گزارش سال 1400

محدودیت تکراری

با اعمال محدودیت‌های تردد بین‌المللی و بین‌شهری در کشورهای مختلف، حمل و نقل مسافر و کالا در دو سال گذشته رسید. با بسته شدن مرزها در سال 1399 تردد جاده‏ای و ریلی متوقف شد. خطوط هوایی در ایران و جهان تعطیل شدند و با کمترین تعداد مسافر پروازها انجام شد. در این دوره بود که کشورهای مختلف مرزهای زمینی و هوایی خود را به روی ایران بستند؛ از مرز کشور عراق تا ترکیه، از ارمنستان تا ترکمنستان همه مرزها با محدودیت مواجه شد. اوایل همه فکر می‌کردند با اعمال محدودیت‌های بهداشتی و قرنطینه‌ای خیلی سریع شرایط عادی می‌شود ولی درنهایت چنین نشد. اقتصاد جهانی و زندگی درهم‌آمیخته جهانی تاب جداافتادگی را ندارد و برای همین بعد از مدتی با محدودیت‌هایی مرزهای ارتباطی باز شد ولی با اعمال محدودیت‌ها؛ بیشترین رونق در مرزهای زمینی بود و مشکل‌آفرین‌ترین مرزها، مرزهای هوایی که تا مدت‌ها این محدودیت‌ها ادامه داشت. مدتی پس از فروکش‌کردن کرونا و شفاف شدن پروتکل‌های بهداشتی برای مواجهه با این بیماری، با اعمال محدودیت‌هایی مثل الزام به انجام آزمایش کرونا برای سفرهای هوایی و صنعت حمل و نقل توانست تا اندازه‌ای به شرایط عادی بازگردد. با باز شدن مرزهای زمینی، تردد کامیون‌ها از سر گرفته شد. در این میان با مجوز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خطوط هوایی موظف شدند با 60 درصد ظرفیت هواپیما به کار خود ادامه دهند؛ اما در این میان بی‌قانونی‌هایی هم صورت گرفت. خیلی از شرکت‌های هواپیمایی و شرکت‌های حمل و نقل هوایی این قاعده بهداشتی را رعایت نکردند. زیرساخت‌های جاده‌ای اهمیت ویژه‌ای برای اقتصاد توسعه دارد و دولت‌ها موظف هستند روی این حوزه سرمایه‌گذاری کنند. قبلاً خادمی، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور گفته بود که در مجموع خطوط ریلی ایران تا پاپان 1400، 575 کیلومتر آزادراه در کشور ‏ساخته خواهد می‌شود و طول آزادراه‌های کشور 23 افزایش پیدا می‌کند. همچنین گفته بود قرار است تا پایان 1400، 1270 کیلومتر ‏بزرگراه و راه اصلی در کشور ساخته شود. ایران سالانه یک هزار تا 1200 کیلیومتر مسیر بزرگراهی و راه اصلی به مجموع راه در کشور اضافه می‌کند. با وجود این، وضعیت حمل‌ونقل هوایی در ایران خوب نیست و تحریم‌ها سبب شده که ایران نتواند از به‌روزترین ماشین و هواپیما در خطوط حمل‌ونقل هوایی و زمینی خود استفاده کند.

پیش‌بینی 1401

 سالی دور از مشکلات

کرونا و تحریم‌های آمریکا علیه ایران ضربه شدیدی به صنعت حمل و نقل کشور وارد کرده اما به نظر می‌رسد سال 1401 برای صنعت حمل‌ونقل سالی خوبی باشد. به‌نظر می‌رسد سال 1401 توافق برجام انجام شود و تحریم‌ها برداشته شود؛ در نتیجه امید به جان این صنعت برخواهد گشت. از سویی با فروش نفت و آزاد شدن پول‌های بلوکه‏شده ایران باعث رونق طرح‌های زیرساختی و عمرانی ایران شود. اگر لوایح FATF تصویب شود، این امید وجود دارد که صنعت حمل‌ونقل ‏این بار از زمین برخیزد. البته واکسیناسیون عمومی علیه کرونا باعث خواهد شد این بار ‏آسیب کرونا به این صنعت کمتر شود. صنعت حمل و نقل هواپیمایی در سال‌های اخیر به دلیل تشدید تحریم‌ها دچار مشکلات بسیاری به ویژه در بحث تأمین تجهیزات و قطعات شد، از این رو وضعیت کنونی ایرلاین‌ها نشان می‌دهد که دولت باید حمایت ویژه‏ای از این بخش داشته باشد. سال جدید باید سال حمایت از صنعت حمل‌ونقل باشد.

 تحلیل

سیدعلی حسینی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق ایران

 ناوگان حمل‌ونقل داخلی بسیار فرسوده است؛ تا آنجا که از ۳۵۰ هزار دستگاه فعال ۱۱۶ هزار دستگاه و کشنده عمری بالای ۲۰ سال دارند. البته سازمان راهداری فرآیند نوسازی را آغاز کرده ولی با مشکلاتی مواجه است. سازمان راهداری طبق ماده ۳۰ احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور، اجازه دارد تا از ظرفیت ناوگان سه سال ساخت خارجی برای نوسازی ناوگان داخلی استفاده کند. آیین‌نامه اجرایی این ماده را در دوره قبل کمیسیون حمل‌ونقل اتاق ایران بررسی و پیشنهاد کردیم. نظر این بود که روند نوسازی ابتدا از حمل‌ونقل بین‌المللی شروع شود؛ اما سازمان راهداری این طرح را به کل حمل‌ونقل جاده‌ای تعمیم داد و مشکلات از اینجا آغاز شد. طولانی شدن فرآیند واردات و در نهایت نوسازی، موجب می‌شود که تمایل افراد برای ورود به این پروسه، کاهش پیدا کند. از طرفی در داخل کشور سیستم هماهنگ پرداخت کرایه وجود دارد و برای محاسبه میزان کرایه حمل، فرقی نمی‌کند که کامیون چه مدلی باشد، در واقع کرایه پرداختی بر اساس بار و کارت هوشمند راننده محاسبه می‌شود. امروز با فرسودگی ناوگان مواجه هستیم ولی طبق آمار سازمان راهداری در چند سال آینده با فرسودگی نیروی انسانی ناوگان هم مواجه خواهیم شد که این موضوع بسیار نگران‌کننده است. اگر راهکار رفع فرسودگی و بهره‌وری پایین ناوگان آغاز نشود، بخش عمده‌ای از شاغلان این بخش را از دست خواهیم داد و نیروی جدید جوان هم جایگزین نمی‌شوند. ‏نبود مدیریت واحد مرزی و ناهماهنگی ناشی از آن، موجب ترافیک دستگاه‌ها شده و این فرآیند ترانزیت را مختل می‌کند. بخشی از مشکلات هم ناشی از قوانینی است که اتخاذ می‌شود؛ باید در چارچوب مذاکره مسیرهای جدیدی برای ترانزیت و صادرات تعریف کنیم و در این رابطه به ‏دیپلماسی اقتصادی قوی نیاز داریم.