گزارش 1400

صنعتی بیمار

 مدت‌هاست که از وضعیت نابسامان گردشگری در ایران می‌گویند و در مقایسه با کشورهای همسایه وضعیت این صنعت را آشفته می‌خوانند؛ تا اینکه کرونا ضربه آخر را وارد کرد. در کنار شیوع بیماری کرونا و چندین پیک مرگ‌بار شیوع این ویروس، تحریم‌های اقتصادی و افزایش تنش بین ایران و آمریکا آمار ورود گردشگران خارجی را به ایران کاهش داد. آمار تورهای ورودی از آمریکا به ایران به صفر رسید و آمار تورهای ورودی از اروپا به شدت پایین آمد. آنچه در ایران شرایط باعث شده که صنعت گردشگری هنوز سرپا بماند، سفرهای داخلی و برگزاری محدود سفرها و تورهای خارجی بود؛ این شرایط در دو سال قبل هم چنین بود. با شیوع ویروس کرونا صنعت گردشگری آسیب زیادی دید، خیلی از هتل‌ها، دفاتر خدمات مسافری زیان دیدند و آمار بیکاری در این حوزه بیشتر شد. به گفته مسئولان صنفی سال 1399 بیش از 5 هزار دختر خدمات مسافرتی در کشور، 2 هزار واحد صنفی آن در تهران متمرکز بودند که حدود 10 درصد آن مانند گذشته فعال هستند. برخی از آژانس‌های مسافرتی که با حدود 100 نیرو کار می‌کردند، کارمندان خود را به 10 نفر کاهش داده‌اند. جمشید حمزه‌زاده، رئیس جامعه هتل‌داران ایران خسارت صنعت هتل‌داری را در دوره کرونا ۲۲ هزار میلیاردی دلار عنوان کرده و گفته است: کمبود گردشگر در هتل‌ها موجب شد اغلب هتل‌داران برای کاهش زیان حاصل از این امر از حجم نیروی کاری خود کاسته و با کمترین ظرفیت کارکنان خود هتل خود را اداره کنند تا بتوانند هزینه‌های جاری خود را تا حد امکان کاهش دهند. فعالان صنفی گردشگری سلامت از خسارت‌های سنگین این حوزه گفته‌اند: «خسارت 52 هزار میلیارد دلاری صنعت گردشگری سلامت». ‏در این شرایط خیلی‌ها برای نجات صنعت گردشگری تلاش کردند از بسته‌های حمایت دولت تا تلاش برای رونق استارت‌آپ‌های گردشگری؛ استارت‌آپ در صنعت هتل‏داری و گردشگری یکی از موارد پررونقی بوده که مخاطبان بسیاری را جذب می‌کند و تاثیر زیادی در این صنعت دارد، ‏به ویژه اینکه در عصر حاضر گردشگری خلاقانه یکی از مهم‌ترین رویکردهای صنعت سفر به حساب می‌آید و افرادی که به صورت استارت‌آپی در این عرصه نقش‌آفرینی می‌کنند و محصول و تکنولوژی جدیدی را وارد این صنعت می‌کنند، فرصت بسیار مطلوبی برای توسعه بازار خودشان به حساب می‌آید؛ اگرچه در این حوزه هم خوب عمل نشده است.

  پیش‌بینی 1401

 تلاش برای جانِ دوباره گرفتنِ گردشگری

کرونا در همه جای جهان بر وضعیت صنعت گردشگری تاثیر سوء خود را گذاشته است؛ بنایران ایران و همه کشورهای جهان برای رونق گردشگری تلاش می‌کنند. گردشگری جهان در نیمه دوم ۲۰۲۱ شاهد رشد صعودی بوده و توانست در مقایسه با سال ۲۰۲۰ به رشد ۴ درصدی برسد، ‏البته روند بهبود آسیب‌پذیر باقی مانده است. پیش‌بینی برای بازگشت سفرها به سطح پیش از کرونا در سال ۲۰۱۹، ‏عمدتاً برای سال ۲۰۲۴ است که باتوجه به سویه‌های جدید و تغییرات پی‌درپی در کاهش یا افزایش محدودیت‌های سفر برخی آن را برای بعد از سال ۲۰۲۴ پیش‌بینی می‌کنند. با ظهور سویه جدید اومیکرون محدودیت‌ها مجدداً شدت گرفت و سفرهای بین‌المللی روند بهبودی را کند کرد. در سال 1400 واکسیناسیون علیه کرونا باعث دلگرمی‌هایی به شرایط شده بود که با اوج‏گیری اومیکرون بار دیگر نگرانی‌ها اوج گرفت. با این شرایط ممکن است نوروز 1401 تا حدودی وضعیت صنعت گردشگری را بهبود بخشد. مسئولان و فعالان این حوزه به روزهای نوروز چشم دوخته‌اند تا شاید این صنعت جانی دوباره گیرد، اگرچه سویه‌های جدید کرونا و ورود ایران به پیک ششم کرونا باعث نگرانی‌های جدی شده است.

 تحلیل

علی‌اکبر عبدالملکی

رئیس کمیسیون گردشگری و صنایع وابسته اتاق ایران

سه سال است که صنعت گردشگری در ایران و جهان شرایط دشواری را طی می‌کند؛ در سال 1399 حدود 95 درصد از کسب‌وکارهای حوزه گردشگری تعطیل شد. سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) هم اعلام کرده سال ۲۰۲۰، بدترین سال ثبت‏شده صنعت گردشگری جهانی در طول تاریخ بود، زیرا گردشگری به میزان ۷۳ درصد کاهش یافت. سال 2021 ‏گردشگری جهانی در مقایسه با سال قبل ۴ درصد افزایش داشته است با این وجود تا سال ۲۰۲۴ هم به سطح قبل از همه‏گیری کرونا برنمی‌گردد. بیماری کرونا به صنعت گردشگری در سراسر جهان آسیب جدی زده است و در اوایل سال 2020 بار دیگر شیوع اومیکرون به گردشگری لطمه وارد کرده است. سرعت بهبود گردشگری در سراسر مناطق جهان به میزان‏های مختلف محدودیت‌های رفت و آمد و حمل و نقل کشورها، نرخ واکسیناسیون و اعتماد مسافران، برمی‏گردد. البته به نظر می‌رسد با توجه به آمار واکسیناسیون در سال 1401 و برنامه‌های دولت صنعت گردشگری ایران تا حدود زیادی احیا شود. اگر قرار باشد تغییر و تحولاتی به نفع صنعت گردشگری رقم بخورد، این هدف با نقش‌آفرینی بخش خصوصی محقق خواهد شد. ‏رویکرد دولت باید رونق گردشگری و اتخاذ راهکارهایی باشد که در شرایط کرونایی مانع آسیب دیدن این صنعت و فعالان آن می‌شود.