقیم و غیرمستقیم بر نقدشوندگی بازار اثر می گذارد. اثر مستقیم احساسات سرمایه گذار بر نقدشوندگی از طریق 2 کانال معامله گران اخلالگر و بازارگردانان غیرعُقلایی انجام می شود و اثر غیرمستقیم آن از طریق فرااعتمادی یا اعتماد بیش از اندازه به خود در  سرمایه گذاران قابل مشاهده است.

در تحقیقات بازار، فعالان در بورس به 3 گروه تقسیم شده اند. گروه نخست معامله گران دارای اطلاعات نهانی اند. این گروه معاملات خود را براساس اطلاعات محرمانه انجام می دهند. گروه دوم بازارگردانان عقلایی اند و گروه سوم، معامله گران اخلال گر.

معامله گران اخلال گر به اطلاعات محرمانه دسترسی ندارند و براساس انگیزه های دیگری معاملات خود را انجام می دهند.

بازارگردانان عقلایی هم پس از اینکه سفارش های خرید و فروش معاملات داخلی و اخلال گر را مشاهده کردند، برای افزایش شفافیت در بازار براساس سفارش های خرید و فروش این 2 گروه، قیمت کارایی در بازار تعیین می کنند و براساس آن معاملات خود را انجام می دهند. زمانی که بازارگردانان تصور می کنند تعداد معامله گران اخلالگر در بازار زیاد و تعداد معامله گران نهانی در بازار کم است، تمایل چندانی به اصلاح قیمت ها در بازار نشان نمی دهند. این باعث می شود اصلاح قیمت ها با حجم سفارش کمتری انجام شود و یعنی اثر قیمت باعث کاهش جریان سفارش ها و افزایش نقدشوندگی می شود.

مسیر اثربخشی غیرمستقیم احساسات سرمایه گذار بر عملکرد او در بازار، مربوط به موضوع فرااعتمادی یا اعتماد بیش از اندازه به خود است. مطالعات مشترک بین روان شناسی و اقتصاد می گوید بین خوش بین بودن سرمایه گذار و فرااعتمادی بودن آن ها رابطه ای وجود دارد. درواقع زمانی که سرمایه گذاران خوش بین هستند، فرااعتمادی آن ها افزایش پیدا می کند. وجود فرااعتمادی در سرمایه گذاران باعث انجام معاملات در سطح وسیع توسط آن ها و در نتیجه افزایش نقدشوندگی می شود. نکته دوم اینکه، احساسات مثبت بالا و خوش بینی ممکن است به دلیل موفقیت های گذشته افراد هم رقم بخورد و این موفقیت ها خود دلیلی برای فرااعتمادی در سرمایه گذاران است.

یک پژوهش ایرانی تلاش کرده رابطه غیرخطی میان احساسات سرمایه گذار و نقدشوندگی و هم چنین نوسان نقدشوندگی را برای نخستین بار در بورس ایران بررسی کند. یافته های این پژوهشگران نشان می دهد گردش معاملات و حجم معاملات ارتباطی ضعیف با احساسات سرمایه گذاران در بازار دارند. این پژوهشگران می گویند از آنجایی که این دو متغیر مربوط به بُعد فعالیت های معاملاتی از ابعاد مختلف نقدشوندگی در ارتباط هستند و با عمق بازار در ارتباطند، علت اثر ضعیف شاخص جامعه احساسات بر حجم معاملات وگردش معاملات را می توان کم عمق بودن بازار سهام در ایران دانست. هم چنین، یافته های این پژوهش نشان می هد عدم نقدشوندگی آمیهود، از احساست سرمایه گذاران بیشترین اثر را می پذیرد. پژوهشگران می گویند در بورس ایران اثر شوک ها  نامتقارن است. به این معنا که شوک های مثبت نسبت به شوک های منفی اثر بیشتری دارد. بنابراین می توان با ایجاد احساسات خوش بینانه نقدشوندگی در بازار را افزایش داد و از تلاطم های نقدشوندگی بازار کاست.

برای مطالعه بیشتر مقاله «بررسی تاثیر احساسات سرمایه گذاران بر نقدشوندگی بازار و نوسان آن در بورس اوراق بهادار تهران» را بخوانید. این مقاله در نشریه تحقیقات مالی در بهار سال 1401 منتشر شده است.