الکسیس مارامبیو در آپارتمانی کوچک در لاپینتانا بزرگ شده‌است، جایی در حاشیه سانتیاگو که پایتخت شیلی است. او اتاقی مشترک با برادرش داشته و خواهرش هم تا 13 سالگی در اتاق پدر و مادرش می‌خوابیده. پشت پنجره‌های خانه، نرده‌هایی کاشته شده که قرار است از ورود دزد به خانه جلوگیری کند. او می‌گوید: «این بخش بدقواره شیلی است». حالا مارامبیو 30 ساله شده و روزهای گذشته را به خاطر می‌آورد. او نخستین فرد در خانواده‌اش است که توانسته به دانشگاه راه پیدا کند. پدر و مادرش، شبانه‌روز کار می‌کردند تا بتواند مخارج او برای دانشگاه را تامین کنند. او هنوز هم باید 20 هزار دلار وام دانشجویی‌اش را بپردازد. اما نکته اینجاست که تحصیلات او، نردبانی شد برای نجات از فقر. او بالاخره موفق شد به شهرداری راه پیدا کند و پس از چند سال کار، خانه‌ای در یکی از نقاط بهتر شهر خریداری کرد. خانواده‌اش هم به آن خانه نقل مکان کردند. حالا وقتی به همسایه‌های قدیمی‌اش در لاپینتانا سر می‌زند، پیرمرد همسایه به او می‌گوید: «پسرم، به محله فقرا آمده‌ای!»

قصه مارامبیو به سادگی، مسیر موفقیت نظام آموزشی و تحصیلی در شیلی را نشان می‌دهد. این کشور از سال 1990 نظامی دموکراتیک پیدا کرد و به نظام دموکراسی بازگشت. تعداد دانشجویان و دانش‌آموزان در این کشور هم از همان زمان افزایش پیدا کرده‌است. نکته جالب توجه این بود که از هر ده نفر، هفت نفر از دانشجویان، اولین فرد در خانواده خود بوده‌اند که به دانشگاه راه پیدا می‌کردند. در واقع هیچ‌یک از نسل‌های قدیمی قدم به دانشگاه نگذاشته بودند. البته چنین پیشرفتی در عرصه آموزش و پرورش، قطعاً با هزینه‌هایی به‌ویژه برای دولت همراه بوده‌است. هرچند عمده هزینه‌ها بر دوش خانواده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد شیلی یکی از کشورهایی است که هزینه شهریه در آن بسیار بالاست. به‌ویژه مقایسه این شهریه با قدرت خرید نشان می‌دهد که شیلی در این زمینه هزینه‌ای کلان دریافت می‌کند.

طی سال‌های گذشته اعتراضاتی در زمینه نارضایتی درباره تحصیلات در شیلی صورت گرفته‌است. برای مثال در سال 2006 اعتراضاتی در مورد برخورد تبعیض‌آمیز با کودکان در مدرسه، صورت گرفت. دانشجویان هم در سال 2011 به دلیل مشابه، دست به اعتراض زدند. در سال 2019 هم اعتراضات خونباری در رابطه با هزینه‌های بالای دانشگاه صورت گرفت.  همان زمان بود که گابریل بوریک به عنوان رئیس‌جمهوری محبوب شیلی با 36 سال سن به قدرت رسید. او یکی از مهم‌ترین اهدافش را ایجاد فضایی برای برخورداری از تحصیلات برتر اعلام کرد. او بارها و بارها اعلام کرده که به عنوان رئیس‌جمهوری قصد دارد اصلاحات اساسی در ساختار آموزشی این کشور ایجاد کند.

*مدرسه‌ها مدرن شدند

نظام مدرسه در شیلی همیشه شیوه‌ای غیر عادی داشته‌است. در سال 1973 تا 1990 که آگوستو پینوشه، دیکتاتور شیلی بود، آزمون‌های استاندارد برای بچه‌ها در نظر گرفته می‌شد. دانش‌آموزان برای رفتن به مدرسه ثبت نام می‌کردند و سپس برای سپری کردن هر مرحله، امتحان می‌دادند که استانداردهای آن قدری متفاوت بود. ایده اصلی این بود که رقابت و انتخاب بین دانش‌آموزان تقویت شود. اما به مرور مدرسه‌ها مدرن شدند و خانواده‌ها، فرزندان خود را به مدرسه‌های جدیدتر فرستادند تا به شیوه‌ای جدید آموزش ببینند.

برخی از تحلیل‌گران می‌گویند تغییر رویه در نظام آموزشی شیلی، روندی مثبت داشته و نتیجه خوبی از آن گرفته شده‌است. شیلی این روزها در زمینه آموزش، رتبه بالایی در میان کشورهای آمریکای لاتین دارد. به‌ویژه مهارت بچه‌ها در ریاضیات و زبان بسیار بالاست. اما نکته اینجاست که مدرسه‌های جدید با هزینه‌های بیشتری همراه است. به همین خاطر است که می‌تواند نابرابری را رقم بزند و صرفاً کمکی باشد برای افراد ثروتمند. یعنی فقرا از این سیستم آموزشی مدرن، عقب می‌مانند. شیوه نمره‌دهی در این مدرسه‌های جدید به گونه‌ای است که بچه‌ها بهتر می‌توانند در آن پیشرفت کنند. اما کودکانی که از خانواده‌های فقیر می‌آیند از این پیشرفت محروم می‌مانند.

در سانتیاگو تفاوت میان آموزش کودکان فقیر و ثروتمند کاملاً قابل مشاهده است. حتی در میان دانشجویان هم این مسئله به چشم می‌خورد، آن دسته از دانشجویانی که به دلیل وضعیت مالیِ بهتر توانسته‌اند آموزش بهتری ببینند در نهایت شرایط بهتری هم دارند. به همین خاطر است که رئیس‌جمهوری جدید تلاش دارد با رویکرد کاملاً چپ‌گرایانه، وضعیتی برابر برای آموزش ایجاد کند. بوریک هنوز جزئیات برنامه‌هایش در مورد آموزش و تحصیل جوانان را منتشر نکرده اما گفته شده که برای ایجاد برابری تلاش می‌کند. در واقع او سعی دارد دینامیک نظام آموزشی را تغییر دهد. به هر حال او در رابطه با تحصیل و آموزش، وعده‌هایی داده و همه این وعده‌ها را به خاطر دارند. اکنون دیگر نمی‌تواند از این وعده‌ها عقب‌نشینی کند. هر نوع نارضایتی در مورد تحصیل در شیلی می‌تواند منجر به اعتراضات خیابانی شود و این چیزی نیست که رئیس‌جمهوری جوان شیلی به دنبال آن باشد.