سازمان های مدیریت جمعی چه می کنند؟

کپی رایت و حقوق مرتبط با آن

...

مطالعات سازمان جهانی مالکیت فکری در 30 کشور جهان در سال 2014 نشان می دهد سهم اقتصادی صنایع فرهنگی در ثروت اقتصادی کشورها قابل توجه بوده و به طور متوسط 4/5% از تولید ناخالص داخلی کشورها را تشکیل می دهد.

شیما پورمحمدی، پژوهشگر حقوق/آینده نگر

امروزه یکی از مشخصه های وجود نظام حقوق مالکیت ادبی و هنری مدرن در دنیا، وجود سازمان های مدیریت جمعی کپی رایت و حقوق مرتبط است. مدیریت جمعی کپی رایت و حقوق مرتبط، نظامی است که به موجب آن سازمان مدیریت جمعی به عنوان واسطه ای میان صاحبان آثار ادبی و هنری و ذینفعان حقوق مرتبط (هنرمندان مجری، تولیدکنندگان فونوگرام و سازمانهای مدیریت جمعی) و مصرف کنندگان آثار عمل می کند. سازمان مدیریت جمعی از یک طرف باعث اجرای موثر حقوق صاحبان آثار، تسهیل کسب درآمد و بازاریابی آثار ادبی و هنری و حرفه ای شدن تجارت شده و از طرف دیگر امکان دسترسی آسان و منصفانه مصرف کنندگان را فراهم می کند.

صنایع خلاق یا صنایع فرهنگی یعنی فعالیت هایی که تکیه بر مهارت و استعداد فردی داشته و پتانسیل تولید ثروت را دارند. این صنایع ترکیبی از خلاقیت، تولید و تجاری سازی با ماهیت فرهنگی هستند مانند صنایع دستی، اشیاء تزئینی، معماری، مد، فیلم، موسیقی، هنرهای نمایشی، چاپ و نشر، نرم افزار، رادیو و تلویزیون، بازی های ویدئویی و رایانه ای. محصولات ناشی از صنایع خلاق عمدتا تحت حمایت قوانین کپی رایت و حقوق مرتبط قرار دارند و به همین جهت گاهی از آنها به عنوان صنایع کپی رایت نیز نام برده می شود.

مطالعات سازمان جهانی مالکیت فکری در 30 کشور جهان در سال 2014 نشان می دهد سهم اقتصادی صنایع فرهنگی در ثروت اقتصادی کشورها قابل توجه بوده و به طور متوسط 4/5% از تولید ناخالص داخلی کشورها را تشکیل می دهد. بنابراین مدیریت جمعی کپی رایت و حقوق مرتبط با اثرگذاری مستقیم در رشد و موفقیت صنایع فرهنگی کشورها، می تواند اثر مستقیم در تولید ناخالص داخلی داشته باشد[1].

انجام مطالعات جامع و آماری در خصوص صنایع اصلی ، وابسته و نسبی کپی رایت و نقش آنها در تولید ارزش افزوده بسیار حائز اهمیت است و می توان بر اساس نتایج چنین مطالعاتی، برای بخش های مختلف برنامه ریزی اقتصادی و فرهنگی کرد. در این رابطه، بررسی و مطالعه تحقیقات صورت گرفته توسط سایر کشورهای منطقه یا جهان بسیار جالب و قابل توجه است که نمونه آن مطالعه صورت گرفته در کشور ترکیه در سال های پیش است[2].

با توجه به تقاضای عضویت کشور در سازمان جهانی تجارت، بهتر است شرایط داخلی کشور را در رابطه با این بخش از حقوق مالکیت فکری و صنعت ( صنایع فرهنگی) نیز بهبود بخشیده و ارتقاء دهیم که یکی از موثرترین عوامل، ایجاد سازمان ها یا شرکت های مدیریت جمعی است. لازم به ذکر است از تشکیل اولین سازمان های مدیریت جمعی بیش از صد سال می گذرد. نخستین سازمان مدیریت جمعی در این زمینه در سال 1851 در فرانسه تحت عنوان ساسم[3] شکل گرفته است.

