عضو هیات علمی موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی مطرح کرد

کاهش آب‌بری فعالیت‌های اقتصادی یک ضرورت است

...

فاطمه پاسبان، عضو هیات علمی موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی در یادداشتی به ضرورت بازنگری در آب بری همه فعالیت‌های اقتصادی اعم از کشاورزی و صنعتی پرداخته است.

تغییرات آب‌وهوایی درحال شتاب گرفتن است؛ طوفان،سیل،خشکسالی‌،گرمایش و سرمایش زیاد، آتش‌سوزی‌های شدید در جنگل‌ها همه حاکی از تغییراتی غیر معمول با سرعتی بالا در جو زمین است. تغییرات آب وهوایی و گرمایش زمین در قرن جدید به یکی از مهمترین چالش‌های زیست محیطی تبدیل شده که تمام کشورهای جهان از جمله ایران را تحت تاثیر قرار داده است. کشورهای جهان برای مقابله با آثار نامطلوب تغییرات آب و هوایی برنامه ­های گوناکونی برای شناسایی عوامل گرمایش و تولید گازهای گلخانه­ای و راهکارهای کاهش گرما و گازهای گلخانه­ای تدوین کرده اند. به یقین، نبود برنامه­ای مدون علمی، چالش­های تغییرات اقلیمی از قبیل کم آبی و خشکسالی را دو چندان می‌سازد. در این میان، کشور ما به دلیل قرار گرفتن در منطقه نیمه‌بیابانی آسیب‌پذیری بیشتری نسبت به کشور‌های اروپایی در مواجهه با تغییرات آب و هوایی خواهد داشت و تنها راه چاره علاوه بر صرفه‌جویی در مصارف آبی و افزایش بهره­وری آب، جبران کمبود آب با روش‌های مختلف از قبیل ذخیره سازی آب و تصفیه استاندارد فاضلاب‌های شهری برای مصارف کشاورزی است. در مورد دسترسی به آب، ایران به مرحله ورشستگی رسیده است؛ به این دلیل که میزان مصرف آب، بیش از منابع قابل بهره­برداری آب یعنی قابلیت سفره‌‌های زیرزمینی، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها بوده و زمانی که میزان مصرف آب از میزان تولید و جایگزینی آن در منابع آبی فراتر می‌رود، یکی از گزینه­ها که برای بلندمدت می‌تواند جوابگو باشد، کاهش تقاضای آب (صرفه جویی و افزایش بهره وری و ...) و رساندن آن به سطحی پایدار است.

هرگاه صحبت از صرفه‌جویی و بهره‌وری آب به میان می‌ آید، بیشترین توجه به بخش کشاورزی معطوف می‌شود، در حالی که وقتی در سایر فعالیت‌های اقتصادی، همانند صنعت فولاد و مواد غذایی و ... محاسبه آب بری شود برخی از این فعالیت‌ها بیشتر از تولیدات بخش کشاورزی آب بری دارند و گاهی موارد استقرار و جانمایی برخی صنایع خود مشکل کم آبی را به طور فزاینده بیشتر کرده‌است. در هر صورت هر فعالیتی که از آب استفاده می‌کند ضرورت دارد که میزان دقیق علمی آب بری محصول بر حسب منطقه سنجیده و بر اساس منابع آبی، خشکسالی و چشم انداز آمایش سرزمین، فعالیت‌های اقتصادی (کشاورزی ، صنعت و خدمات) سنجیده شده و برای صرفه­جویی و بهره ور کردن فعالیتهای پرآب­بر ،راهکار اجرایی با اخذ نظرات کارشناسان و متخصصان مربوطه عملیاتی شود.

 صرفه جویی و افزایش بهره وری آب یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت در برنامه‌ریزی توسعه پایدار است و بر این اساس، نه تنها بخش کشاورزی بلکه همه فعالیت‌های اقتصادی و همه فعالیت‌های عمران شهری و همه ما به عنوان مصرف کننده خانگی ، برای صرفه جویی در مصرف آب و استفاده بهینه از آن باید تلاش کنیم. در بخش کشاورزی که تامین کننده غذای مردم است، ضرورت دارد زنجیره ارزش هر محصول از منظر آب، بهره­ور و صرفه­جو شود، یعنی این صرفه جویی باید از بخش تامین نهاده­ها آغاز شده و به بخش‌‌های تولید، فرآوری، بازار و مصرف تسری پیدا کند. به طور یقین الگوی کشت و نوع محصولات انتخابی هر منطقه تولیدی باید بر حسب آمایش سرزمین و منابع آب و خاک بوده و علاوه بر این، دارای مزیت اقتصادی و رقابتی هم باشد. برای این منظور ابتدا باید الگوی مصرفی استاندارد و سالم خانوار برای مناطق مختلف کشور که متناسب با توان اقتصادی و قدرت خرید مردم، باشد، تعریف شود و پس از آن الگوی کشت هر منطقه بر اساس تقاضای منطقه و آمایش سرزمین تعریف شود و اگر تولید به اندازه تقاضا نبود از مناطق دیگر و یا خارج کشور تامین شود. همچنین لازم است، روش‌های صرفه جویی و افزایش بهره وری آب برای الگوی کشت تعریف شود که این مهم نیازمند سرمایه‌گذاری و نفوذ فناوری و دانش‌ در بخش تولید و فرآوری است. برای تولید محصولات پرآب­تر چنانچه، جزو اقلام اساسی سبد تغذیه ای خانوار نباشد می‌توان طرح نکاشت را برای مدت معینی اجرایی کرد و یا با تشویق و ترغیب کشاورزان الگوی کشت آنان را به سمت محصولات کم آب برتر و مورد نیاز سبد غذایی خانوار سوق داد. از طرف دیگر سیاست‌های صادراتی باید به گونه­ای هماهنگ با الگوی کشت باشد؛ چنانکه، مشوق صادرات محصولات آب بر نباشد. سیاست‌های حمایتی، سیاست‌های پولی و بانکی، سیاست‌های مدیریت بازار، سیاست‌های تغذیه سالم در صورتی که هماهنگ و در راستای تقویت الگوی کشت بهینه باشد، می‌توان انتظار داشت تغییراتی در الگوی مصرف به‌وجود آید، وگرنه رویکرد دستوری برای اجرایی کردن الگوی کشت بهینه جواب نخواهد داد. تجربه جهانی نشان می‌دهد تعامل و گفت وگو با کشاورزان و طرح مساله و جلب مشارکت آنان برای تغییر الگوی تولید محصولات کشاورزی و اصلاح روش­های آبیاری و افزایش بهره­وری چاره کار است . همچنین الگوی کشت باید به گونه‌ای تدوین شود که معیشت پایدار کشاورز را تامین کند و نسبت به محصولات دیگر دارای سود اقتصادی قابل قبول باشد.

البته قابل ذکر است که برای کاهش مصرف آب و صرفه جویی در مصرف آن توجه به ضایعات و هدر رفت محصولات کشاورزی و مواد غذایی یکی از راهکارهای اساسی و اصولی است که این مهم نیازمند عزم ملی برای اجرایی کردن آن در طول زنجیره ارزش است.

 

 

 

نظر خود را بنویسید

ارسال پیام

مطالب مرتبط