سیستم مدیریت جمعی به اشکال مختلفی در دنیا دیده می شود مانند سازمان[4]، انجمن[5]، شرکت با مسئولیت محدود[6]، بنیاد[7] و مشارکت[8] که همه موارد در مباحث حقوقی تحت عنوان کلی سازمان های مدیریت جمعی شناخته می شوند و در غالب موارد ساختار کلی یکسانی شامل مقامات، اعضا، ادارات اصلی( اداره اعضا و صاحبان آثار/ اداره مشتریان) و ادارات فرعی( نظیر اداره امور مالی، اداره امور حقوقی، اداره امور فنی و...)  دارند.

امروزه شبکه های جهانی قدرتمندی از سازمان های مدیریت جمعی شامل فدراسیون ها، کنفدراسیون ها و سازمان های چتر بین المللی تاسیس شده است که موجب همکاری و هماهنگی سازمانهای مدیریت جمعی کشورهای مختلف دنیا با هم می شود. علاوه بر این سازمان های مذکور تحت موافقتنامه های نمایندگی دوجانبه یا متقابل نیز با هم همکاری کرده و هر دو طرف تعهد می کنند مجموعه آثار خارجی موجود در محدوده ملی آنها مدیریت شده، اطلاعات لازم مبادله شود، ناقضان حقوق مورد تعقیب قرار گیرند و حق تالیف یا مبالغ دریافت شده به سازمان خارجی طرف موافقتنامه پرداخت شود.  به طور نمونه در حال حاضر در کشور ترکیه برای همه انواع آثار ادبی و هنری اعم از علمی، ادبی، موسیقایی، هنری و سینمایی، دهها اتحادیه مدیریت جمعی وجود دارد که اغلب آنها به عضویت فدراسیون ها و سازمان های چتر بین المللی نیز درآمده اند.

مدیریت جمعی موثر و کارآمد تا حد زیادی به قوانین ملی در خصوص کپی رایت و حقوق مرتبط بستگی دارد و بازنگری در قوانین فعلی یا تصویب قانون جدید یا حداقل ماده واحده ای در این زمینه، مشروعیت و قوت بیشتری به کار بخشیده و تکلیف بخش های مختلف کشور از جمله بخشهای دولتی و قضایی را در رابطه با مسائل مختلف مربوط به این سازمان ها مشخص می کند و قانون  به عنوان یک نقشه راه برای سازمانهای در حال تاسیس خواهد بود.

در قوانین فعلی ج.ا.ایران اشاره ای درخصوص سازمان های مدیریت جمعی و ساختار آنها نشده است اما به نظر می رسد می توان برای تاسیس چنین نهادی مانند برخی کشورها از ساختار شرکت های تجاری، انجمن یا موسسه غیرانتفاعی استفاده کرد البته در اغلب کشورها این سازمان ها به صورت غیرانتفاعی هستند. علاوه بر این می توان با تغییر ساختار  و سازوکار برخی نهادهای فعلی کشور مانند انجمن های مختلف ادبی و هنری همچون خانه سینما، خانه هنرمندان، خانه تئاتر، خانه موسیقی ایران، بنیاد سینمایی فارابی و.... سیستم مدیریت جمعی را اجرایی کرد.

لازم به ذکر است سازمان جهانی مالکیت فکری جهت تاسیس و راه اندازی سیستم مدیریت جمعی در کشورها، علاوه بر ارائه مشاوره های فنی و حقوقی، زیرساختهای فنی نظیر نرم افزارهای ضروری را نیز در اختیار کشورها و سازمانها قرار می دهد که از جمله شامل ارائه نرم افزارهای جامع و کاربردی رایگان جهت مدیریت صحیح اطلاعات و داده های اعضا ، آثار، جمع آوری و توزیع درآمد و همچنین مستندسازی مدارک برای عملکرد موثر و صحیح یک سازمان در سطح ملی، منطقه ای و جهانی می شود.[9] ­­­­

[1] Wipo studies on the economic contribution of the copyright industries.2014

[2] Study on the economic contribution of copyright industries in Turkey.2014

[3] SASEM: Society of Authors, Composers and Music publishers

[4] organization

[5] association

[6] Limited liability company

[7]foundation

[8] partnership

[9]WIPOCOS, WIPOCONNECT

نظر خود را بنویسید

ارسال پیام